Previous Verse
Next Verse

Shloka 78

Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition

षड्‌ दोषा: पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता । निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता,ऐश्वर्य या उन्नति चाहनेवाले पुरुषोंको नींद, तन्द्रा (ऊँचना), डर, क्रोध, आलस्य तथा दीर्घसूत्रता (जल्दी हो जानेवाले काममें अधिक देर लगानेकी आदत)--इन छह: दुर्गुणोंको त्याग देना चाहिये

ṣaḍ doṣāḥ puruṣeṇeha hātavyā bhūtim icchatā | nidrā tandrā bhayaṁ krodha ālasyaṁ dīrghasūtratā ||

ବିଦୁର କହିଲେ—ଯେ ପୁରୁଷ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ ଉନ୍ନତି ଚାହେ, ସେ ଏହି ଛଅ ଦୋଷ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କରୁ: ନିଦ୍ରାଳୁତା, ତନ୍ଦ୍ରା, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ଆଳସ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା।

षट्six
षट्:
Karta
TypeAdjective
Rootषष्
FormMasculine, Nominative, Plural
दोषाःfaults, vices
दोषाः:
Karta
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Nominative, Plural
पुरुषेणby a man
पुरुषेण:
Karana
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Instrumental, Singular
इहhere (in this world)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
हातव्याःto be abandoned
हातव्याः:
Karma
TypeAdjective
Rootहा (त्यज्-अर्थे) + तव्य
FormMasculine, Nominative, Plural
भूतिम्prosperity, success
भूतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूति
FormFeminine, Accusative, Singular
इच्छताby (one) desiring
इच्छता:
Karana
TypeAdjective
Rootइष् (इच्छ्) + शतृ
FormMasculine, Instrumental, Singular
निद्राsleep
निद्रा:
Karta
TypeNoun
Rootनिद्रा
FormFeminine, Nominative, Singular
तन्द्राdrowsiness, lethargy
तन्द्रा:
Karta
TypeNoun
Rootतन्द्रा
FormFeminine, Nominative, Singular
भयम्fear
भयम्:
Karta
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Nominative, Singular
क्रोधःanger
क्रोधः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Nominative, Singular
आलस्यम्laziness
आलस्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootआलस्य
FormNeuter, Nominative, Singular
दीर्घसूत्रताprocrastination, undue delay
दीर्घसूत्रता:
Karta
TypeNoun
Rootदीर्घसूत्रता
FormFeminine, Nominative, Singular

विदुर उवाच

V
Vidura

Educational Q&A

Prosperity and uplift come from self-mastery: one must renounce six obstructive habits—excessive sleep, lethargy, fear, anger, laziness, and procrastination—because they erode effort, clarity, and right action.

In Udyoga Parva, Vidura delivers nīti (statecraft and ethical counsel) amid rising political tension before the war, emphasizing practical virtues needed for stability and success; this verse lists key inner vices to be abandoned by anyone seeking advancement.