Shloka 26
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
प्रियं कुर्वन् ब्राह्मणक्षत्रियाणां धर्मशील: पुण्यकृदावसेद् गृहान् । वैश्य अध्ययन करके कृषि, गोरक्षा तथा व्यापारद्वारा धनोपार्जन करते हुए सावधानीके साथ उसकी रक्षा करे। ब्राह्मणों और क्षत्रियोंका प्रिय करते हुए धर्मशील एवं पुण्यात्मा होकर वह गृहस्थाश्रममें निवास करे ।। परिचर्या वन्दनं ब्राह्मणानां नाधीयीत प्रतिषिद्धो5स्य यज्ञ: । नित्योत्थितो भूतये5तन्द्रित: स्या- देवं स्मृतः शूद्रधर्म: पुराण: २६ ।। शूद्र ब्राह्मणोंकी सेवा तथा वन्दना करे, वेदोंका स्वाध्याय न करे। उसके लिये यज्ञका भी निषेध है। वह सदा उद्योगी और आलस्यरहित होकर अपने कल्याणके लिये चेष्टा करे। इस प्रकार शूद्रोंका प्राचीन धर्म बताया गया है
paricaryā vandanaṃ brāhmaṇānāṃ nādhīyīta pratiṣiddho 'sya yajñaḥ | nityotthito bhūtaye 'tandritaḥ syād evaṃ smṛtaḥ śūdradharmaḥ purāṇaḥ || 26 ||
ବାୟୁ କହିଲେ—ବୈଶ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରି, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରତ ହୋଇ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ବସୁ। ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସେବା ଓ ବନ୍ଦନା କରୁ; ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରୁ ନାହିଁ—ତାହା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ନିଷିଦ୍ଧ। ସେ ସଦା ଉଦ୍ୟମୀ ହୋଇ, ଆଳସ୍ୟରହିତ ଭାବେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ—ଏହିଏ ଶୂଦ୍ରର ପୁରାତନ ଧର୍ମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse outlines a traditional varṇa-based code: the Śūdra’s dharma is framed as respectful service to Brāhmaṇas, abstention from Vedic study and Vedic sacrifice, and a life of steady diligence aimed at personal welfare and stability.
In Udyoga Parva’s discourse, Vāyu speaks as an authority figure describing established social-religious norms. This verse specifically states what is ‘remembered’ as the ancient duty of the Śūdra, emphasizing service and industrious conduct.