Shloka 13

Divodāsa–Mādhavī Saṃvāda: Pratardana-janma and Kanyā-niryātana (दिवोदास–माधवी संवादः / प्रतर्दन-जननम् / कन्या-निर्यातनम्)

Devanagari script

क्रियतामुपसंहारो गुर्वर्थ द्विजसत्तम | एषा तावन्मम प्रज्ञा यथा वा मन्यसे द्विज,“विप्रवर! इसी तरह आप गुरुदक्षिणाके लिये धनका संग्रह करें, यही मेरी मान्यता है। फिर आप जैसा ठीक समझें, वैसा करें”

Transliteration

kriyatām upasaṃhāro gurvartha dvijasattama | eṣā tāvan mama prajñā yathā vā manyase dvija ||

Translation

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାର ନିମିତ୍ତେ ଏବେ ଏହି କଥାର ଉପସଂହାର କରାଯାଉ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ମତ; କିନ୍ତୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଯଥାଯଥ ଭାବ, ସେହିପରି କର।

Word by Word

• क्रियताम्: let (it) be done / please do
• क्रियताम्: Karma
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थे), आत्मनेपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्

• उपसंहारः: conclusion; winding up; collection/summing up
• उपसंहारः: Karma
• Type: Noun
• Root: उपसंहार (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• गुरु-अर्थम्: for the teacher’s purpose (i.e., for guru-dakṣiṇā)
• गुरु-अर्थम्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिकम्) + अर्थ (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• द्विज-सत्तम: O best of the twice-born (brahmin)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिकम्) + सत्तम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, सम्बोधन, एकवचनम्

• एषा: this
• एषा: Karta
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• तावत्: so much; to this extent; for now
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्ययम्)

• मम: my
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: त्रिलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम्

• प्रज्ञा: understanding; opinion; judgment
• प्रज्ञा: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• यथा: as; in whatever way
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्ययम्)

• वा: or; alternatively
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्ययम्)

• मन्यसे: you think; you consider
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्

• द्विज: O twice-born (brahmin)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, सम्बोधन, एकवचनम्

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

• Nārada
• dvija (a brāhmaṇa addressee)
• guru (teacher, as recipient of dakṣiṇā)