Shloka 5
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
Devanagari script
प्रापतत् तच्च सहसा पाण्डवानां महद् बलम् | दधारैको रणे शल्यो वेलोद्वृत्तमिवार्णवम्,साथ ही पाण्डवोंकी वह विशाल सेना भी सहसा वहाँ आ पहुँची। परंतु जैसे तट उमड़ते हुए समुद्रको रोक देता है, उसी प्रकार अकेले राजा शल्यने रणभूमिमें उस सेनाको आगे बढ़नेसे रोक दिया
Translation
ସେହି ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେଇ ବିଶାଳ ସେନା ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲା; କିନ୍ତୁ ଯେପରି ତଟ ଉଠୁଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ରୋକେ, ସେପରି ଏକାକୀ ଶଲ୍ୟ ରଣଭୂମିରେ ସେ ସେନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
Word by Word
प्रापतत्arrived, fell upon
प्रापतत्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-आपत् (धातु: आपत्)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, 3, singular
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सहसाsuddenly
सहसा:
TypeIndeclinable
Rootसहसा
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, plural
महत्great, huge
महत्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
बलम्army, force
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
दधारheld back, restrained
दधार:
Karta
TypeVerb
Rootधृ (धातु: धृ)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, 3, singular
एकःalone, single
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formneuter, locative, singular
शल्यःShalya
शल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootशल्य (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
वेलयाby the shore/bank
वेलया:
Karana
TypeNoun
Rootवेला (प्रातिपदिक)
Formfeminine, instrumental, singular
उद्वृत्तम्surging, swollen
उद्वृत्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउद्-√वृत् (कृदन्त: उद्वृत्त)
Formmasculine, accusative, singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अर्णवम्ocean
अर्णवम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes