Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

ततस्तु धर्मराजस्य शासनाद्‌ भरतर्षभ: । शिशुपालं महावीर्यमभ्यगाज्जनमेजय,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।। वृतो भरतशार्टूलो द्विषच्छोकविवर्द्धन: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इसी समय शत्रुओंका शोक बढ़ानेवाले भरतवंशशिरोमणि महाप्रतापी एवं पराक्रमी भीमसेन भी धर्मराजकी आज्ञा ले, शत्रुके राज्यको कुचल देनेवाली और हाथी, घोड़े एवं रथसे भरी हुई, कवच आदिसे सुसज्जित विशाल सेनाके साथ पूर्व दिशाको जीतनेके लिये चले जनमेजय! तत्पश्चात्‌ भरतश्रेष्ठ भीम धर्मराजकी आज्ञासे महापराक्रमी शिशुपालके यहाँ गये

tatas tu dharmarājasya śāsanād bharatarṣabhaḥ | śiśupālaṃ mahāvīryam abhyagāj janamejaya, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hastyaśvarathapūrṇena daṃśitena pratāpavān || vṛto bharataśārṭūlo dviṣacchokavivardhanaḥ |

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ଜନମେଜୟ! ତାପରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୀର୍ୟ ଭୀମ ମହାପରାକ୍ରମୀ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ପରରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ମହାବଳଚକ୍ରରେ ଘେରା, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା-ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶସ୍ତ୍ର-କବଚରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ସେଇ ଭାରତଶାର୍ଦୂଳ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶୋକ ବଢ଼ାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନାର୍ଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
धर्मराजस्यof Dharmaraja (Yudhishthira)
धर्मराजस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Genitive, Singular
शासनात्from/at (his) command
शासनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशासन
FormNeuter, Ablative, Singular
भरतर्षभःthe bull among the Bharatas
भरतर्षभः:
Karta
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
FormMasculine, Nominative, Singular
शिशुपालम्Shishupala
शिशुपालम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिशुपाल
FormMasculine, Accusative, Singular
महावीर्यम्of great valor
महावीर्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहावीर्य
FormMasculine, Accusative, Singular
अभ्यगात्went to, approached
अभ्यगात्:
TypeVerb
Rootअभि-गम्
FormAorist, 3, Singular, Parasmaipada
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
Sambodhana
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular
महताwith great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बलचक्रेणwith a host/array of forces
बलचक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootबलचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
परराष्ट्रावमर्दिनाcrushing the enemy kingdoms
परराष्ट्रावमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपरराष्ट्रावमर्दिन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
हस्त्यश्वरथपूर्णेनfilled with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootहस्त्यश्वरथपूर्ण
FormNeuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmored, equipped (with mail/armor)
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रतापवान्mighty, illustrious
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded, accompanied
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतशार्दूलःthe tiger among the Bharatas
भरतशार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootभरतशार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषच्छोकविवर्धनःincreasing the sorrow of enemies
द्विषच्छोकविवर्धनः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्विषच्छोकविवर्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
Ś
Śiśupāla
B
Bhāratas (Bharata lineage)
A
army/host (balacakra)
E
elephants
H
horses
C
chariots
A
armor (kavaca implied by daṃśita)