Shloka 47
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
तूष्णीम्भावे5पि विज्ञेयं न भेद् भवति कारणम् । निःश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम्
tūṣṇīṁbhāve ’pi vijñeyaṁ na bhed bhavati kāraṇam | niḥśvāsaṁ coṣṭha-sandaṁśaṁ śirasaś ca prakampanam ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମଣିଷ ନିରବ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଭିତର ଦୁଷ୍ଟତା ଚିହ୍ନିହେବ; ନିରବତା ଥିଲା ବୋଲି ଦୁର୍ଭାବ ନାହିଁ—ଏହା କାରଣ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟର ଗୁଣବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଥିବାବେଳେ କାରଣ ବିନା ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା, ଓଠ ଚେପିବା/ଚବାଇବା, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇବା—ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Silence alone does not prove goodness; subtle bodily reactions—especially resentment during the praise of others—can disclose envy and inner wickedness.
In Bhīṣma’s instruction on righteous conduct and discernment, he explains how to detect a person’s ill will even when the person does not speak, by observing involuntary signs like sighing, lip-biting, and head-shaking.