Shloka 15
अड्गुष्ठमात्र: पुरुषो$न्तरात्मा लिड्रस्य योगेन स याति नित्यम् | तमीशमीड्यमनुकल्पमाद्यं पश्यन्ति मूढा न विराजमानम् | योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,हृदयदेशमें स्थित वह अंगुष्ठमात्र जीवात्मा सूक्ष्म (वहीं अन्तर्यामीरूपसे स्थित) शरीरके सम्बन्धसे सदा जन्म-मरणको प्राप्त होता है। उस सबके शासक, स्तुतिके योग्य, सर्वसमर्थ, सबके आदिकारण एवं सर्वत्र विराज-मान परमात्माको मूढ़ जीव नहीं देख पाते; किंतु योगीजन उस सनातन परमेश्वरका साक्षात्कार करते हैं
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo ’ntarātmā liṅgasya yogena sa yāti nityam | tam īśam īḍyam anukalpam ādyaṃ paśyanti mūḍhā na virājamānam | yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam ||
ଦେହର ଭିତରେ ହୃଦୟଦେଶରେ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହ (ଲିଙ୍ଗଶରୀର) ସହ ସଂଯୋଗରେ ନିତ୍ୟ ଜନ୍ମ–ମୃତ୍ୟୁର ପରିଭ୍ରମଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ସର୍ବଶାସକ, ସ୍ତୁତ୍ୟ, ସର୍ବସମର୍ଥ, ଆଦିକାରଣ ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ରଭାରେ ସର୍ବତ୍ର ବିରାଜମାନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଜୀବ ଦେଖିପାରେନାହିଁ; ଯୋଗୀଜନ ତେବେ ସେହି ସନାତନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two perceptions: the deluded fail to recognize the ever-present, radiant Supreme Lord, while yogins—through inner discipline and clarity—directly perceive Him. It also explains transmigration as the jīva’s continual ‘going’ due to association with the subtle body (liṅga-śarīra).
In the Udyoga Parva’s Sanatsujātīya discourse, Sanatsujāta instructs (as a spiritual teacher) on the nature of the self, bondage, and the means of true vision. This verse advances the teaching by describing the indwelling self’s rebirth due to subtle-body linkage and affirming that yogic insight reveals the eternal Lord whom ordinary delusion obscures.