Shloka 7
अध्याय २३ — संजयस्योपप्लव्यगमनम् तथा युधिष्ठिरकुशलप्रश्नाः
Sanjaya’s Arrival at Upaplavya and Yudhiṣṭhira’s Welfare Inquiries
न त्वेव मन्ये पुरुषस्य राज- न्ननागतं ज्ञायते यद् भविष्यम् | त्वं चेत् तथा सर्वरधर्मोपपन्न: प्राप्त: क्लेशं पाण्डव कृच्छुरूपम् । त्वमेवैतत् कृच्छूगतश्न भूय: समीकुर्या: प्रज्ञयाजातशत्रो,पाण्डुनन्दन महाराज युधिष्ठिर! मेरा यह विश्वास है कि मनुष्यका भविष्य जबतक वह सामने नहीं आता, किसीको ज्ञात नहीं होता; क्योंकि आप-जैसे सर्वधर्मसम्पन्न पुरुष भी अत्यन्त भयंकर क्लेशमें पड़ गये। अजातशत्रो! संकटमें पड़नेपर भी आप ही अपनी बुद्धिसि विचारकर इस झगड़ेकी शान्तिके लिये पुनः कोई सरल उपाय ढूँढ़ निकालिये
sañjaya uvāca | na tveva manye puruṣasya rājan nānāgataṃ jñāyate yad bhaviṣyam | tvaṃ cet tathā sarva-dharmopapannaḥ prāptaḥ kleśaṃ pāṇḍava kṛcchra-rūpam | tvam evaitat kṛcchra-gataś ca bhūyaḥ samīkuryāḥ prajñayājātaśatro pāṇḍu-nandana mahārāja yudhiṣṭhira |
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଭବିଷ୍ୟତ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ନାଆସେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ତାହା ଜାଣିପାରେ—ଏହା ମୁଁ ମନେ କରେ ନାହିଁ। କାରଣ ତୁମେ ସର୍ବଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ପାଣ୍ଡବ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର କ୍ଲେଶରେ ପଡ଼ିଛ। ତେଣୁ, ହେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ! ଏହି ସଙ୍କଟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ପୁନଃ ବିଚାର କରି, ଏହି କଲହର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ସରଳ ଉପାୟ ଖୋଜି ବାହାର କର।
सयजय उवाच
Educational Q&A
Human beings cannot reliably know the future before it unfolds; therefore even the righteous may face unexpected calamity. In crisis, one should respond with prajñā—clear discernment—seeking a dharmic, peace-oriented resolution rather than being driven by despair or inevitability.
Sañjaya addresses Yudhiṣṭhira, noting that unforeseen suffering has come even upon a virtuous king. He urges Yudhiṣṭhira to deliberate again and find a simple, workable path to end the dispute—framing the moment as a final push toward reconciliation before escalation.