Shloka 6
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
Devanagari script
वसुमना उवाच केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा । कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्रुयु:,वसुमना बोले--महामते! राज्यमें रहनेवाले प्राणियोंकी वृद्धि कैसे होती है? उनका हास कैसे हो सकता है? किस देवताकी पूजा करनेवाले लोगोंको अक्षय सुखकी प्राप्ति हो सकती है?
Translation
ବସୁମନା କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ! ରାଜ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ କେଉଁ କାରଣରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ କ୍ଷୟକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଆଉ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ଲୋକେ ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି?
Word by Word
वसुमनाVasumanā (name of the speaker)
वसुमना:
Karta
TypeNoun
Rootवसुमन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
केनby what? / by whom?
केन:
Karana
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
भूतानिbeings / creatures
भूतानि:
Karta
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
वर्धन्तेgrow / prosper
वर्धन्ते:
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
FormPresent, 3rd, Plural, Atmanepada
क्षयम्decay / destruction
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
गच्छन्तिgo / reach
गच्छन्ति:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada
केनby what? / by whom?
केन:
Karana
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
कम्whom? / which (deity)?
कम्:
Karma
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अर्चन्तःworshipping
अर्चन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
महाप्राज्ञO great-wise one
महाप्राज्ञ:
TypeNoun
Rootमहाप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
अव्ययम्imperishable
अव्ययम्:
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्नुयुःwould attain / may attain
आप्नुयुः:
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Plural, Parasmaipada
Speaker
वसुमना उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes