Shloka 253
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
Devanagari script
न चैनमशकत वज्षिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् । उन छहोंको साथ लेकर सातवें राजा युधिष्ठिर जब हस्तिनापुरसे बाहर निकले तब नगरनिवासी प्रजा और अन्तःपुरकी स्त्रियाँ उन्हें बहुत दूरतक पहुँचाने गयीं; किंतु कोई भी मनुष्य राजा युधिष्ठिससे यह नहीं कह सका कि आप लौट चलिये
Translation
ଏବଂ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ—“ଆପଣ ଫେରିଆସନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେଇ ଛଅଜଣଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ସପ୍ତମ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯେତେବେଳେ ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ବାହାରିଲେ, ସେତେବେଳେ ନଗରବାସୀ ପ୍ରଜା ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ—“ଆପଣ ଫେରିଆସନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିପାରିଲା ନାହିଁ।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एनम्him (that person)
एनम्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद्
Formmasculine, accusative, singular
अशकत्was able
अशकत्:
TypeVerb
Rootशक्
Formimperfect (laṅ), 3rd, singular
वज्षिन्O Vajṣin (vocative-like address; text form uncertain)
वज्षिन्:
Karta
TypeNoun
Rootवज्षिन्
Formmasculine, nominative, singular
निवर्तस्वreturn!
निवर्तस्व:
TypeVerb
Rootनि-वृत्
Formimperative (loṭ), 2nd, singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
भाषितुम्to say/speak
भाषितुम्:
TypeVerb
Rootभाष्
Forminfinitive (tumun)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes