Shloka 19
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
Devanagari script
बुध्यमानो5प्रबुद्धेन समतां याति मैथिल । सड्रधर्मा भवत्येष नि:सज़्भात्मा नराधिप
Translation
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ମୈଥିଲ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଜଡସମୂହକୁ ନିଜର ବୋଲି ଧରି ତାହା ସହ ତାଦାତ୍ମ୍ୟ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସେଇ ଜଡସମୂହର ସମତାକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସ୍ୱରୂପତଃ ଅସଙ୍ଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି-ସଂସର୍ଗରେ ସେ ଷଡ୍ଧର୍ମ (ଆସକ୍ତି ଆଦି) ଧାରଣ କରେ, ହେ ନରାଧିପ।
Word by Word
बुध्यमानःbeing aware/awakening
बुध्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
अप्रबुद्धेनby/with the unawakened (one)
अप्रबुद्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअप्रबुद्ध (प्रातिपदिक; प्रबुद्ध < प्र+बुध्)
Formपुं/नपुं, तृतीया, एकवचन
समताम्equivalence/sameness
समताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमता (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
यातिgoes/attains
याति:
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
मैथिलO Maithila (king of Mithilā)
मैथिल:
TypeNoun
Rootमैथिल (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
सधर्माhaving the same nature/qualities
सधर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootसधर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
Karta
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
निःसङ्गात्माwhose self is unattached
निःसङ्गात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootनिःसङ्गात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes