Shloka 53
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
महाह्नद: संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति । (इत्थं नरो5प्यात्मनैव कृतप्रज्ञ: प्रसीदति ।) एतदेवंगतस्याहं सुखं पश्यामि जीवितुम्
mahāhradaḥ saṁkṣubhita ātmanaiva prasīdati | itthaṁ naro 'py ātmanaiva kṛtaprajñaḥ prasīdati | etad evaṁgatasya ahaṁ sukhaṁ paśyāmi jīvitum |
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେପରି ମହା ସରୋବର ମଥିତ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ପୁଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମବଳରେ ପୁଣି ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଏ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜକୁମାର, ତୁମେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିବା—ଅର୍ଥାତ୍ ମନରେ ଏମିତି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବର ଉଦୟ—ମଙ୍ଗଳକର। ଏହିପରି ଜୀବନକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସୁଖମୟ ବୋଲି ଦେଖେ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True clarity and peace are self-restored: even when the mind is disturbed, a person of steady wisdom (kṛtaprajña) returns to calm through inner discipline and the self’s own capacity for purification, like a lake settling back into clarity.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs a royal listener (addressed as “prince”), praising the emergence of pure, steady understanding and affirming that such an inwardly clarified life is the happiest and most auspicious way to live.