Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

भीष्म–जामदग्न्यसंवादः (Amba-prasaṅga and Kurukṣetra Dvandva Declaration) / Bhishma–Jamadagnya Dialogue

चत्वारस्तेन मे वाहा: सूतश्वचैव विशाम्पते | प्रतिरुद्धास्तथैवाहं समरे दंशित: स्थित:,आचार्यता मानिता मे निर्मयदि हापि त्वयि । भूयश्व शृणु मे ब्रह्मन्‌ सम्पदं धर्मसंग्रहे “ब्रह्मन! यद्यपि आप अपनी मर्यादा छोड़े बैठे हैं तो भी मैंने सदा आपके आचार्यत्वका सम्मान किया है। धर्मसंग्रहके विषयमें मेरा जो दृढ़ विचार है, उसे आप पुनः सुन लीजिये

catvāras tena me vāhāḥ sūtaśvaś caiva viśāmpate | pratiruddhās tathaivāhaṃ samare daṃśitaḥ sthitaḥ | ācāryatā mānitā me nirmadayi hāpi tvayi | bhūyaś ca śṛṇu me brahman sampadaṃ dharmasaṅgrahe ||

ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ମୋର ଚାରିଟି ଅଶ୍ୱ ଅଛି; ସାରଥି ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଭିଡ଼ରେ ରୋକାଯାଇ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ସମରେ ଅଚଳ ଅଛି। ତୁମେ ଯଦିଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ତଥାପି ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଆଚାର୍ୟତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ କରିଛି। ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମସଂଗ୍ରହ—ଧର୍ମକୁ ଏକତ୍ର କରି ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଥିବା ସତ୍ୟ ‘ସମ୍ପଦ’ ବିଷୟରେ ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ପୁନଃ ଶୁଣ।

चत्वारःfour
चत्वारः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine, Nominative, Plural
तेनby that/therefore
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
मेmy/of me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
वाहाःhorses/steeds
वाहाः:
Karta
TypeNoun
Rootवाह
FormMasculine, Nominative, Plural
सूतO charioteer
सूत:
Sampradana
TypeNoun
Rootसूत
FormMasculine, Vocative, Singular
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
विशाम्of the people
विशाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootविश्
FormFeminine, Genitive, Plural
पतेO lord
पते:
Sampradana
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रतिरुद्धाःchecked/blocked/held back
प्रतिरुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिरुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
दंशितःarmoured/with mail put on
दंशितः:
Karta
TypeAdjective
Rootदंशित
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थितःstanding/remaining
स्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
आचार्यताम्the status of being a teacher
आचार्यताम्:
Karma
TypeNoun
Rootआचार्यता
FormFeminine, Accusative, Singular
मानिताhonoured/respected
मानिता:
Karta
TypeVerb
Rootमानित
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
मेby me/of me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
निर्मर्यादम्without bounds/without propriety
निर्मर्यादम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिर्मर्याद
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
अपिeven/although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
त्वयिin you/with respect to you
त्वयि:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormLocative, Singular
भूयःagain/further
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
and
:
TypeIndeclinable
Root
शृणुhear/listen
शृणु:
TypeVerb
Rootश्रु
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
मेmy/of me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
ब्रह्मन्O brahmin
ब्रह्मन्:
Sampradana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
सम्पदम्view/position; prosperity (here: considered position)
सम्पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootसम्पद्
FormFeminine, Accusative, Singular
धर्मसंग्रहेin the compendium/collection of dharma
धर्मसंग्रहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्मसंग्रह
FormMasculine, Locative, Singular

राम उवाच

R
Rama (speaker)
B
Brahmin/Teacher (addressed as brahman, ācārya)
C
Charioteer (sūta)
H
Horses/steeds (aśva, vāha)
B
Battlefield (samara)