Shloka 21

शतान्यनडुहां पज्च द्विजमुख्येषु भारत । न रन्तिदेवो नाभागो यौवनाश्वो मनुर्न च,वे मुझे तथा अन्य राजाओंको अचेत हुए देखकर उस समय जोर-जोरसे हँस रहे थे। भारत! तदनन्तर अर्जुनने प्रसन्न होकर पाँच सौ बैलोंको, जिनके सींगोंमें सोना मँढ़ा हुआ था, मुख्य-मुख्य ब्राह्मणोंमें बाँ- दिया। पिताजी! न रन्तिदेव, न नाभाग, न मान्धाता, न मनु, न वेननन्दन राजा पृथु, न भगीरथ, न ययाति और न नहुष ही वैसे ऐश्वर्यसम्पन्न सम्राट थे, जैसे कि आज राजा युधिष्छिर हैं

śatāny anaḍuhāṃ pañca dvijamukhyeṣu bhārata | na rantidevo nābhāgo yauvanāśvo manur na ca ||

ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କହିଲା—ହେ ଭାରତ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଶେ ଷାଣ୍ଡ ବଣ୍ଟନ ହେଲା। ରନ୍ତିଦେବ, ନାଭାଗ, ଯୌବନାଶ୍ୱ, ମନୁ—କାହାର ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଆଜିର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପରି ଏପରି ରାଜସମୃଦ୍ଧି ଥିଲା ନାହିଁ।

शतानिhundreds
शतानि:
Karma
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Nominative/Accusative, Plural
अनडुहाम्of bulls/oxen
अनडुहाम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनडुह्
FormMasculine, Genitive, Plural
पञ्चfive
पञ्च:
Karma
TypeNoun
Rootपञ्च
Formtrue
द्विजमुख्येषुamong the foremost Brahmins
द्विजमुख्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्विजमुख्य
FormMasculine, Locative, Plural
भारतO Bharata
भारत:
Sambodhana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
रन्तिदेवःRantideva
रन्तिदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootरन्तिदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
nor/not
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
आभागःĀbhāga (a king)
आभागः:
Karta
TypeNoun
Rootआभाग
FormMasculine, Nominative, Singular
यौवनाश्वःYauvanāśva (a king)
यौवनाश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootयौवनाश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
मनुःManu
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Nominative, Singular
nor/not
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue

दुर्योधन उवाच

D
Duryodhana
B
Bhārata (address)
B
brāhmaṇas (dvija-mukhya)
B
bulls/oxen (anaḍuh)
R
Rantideva
N
Nābhāga
Y
Yauvanāśva
M
Manu
Y
Yudhiṣṭhira
A
Arjuna (implied by the accompanying narrative context)

Educational Q&A

The verse highlights dāna as a public marker of righteous kingship—supporting brāhmaṇas and distributing wealth—while also revealing how such displays can provoke envy and competitive comparison, especially in Duryodhana’s gaze.

In the context of Yudhiṣṭhira’s grand royal ceremony and courtly display, lavish gifts are being distributed—here, five hundred bulls to leading brāhmaṇas. Duryodhana comments that even legendary kings did not possess prosperity like Yudhiṣṭhira’s, a remark colored by admiration mixed with jealousy.