Shloka 11
Bhīṣma’s Retrospective of the Jāmadagnya Rāma Encounter
Divyāstra-Pratiyuddha and Twilight Cessation
Devanagari script
मम तत्राभवन् ये तु कुरवः पार्श्चतः स्थिता: । आगता अपि युद्ध तज्जनास्तत्र दिदृक्षव: । आर्ति परमिकां जम्मुस्ते तदा पतिते मयि,वहाँ मेरे पार्श्वभागमें जो कुरुवंशी क्षत्रियगण खड़े थे तथा जो लोग वहाँ युद्ध देखनेकी इच्छासे आये थे, उन सबको मेरे गिर जानेपर बड़ा दुःख हुआ
Translation
ସେଠାରେ ମୋ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କୁରୁବଂଶୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ—ମୁଁ ପତିତ ହେବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତେ ପରମ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହେଲେ।
Word by Word
ममof me / my
मम:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अभवन्were / existed
अभवन्:
—
TypeVerb
Rootभू
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, बहुवचन
येwho
ये:
कर्ता
TypePronoun
Rootयद्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
तुbut / indeed
तु:
—
TypeIndeclinable
Rootतु
कुरवःthe Kurus
कुरवः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकुरु
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
पार्श्वतःat the side / from the side
पार्श्वतः:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootपार्श्वतः
स्थिताःstanding
स्थिताः:
कर्ता
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त (past passive participle), पुं, प्रथमा, बहुवचन
आगताःhaving come / arrived
आगताः:
कर्ता
TypeVerb
Rootआ + गम्
Formक्त (past passive participle), पुं, प्रथमा, बहुवचन
अपिalso / even
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि
युद्धम्battle
युद्धम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयुद्ध
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
तत्those
तत्:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
जनाःpeople
जनाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootजन
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootतत्र
दिदृक्षवःwishing to see
दिदृक्षवः:
कर्ता
TypeVerb
Rootदृश्
Formउ (desiderative adjective: 'wishing to'), पुं, प्रथमा, बहुवचन
आर्तिम्distress / grief
आर्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआर्ति
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
परमिकाम्supreme / very great
परमिकाम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपरमिका
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
जग्मुःwent / came to (experienced)
जग्मुः:
—
TypeVerb
Rootगम्
Formलिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत), प्रथम, बहुवचन
तेthey
ते:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
तदाthen
तदा:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootतदा
पतितेwhen (I was) fallen
पतिते:
अधिकारण
TypeVerb
Rootपत्
Formक्त (past passive participle), पुं, सप्तमी, एकवचन
मयिin me / upon me
मयि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, सप्तमी, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes