Adhyaya 85
द्रोणेन सात्यकिपीडनम् — Yudhiṣṭhira’s Charge to Sātyaki amid Droṇa’s Onslaught
Upa-parva: Droṇa–Sātyaki Saṅgrāma (Episode: Sātyaki pressed by Droṇa; Pāṇḍava mobilization; counsel to aid Arjuna)
Chapter 85 opens with Dhṛtarāṣṭra asking how Yuyudhāna (Sātyaki) restrained Bhāradvāja Droṇa in battle. Saṃjaya describes an intense exchange: Droṇa, seeing his forces being struck down by Sātyaki, advances personally; Sātyaki meets him with rapid volleys, and both trade disabling arrow-storms. The Kaurava side exults as Sātyaki becomes pressured; Yudhiṣṭhira, hearing the ominous roar and recognizing the danger, orders allied chariots to rush toward Sātyaki’s sector and urges Dhṛṣṭadyumna to move decisively against Droṇa. The narrative then widens to depict Droṇa’s overwhelming performance against multiple allied contingents, using hospitality metaphors for his effortless reception of attackers and solar imagery for his arrows’ heat. Amid the broader crisis, Yudhiṣṭhira turns to Sātyaki with an ethical-strategic appeal: as a steadfast ally comparable in valor to the foremost heroes, Sātyaki must undertake the urgent task of reaching and protecting Arjuna, who is isolated within dense enemy screens. The chapter concludes with the directive to penetrate the hostile formation and demonstrate appropriate martial conduct in engagement with major chariot-warriors.
Chapter Arc: प्रातःकाल की शांति में युधिष्ठिर श्रीकृष्ण से पूछते हैं—“मधुसूदन! क्या आपकी रात्रि सुख से बीती? क्या आपका ज्ञान-मन प्रसन्न है?”—और सभा का ध्यान युद्ध से पहले के इस क्षणिक विराम पर टिक जाता है। → श्रीकृष्ण भी युधिष्ठिर का कुशल-क्षेम पूछते हैं; क्षत्ता (विदुर/धर्मराज के मंत्री-स्वरूप) राज्य-प्रकृतियों/व्यवस्थाओं के उपस्थित होने की सूचना देता है। अनेक क्षत्रिय-श्रेष्ठ युधिष्ठिर की सेवा में आते हैं। एक ही आसन पर श्रीकृष्ण और सात्यकि का बैठना संकेत देता है कि आज का दिन केवल शस्त्र का नहीं, नीति और प्रतिज्ञा का भी है—क्योंकि अर्जुन की प्रतिज्ञा (जयद्रथ-वध) का भार पूरे शिविर के हृदय पर है। → सभा में युधिष्ठिर के कथन पर श्रीकृष्ण मेघ-गर्जन-सी वाणी में निर्णायक आश्वासन देते हैं: देवता-इन्द्र सहित भी यदि रक्षा को उतर आएँ, तब भी जयद्रथ आज संकुल रण में यम-राजधानी को प्राप्त होगा; और अर्जुन उसे मारकर ही लौटेगा—राजा, शोक-रहित और भय-रहित रहो। → कृष्ण-वाक्य से युधिष्ठिर की डगमगाती आशंका स्थिर होती है; शिविर का मनोबल प्रतिज्ञा की सिद्धि पर टिक जाता है और नेतृत्व-विश्वास पुनः स्थापित होता है। → अब प्रश्न केवल ‘क्या’ नहीं, ‘कैसे’ है—द्रोण की चक्रव्यूह-सी रचना और कौरव-रक्षा-घेरा भेदकर अर्जुन जयद्रथ तक पहुँचेगा या नहीं, यह अगले प्रसंग में रणभूमि तय करेगी।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें युधिष्ठिरके सुसज्जित होनेसे सम्बन्ध रखनेवाला बयासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८२ ॥ अपना छा | अत-४-#क+ तग्रय्शीतितमो<ध्याय: अर्जुनकी प्रतिज्ञाको सफल बनानेके लिये युधिष्ठिरकी श्रीकृष्णसे प्रार्थना और श्रीकृष्णका उन्हें आश्वासन देना संजय उवाच ततो युधिष्छिरो राजा प्रतिनन्द्य जनार्दनम् । उवाच परमप्रीत: कौन्तेयो देवकीसुतम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହୃଦୟରେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବକୀସୁତ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି କଥା କହିଲେ।
Verse 2
सुखेन रजनी व्युष्टा कच्चित् ते मधुसूदन । कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत,“मधुसूदन! क्या आपकी रात सुखपूर्वक बीती है? अच्युत! क्या आपकी सम्पूर्ण ज्ञानेन्द्रियाँ प्रसन्न हैं?”
ହେ ମଧୁସୂଦନ! ତୁମର ରାତି ସୁଖରେ କଟିଲା କି? ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ତୁମର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ଥିର ଅଛି କି?
Verse 3
वासुदेवो5पि तद्युक्त पर्यपृच्छद् युधिष्ठिरम् । ततश्न प्रकृती: क्षत्ता न्यवेदयदुपस्थिता:
ତାପରେ ସମୟୋଚିତ ଭାବେ ବାସୁଦେବ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ମଧ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତଦନନ୍ତରେ କକ୍ଷପାଳ ଆସି ଜଣାଇଲା ଯେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନାପତି ଆଦି ପ୍ରଧାନ ଅଧିକାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 4
अनुज्ञातश्व राज्ञा स प्रावेशयत तं जनम् । विराटं भीमसेनं च धृष्टद्युम्नं च सात्यकिम्
ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲା—ବିରାଟ, ଭୀମସେନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାତ୍ୟକି।
Verse 5
चेदिपं धृष्टकेतुं च द्रुपदं च महारथम् | शिखण्डिनं यमौ चैव चेकितानं सकेकयम्
ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ଚେଦିରାଜ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଯମଜ ଭ୍ରାତା (ନକୁଳ-ସହଦେବ), ଚେକିତାନ ଓ କେକୟ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲା।
Verse 6
युयुत्सुं चैव कौरव्यं पाञ्चाल्यं चोत्तमौजसम् । युधामन्युं सुबाहुं च द्रौपदेयांश्व॒ सर्वश:
ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ବିରାଟ, ଭୀମସେନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାତ୍ୟକି, ଚେଦିରାଜ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଚେକିତାନ, କେକୟରାଜକୁମାରମାନେ, କୁରୁବଂଶୀ ଯୁଯୁତ୍ସୁ, ପାଞ୍ଚାଳବୀର ଉତ୍ତମୌଜ, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ସୁବାହୁ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଧାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇ ଆସିଲା।
Verse 7
एते चान्ये च बहव: क्षत्रिया: क्षत्रियर्षभम् । उपतस्थुर्महात्मानं विविशुश्चासने शुभे,ये तथा और भी बहुत-से क्षत्रियशिरोमणि महात्मा युधिष्ठिरकी सेवामें उपस्थित हुए और सुन्दर आसनपर बैठे
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଭ ଆସନରେ ବସିଲେ।
Verse 8
एकस्मिन्नासने वीरावुपविष्टौ महाबलौ । कृष्णश्न युयुधानश्व महात्मानौ महाद्युती,महाबली और महातेजस्वी महात्मा श्रीकृष्ण और सात्यकि ये दोनों वीर एक ही आसनपर बैठे थे
ଏକେ ଆସନରେ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ବୀର—ମହାତ୍ମା ଓ ମହାଦ୍ୟୁତି କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଯୁଯୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି)—ବସିଥିଲେ।
Verse 9
ततो युधिष्ठिरस्तेषां शृण्वतां मधुसूदनम् | अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षमाभाष्य मधुरं वच:,तब युधिष्ठिरने उन सब लोगोंके सुनते हुए कमलनयन भगवान् मधुसूदनको सम्बोधित करके मधुर वाणीमें कहा--
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଦ୍ମନେତ୍ର ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।
Verse 10
एकं॑ त्वां वयमाश्रित्य सहस्राक्षमिवामरा: । प्रार्थयामो जयं युद्धे शाश्वतानि सुखानि च
ହେ ପ୍ରଭୋ! ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି, ସେପରି ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ।
Verse 11
त्वं हि राज्यविनाशं च द्विषद्धिश्न निराक्रियाम् क्लेशांश्व विविधान् कृष्ण सर्वास्तानपि वेद न:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ! ଶତ୍ରୁମାନେ ଆମ ରାଜ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଆମକୁ ଅପମାନିତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର କ୍ଲେଶ ଦେଇଛନ୍ତି—ଏ ସବୁ ଆପଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
Verse 12
त्वयि सर्वेश सर्वेषामस्माकं भक्तवत्सल | सुखमायत्तमत्यर्थ यात्रा च मधुसूदन,“भक्तवत्सल सर्वेश्वर! मधुसूदन! हम सब लोगोंका सुख और जीवन-निर्वाह पूर्णरूपसे आपके ही अधीन है
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ସର୍ବେଶ୍ୱର! ହେ ମଧୁସୂଦନ! ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ସୁଖ ଓ ଜୀବନ-ନିର୍ବାହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର।
Verse 13
स तथा कुरु वार्ष्णेय यथा त्वयि मनो मम । अर्जुनस्य यथा सत्या प्रतिज्ञा स्थाच्चिकीर्षिता,4वार्ष्णेय! हमारा मन आपमें ही लगा हुआ है। अतः आप ऐसा करें, जिससे अर्जुनकी अभीष्ट प्रतिज्ञा सत्य होकर रहे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ! ମୋର ମନ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ହିଁ ନିବିଡ଼; ତେଣୁ ଏମିତି କରନ୍ତୁ ଯେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହୁ।
Verse 14
स भवांस्तारयत्वस्माद् दुःखामर्षमहार्णवात् । पार तितीर्षतामद्य प्लवो नो भव माधव
ସଞ୍ଜୟ ନିବେଦନ କଲେ— ହେ ମାଧବ! ଦୁଃଖ ଓ ଅମର୍ଷର ଏହି ମହାସାଗରରୁ ଆମକୁ ତାରିଦିଅନ୍ତୁ। ଆଜି ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ନୌକା ହୋଇଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ସଙ୍କଟରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆପଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
Verse 15
न हि तत् कुरुते संख्ये रथी रिपुवधोद्यत: । यथा वै कुरुते कृष्ण सारथिर्यत्नमास्थित:,'श्रीकृष्ण! संग्राममें शत्रुवधके लिये उद्यत हुआ रथी भी वैसा कार्य नहीं कर पाता, जैसा कि प्रयत्नशील सारथि कर दिखाता है
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ! ସଂଗ୍ରାମରେ ଶତ୍ରୁବଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ଯାହା କରିପାରେ ନାହିଁ, ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ସାରଥି କୃଷ୍ଣ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦେଖାନ୍ତି।
Verse 16
यथैव सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीन् जनार्दन । तथैवास्मान् महाबाहो वृजिनात् त्रातुमहसि
ମହାବାହୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ! ଯେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆପତ୍ତିରେ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ସେପରି ଏହି ସଙ୍କଟରୁ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କର।
Verse 17
त्वमगाधे5प्लवे मग्नान् पाण्डवान् कुरुसागरे । समुद्धर प्लवो भूत्वा शड्खचक्रगदाधर
ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର ପ୍ରଭୁ! ନୌକାହୀନ ଅଗାଧ କୁରୁ-ସାଗରେ ନିମଗ୍ନ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଜେ ପ୍ଲବ (ନାଉ) ହୋଇ ସମୁଦ୍ଧର କର—ଏହି ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
Verse 18
नमस्ते देवदेवेश सनातन विशातन । विष्णो जिष्णो हरे कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम,'शत्रुनाशक! सनातन देवदेवेश्वर! विष्णो! जिष्णो! हरे! कृष्ण! वैकुण्ठ! पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है
ଦେବଦେବେଶ, ସନାତନ, ଶତ୍ରୁନାଶକ! ବିଷ୍ଣୋ, ଜିଷ୍ଣୋ, ହରେ, କୃଷ୍ଣ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
Verse 19
नारदस्त्वां समाचख्यौ पुराणमृषिसत्तमम् | वरदं शार््रिणं श्रेष्ठ तत् सत्यं कुरू माधव
ମାଧବ! ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ତୁମକୁ ପୁରାତନ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରାୟଣ—ବରଦାତା ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଧର—ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ସେହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ କର।
Verse 20
इत्युक्त: पुण्डरीकाक्षो धर्मराजेन संसदि । तोयमेघस्वनो वागम्मी प्रत्युवाच युधिछ्िरम्
ରାଜସଭାରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି କହିବା ପରେ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ (କମଳନୟନ) ଓ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜଳମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 21
वायुदेव उवाच सामरेष्वपि लोकेषु सर्वेषु न तथाविध: । शरासनधर: कश्चिद् यथा पार्थो धनञज्जय:
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ସମରମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ପାର୍ଥ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ପରି ଏପରି ଧନୁର୍ଧର କେହି ନାହିଁ।
Verse 22
वीर्यवानस्त्रसम्पन्न: पराक्रान्तो महाबल: । युद्धशौण्ड: सदामर्षी तेजसा परमो नृणाम्,वे शक्तिशाली, अस्त्रज्ञानसम्पन्न, पराक्रमी, महाबली, युद्धकुशल, सदा अमर्षशील और मनुष्योंमें परम तेजस्वी हैं
ସେ ବୀର୍ୟବାନ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ପରାକ୍ରାନ୍ତ ଓ ମହାବଳୀ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ସଦା ଅପମାନ ଅସହ୍ୟ କରୁଥିବା, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜରେ ପରମ।
Verse 23
स युवा वृषभस्कन्धो दीर्घबाहुर्महाबल: । सिंहर्षभगति: श्रीमान् द्विषतस्ते हनिष्यति
ସେ ଯୁବକ, ବୃଷଭସଦୃଶ ସ୍କନ୍ଧବାନ, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଓ ମହାବଳୀ; ସିଂହସଦୃଶ ତାହାର ଗତି ଓ ଧୈର୍ୟ; ସେ ଶ୍ରୀମାନ—ସେ ତୋର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିବ।
Verse 24
अहं च तत् करिष्यामि यथा कुन्तीसुतो<र्जुन: । धार्तराष्ट्रस्य सैन्यानि धक्ष्यत्यग्निरिवेन्धनम्
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କରିବି, ଯେପରି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରବଂଶର ସେନାମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଇନ୍ଧନକୁ ଦହେ, ସେପରି ଦହିଦେବ।
Verse 25
अद्य तं॑ पापकर्माणि क्षुद्रें सौ भद्रघातिनम् । अपुनर्दर्शनं मार्गमिषुशि: क्षेप्स्यतेडर्जुन:
ଆଜି ସେହି ପାପକର୍ମୀ, ନୀଚ, ସୌଭଦ୍ର (ଅଭିମନ୍ୟୁ) ଘାତକକୁ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ବାଣଦ୍ୱାରା ସେହି ପଥରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବେ, ଯେଉଁଠାକୁ ଗଲେ ପୁଣି ଏହି ଲୋକରେ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 26
तस्याद्य गृध्रा: श्येनाश्न चण्डगोमायवस्तथा । भक्षयिष्यन्ति मांसानि ये चान्ये पुरुषादका:,आज गीध, बाज, क्रोधमें भरे हुए गीदड़ तथा अन्य नरभक्षी जीव-जन्तु जयद्रथका मांस खायेंगे
ଆଜି ଗିଧ, ବାଜ, କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଶିଆଳ ଓ ଅନ୍ୟ ନରଭକ୍ଷୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାହାର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ।
Verse 27
यद्यस्य देवा गोप्तार: सेन्द्रा: सर्वे तथाप्यसौ । राजधानीं यमस्याद्य हत: प्राप्स्यति संकुले
ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯଦି ତାହାର ରକ୍ଷାକୁ ଆସନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ସେ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧସଙ୍କୁଳରେ ହତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଯମରାଜଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
Verse 28
निहत्य सैन्धवं जिष्णुरद्य त्वामुपयास्यति । विशोको विज्वरो राजन् भव भूतिपुरस्कृत:,राजन! आज विजयशील अर्जुन जयद्रथको मारकर ही आपके पास आयेंगे, आप ऐश्वर्यसे सम्पन्न रहकर शोक और चिन्ताको त्याग दीजिये
ହେ ରାଜନ୍! ଆଜି ଜିଷ୍ଣୁ ଅର୍ଜୁନ ସୈନ୍ଧବ (ଜୟଦ୍ରଥ)କୁ ନିହତ କରି ତବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିବେ। ଶୋକ ଓ ଜ୍ୱରସଦୃଶ ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କରି, ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତୁ।
Verse 83
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि श्रीकृष्णवाक्ये ऋ%यशीतितमो<ध्याय: ।। ८३ ।। इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें श्रीकृष्णवाक्यविषयक तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରତିଜ୍ଞାପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣବାକ୍ୟବିଷୟକ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
The dilemma is triage under dharma: whether to remain engaged against an overpowering commander (Droṇa) to stabilize the line, or to accept immediate risk and redirect effort toward the higher-priority obligation of protecting Arjuna.
The chapter frames dharmic action as role-appropriate and time-sensitive: when duties conflict, one must choose the task with the greatest collective consequence and entrust it to the most dependable agent, guided by loyalty, competence, and clarity of purpose.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is operational and ethical—demonstrating how narrative praise, reputation, and duty-language are used to authorize decisive action within the broader teleology of protecting righteous aims.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.