Shloka 51
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
Devanagari script
यदा संहरते कामान् कूर्मोडज़ानीव सर्वश: । तदा>5>त्मज्योतिरात्मायमात्मन्येव प्रपश्यति,कछुआ जैसे अपने अड्ञोंकी सब ओरसे समेट लेता है, उसी प्रकार यह जीव जब अपनी सब कामनाओंका संकोच कर देता है तब यह अपने विशुद्ध अन्तःकरणमें ही स्वयं प्रकाशस्वरूप परमात्माका साक्षात्कार कर लेता है
Transliteration
yadā saṁharate kāmān kūrmo 'ṅgānīva sarvaśaḥ | tadā ātmajyotir ātmāyam ātmany eva prapaśyati ||
Translation
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—କଚ୍ଛପ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଂହରଣ କରେ, ସେପରି ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରେ, ସେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜ ଭିତରେ ଜ୍ୟୋତିରୂପ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖେ।
Word by Word
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
संहरतेwithdraws/draws in
संहरते:
TypeVerb
Rootसम्-हृ
FormLat, Atmanepada, 3, singular, present
कामान्desires
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
Formmasculine, accusative, plural
कूर्मःa tortoise
कूर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootकूर्म
Formmasculine, nominative, singular
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
Karma
TypeNoun
Rootअङ्ग
Formneuter, accusative, plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सर्वशःentirely, on all sides
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
आत्मज्योतिःthe light of the Self
आत्मज्योतिः:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मज्योतिस्
Formneuter, nominative, singular
आत्माthe self
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formmasculine, nominative, singular
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine, nominative, singular
आत्मनिin the self
आत्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formmasculine, locative, singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रपश्यतिclearly sees/realizes
प्रपश्यति:
TypeVerb
Rootप्र-√पश्
FormLat, Parasmaipada, 3, singular, present
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
ब
ब्राह्मण (Brāhmaṇa speaker)क
कूर्म (tortoise)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes