Shloka 21
तेरहवें वर्षमें लोगोंकी जानकारीसे दूर किसी नगरमें रहें। यदि तेरहवें वर्ष किसीकी जानकारीमें आ जाये तो फिर दुबारा बारह वर्षतक वनवास करें। हम हारें तो हम ऐसा करें और उनकी हार हो तो वे। इसी शर्तपर फिर जूएका खेल आरम्भ हो। पाण्डव पासे फेंककर जूआ खेलें ।। एतत् कृत्यतमं राजन्नस्माकं भरतर्षभ । अयं हि शकुनिर्वेद सविद्यामक्षसम्पदम्,भरतकुलभूषण महाराज! यही हमारा सबसे महान् कार्य है। ये शकुनि मामा विद्यासहित पासे फेंकनेकी कलाको अच्छी तरह जानते हैं
trayodaśe varṣe lokānāṃ jñānād dūre kasmiṃścid nagare vasantu | yadi trayodaśe varṣe kasyacid jñāne āgaccheyuḥ punar dvādaśa-varṣāṇi vanavāsaṃ careyuḥ | vayaṃ hāryāma cet tathā kuryāma, teṣāṃ hāniḥ syāc cet te kurvantu | etasminn eva śarte punar dyūtaṃ pravartatām | pāṇḍavā akṣān kṣipya dyūtaṃ krīḍantu || etat kṛtyatamaṃ rājan asmākaṃ bharatarṣabha | ayaṃ hi śakunir veda sa-vidyām akṣa-sampadam ||
ଦୁର୍ୟୋଧନ କହିଲା—ପାଣ୍ଡବମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ବନବାସ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ତେରୋତିଏ ବର୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜ୍ଞାନରୁ ଦୂରେ କୌଣସି ନଗରରେ ଅଜ୍ଞାତବାସ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ସେଇ ତେରୋତିଏ ବର୍ଷରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ନେଇଥାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ପୁଣି ବାରୋ ବର୍ଷ ବନବାସ କରିବେ। ଏହି ନିୟମ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ସମାନ—ମୁଁ ହାରିଲେ ମଧ୍ୟ ମାନିବି; ସେମାନେ ହାରିଲେ ସେମାନେ ମାନିବେ। ଏହି ସର୍ତ୍ତରେ ପାଶକ୍ରୀଡା ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଉ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଶା ଫେଙ୍ଗନ୍ତୁ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ! ଏହା ଆମର ସବୁଠୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ; କାରଣ ଶକୁନି ମାମା ବିଦ୍ୟାସହିତ ପାଶାର କୌଶଳ ଓ କପଟନୀତି ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how adharma can be advanced through seemingly lawful agreements: a ‘contract’ made under coercive circumstances and driven by deceit (relying on Śakuni’s dice-skill) becomes a tool to inflict disproportionate suffering. It warns that ethical failure often hides behind procedural fairness.
Duryodhana presses for a renewed dice-game with a new stake: twelve years of forest exile plus a thirteenth year living unrecognized; if discovered in that final year, the exile cycle repeats. He insists the Pāṇḍavas throw the dice and claims Śakuni’s mastery makes this plan their strongest move.