Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Vaiśravaṇa-sabhā-varṇanam

Description of Kubera’s Assembly Hall

उपासते महात्मानं तस्यां धनदमीश्वरम्‌ । ब्रह्मर्षि

upāsate mahātmānaṃ tasyāṃ dhanadam īśvaram | brahmarṣi-devarṣayaś ca tathānye ṛṣigaṇāḥ sabhāyāṃ virājamānāḥ | tebhyaḥ pṛthag bahavaḥ piśācā mahābalā gandharvāś ca lokapālaṃ mahātmānaṃ dhanadaṃ kuberam upāsate || bhagavān bhūtasaṅghaiś ca vṛtaḥ śata-sahasraśaḥ, nṛpaśreṣṭha, lakṣaśo bhūtagaṇaiḥ parivṛto ugra-dhanurdharaḥ mahābalaḥ paśupatiḥ (jīvānāṃ svāmī), śūladhārī, bhagadevatā-netra-nāśakaḥ, trilocano bhagavān umāpatiḥ, kleśarahitā devī pārvatī ca—etau ubhau vāmana-vikaṭa-kubja-lāla-netra-mahākolāhala-medo-māṃsa-bhakṣaṇa-nānāstra-śastra-dhāri-vāyu-sama-mahāvega-bhayānaka-bhūta-preta-gaṇaiḥ saha tasmin sabhāyāṃ sadā dhanadaṃ mitraṃ kuberaṃ upaviśataḥ |

ନାରଦ କହିଲେ—ସେହି ସଭାରେ ମହାତ୍ମା ଧନାଧିପତି କୁବେରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଉଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିଗଣ ସେଠାରେ ମହିମାରେ ଆସୀନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଛଡ଼ା ଅନେକ ପିଶାଚ ଓ ମହାବଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିକ୍ପାଳ ଧନଦ କୁବେରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ ଶତସହସ୍ର ଭୂତଗଣରେ ପରିବୃତ, ପଶୁପତି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ଭଗଦେବଙ୍କ ନେତ୍ରନାଶକ ଉମାପତି ଭଗବାନ ଶିବ—କ୍ଲେଶରହିତା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ, ନାନାରୂପ ଓ ନାନାଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭୟଙ୍କର ଭୂତ-ପ୍ରେତଦଳ ସହିତ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସଦା ଧନଦାତା ନିଜ ସଖା କୁବେରଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ।

उपासतेthey worship / attend upon
उपासते:
Karta
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन
महात्मानम्the great-souled one
महात्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
तस्याम्in that (assembly/place)
तस्याम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्री, सप्तमी, एकवचन
धनदम्Dhanada (Kubera), giver of wealth
धनदम्:
Karma
TypeNoun
Rootधनद (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
ईश्वरम्the lord
ईश्वरम्:
Karma
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन

नारद उवाच

N
Nārada
K
Kubera (Dhanada)
B
Brahmarṣis
D
Devarṣis
Ṛṣigaṇas
P
Piśācas
G
Gandharvas
L
Lokapāla (as Kubera)
Ś
Śiva (Paśupati, Trilocana, Umāpati, Śūladhārī)
U
Umā / Pārvatī
B
Bhūtas
P
Pretas
S
Sabhā (assembly hall)

Educational Q&A

The passage portrays a divinely ordered court where sages and supernatural beings honor Kubera as the rightful steward of wealth, while Śiva’s presence signals that power, prosperity, and awe-inspiring forces are ultimately integrated within cosmic order and reverence rather than mere possession.

Nārada describes Kubera’s splendid assembly: sages sit there, various celestial and spirit-beings attend and worship Kubera, and then Śiva with Pārvatī arrives accompanied by vast hosts of bhūtas and pretas, taking a seat beside Kubera as his friend.