Adhyaya 181
Chapter Arc: अलायुध का वध कर घटोत्कच सिंहनाद करता हुआ कौरव-सेना के सामने अडिग खड़ा होता है; उसकी गर्जना हाथियों तक को कंपा देती है और रात के रण में भय की पहली लहर दौड़ जाती है। → घटोत्कच की राक्षसी माया और प्रचंड वेग से कौरव-पंक्तियाँ डगमगाती हैं; उसी घड़ी कर्ण, घटोत्कच के अलायुध से उलझे होने का अवसर देखकर, पाञ्चालों और पाण्डव-पक्ष की ओर तीव्र आक्रमण करता है। बाण-वर्षा ‘संग्राम-मेघ’ की तरह घिर आती है—धनुष की गर्जना, तीरों की बिजली, और आकाश को ढँक देने वाली शर-धारा। → कर्ण की असाधारण लाघव-युक्त बाण-वृष्टि (न तो बाण लेते दिखना, न संधान करते दिखना—केवल आकाश को तीरों से छा देना) और घटोत्कच के विरुद्ध निर्णायक प्रहारों से रात्रि-युद्ध का चरम बिंदु आता है; भय, हाहाकार और सेना का बिखराव एक साथ फूट पड़ता है। → घटोत्कच का वध हो जाता है, पर वह प्राणशून्य होकर भी अपने अत्यन्त विशाल शरीर के गिरने से कौरवों की एक अक्षौहिणी को कुचलकर नष्ट कर देता है। इसके बाद कर्ण का कौरव-शिविर में शक्र-सम सम्मान के साथ प्रवेश होता है—विजय का गर्व और हानि का दंश साथ-साथ टिके रहते हैं। → रात्रि-युद्ध की धूल और रक्त के बीच दोनों सेनाएँ अपने-अपने विभाजन तक पहचान नहीं पातीं; अगली घड़ी में कौन-सा प्रतिशोध और कौन-सा नया व्यूह उठेगा, यह अनिश्चित रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
संजय कहते हैं--राजन! राक्षस अलायुधका वध करके घटोत्कच मन-ही-मन बड़ा प्रसन्न हुआ और वह आपकी सेनाके सामने खड़ा हो नाना प्रकारसे सिंहनाद करने लगा
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ରାକ୍ଷସ ଅଲାୟୁଧକୁ ବଧ କରି ଘଟୋତ୍କଚ ମନେମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ତାପରେ ଆପଣଙ୍କ ସେନା ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ନାନାପ୍ରକାରେ ସିଂହନାଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
Verse 2
तस्य तं॑ तुमुलं शब्दं श्रुत्वा कुउजरकम्पनम् | तावकानां महाराज भयमासीत् सुदारुणम्,महाराज! उसकी वह भयंकर गर्जना हाथियोंको भी कँपा देनेवाली थी। उसे सुनकर आपके योद्धाओंके मनमें अत्यन्त दारुण भय समा गया
ମହାରାଜ! ତାହାର ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା। ତାହା ଶୁଣି ଆପଣଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଭୟ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 3
अलायुधविषफक्त तु भैमसेनिं महाबलम् । दृष्टवा कर्णो महाबाहु: पञज्चालान् समुपाद्रवत्,जिस समय महाबली घटोत्कच अलायुधके साथ उलझा हुआ था, उस समय उसे उस अवस्थामें देखकर महाबाहु कर्णने पांचालोंपर धावा किया
ଅଲାୟୁଧ ସହ ବିଷାକ୍ତ ଓ ଆହତ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୀମସେନପୁତ୍ର ମହାବଳ ଘଟୋତ୍କଚ ଘୋର ସଂଗ୍ରାମରେ ଜଡିତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ମହାବାହୁ କର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ ଧରି ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉ କଲା।
Verse 4
दशभिर्दशभिर्बाणैर्धुश्द्युम्मशिखण्डिनौ । दृढै: पूर्णायतोत्सूष्टैबिंभेद नतपर्वभि:,उसने पूर्णतः खींचकर छोड़े गये झुकी हुई गाँठवाले दस-दस सुदृढ़ बाणोंद्वारा धृष्टद्युम्न और शिखण्डीको घायल कर दिया
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ନମ୍ର ଗଠିଯୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଦଶ-ଦଶ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ସେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଶିଖଣ୍ଡୀ—ଦୁହେଁକୁ ଭେଦି ଆହତ କଲା।
Verse 5
ततः परमनाराचैर्युधामन्यूत्तमौजसौ । सात्यकिं च रथोदारं कम्पयामास मार्गणै:,तत्पश्चात् उसने अच्छे-अच्छे नाराचोंद्वारा युधामन्यु और उत्तमौजाको तथा अनेक बाणोंसे उदार महारथी सात्यकिको भी कम्पित कर दिया
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରାଚଦ୍ୱାରା ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓ ଉତ୍ତମୌଜକୁ କମ୍ପିତ କଲା; ଏବଂ ଅନେକ ବାଣରେ ଉଦାର ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକିକୁ ମଧ୍ୟ ଡଗମଗାଇଦେଲା।
Verse 6
तेषामप्यस्यतां संख्ये सर्वेषां सव्यदक्षिणम् । मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप,नरेश्वर! वे सात्यकि आदि भी बायें-दायें बाण चला रहे थे। उस समय उन सबके धनुष भी मण्डलाकार ही दिखायी देते थे
ହେ ଜନାଧିପ! ସେହି ସଂଗ୍ରାମରେ ସାତ୍ୟକି ଆଦି ସମସ୍ତେ ବାମ-ଡାହାଣ ସମଭାବେ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକ ମଣ୍ଡଳାକାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
Verse 7
तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्न ह । मेघानामिव घ॒र्मान्ति बभूव तुमुलो निशि
ସେହି ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଧନୁର୍ଜ୍ୟାର ଟଙ୍କାର ଓ ରଥଚକ୍ରର ଘର୍ଘରାହଟ ମିଶି ଭୟଙ୍କର ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ହୋଇଉଠିଲା—ଘର୍ମାନ୍ତରେ ବର୍ଷାମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି।
Verse 8
ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान् वै धनुस्तडिन्मण्डलकेतुशृड्भ: । शरौघवर्षाकुलवृष्टि मां श्व संग्राममेघ: स बभूव राजन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ସେ ଯେନେ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଷାକାଳୀନ ମେଘ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚାର ଟଙ୍କାର ଓ ରଥଚକ୍ରର ଘର୍ଘର ଧ୍ୱନି ତାହାର ଗର୍ଜନ ସମ; ଧନୁଷ ଯେନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ବଳୟ ପରି ଦୀପ୍ତ; ଧ୍ୱଜାଗ୍ର ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ; ଏବଂ ବାଣମାଳାର ଘନ ବର୍ଷା ହିଁ ତାହାର ବର୍ଷଣ ଥିଲା।
Verse 9
तददभुतं शैल इवाप्रकम्पो वर्ष महाशैलसमानसार: । विध्वंसयामास रणे नरेन्द्र वैकर्तन: शत्रुगणावमर्दी
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ତାପରେ ବୈକର୍ତ୍ତନ କର୍ଣ୍ଣ—ଶୈଳ ପରି ଅପ୍ରକମ୍ପ, ମହାଶୈଳ ସମାନ ପ୍ରବଳ, ଶତ୍ରୁଗଣମର୍ଦ୍ଦୀ—ରଣରେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବାଣବର୍ଷାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା।
Verse 10
ततोअतुलैर्वज़निपातकल्पै: शितै: शरै: काञ्चनचित्रपुड्खै: । शत्रून् व्यपोहत् समरे महात्मा वैकर्तन: पुत्रहिते रतस्ते
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହିତରେ ରତ ମହାତ୍ମା ବୈକର୍ତ୍ତନ କର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ବିଚିତ୍ର ପୁଛଯୁକ୍ତ, ଅତୁଲ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବଜ୍ରପାତ ସଦୃଶ ପ୍ରହାରକାରୀ ବାଣଦ୍ୱାରା ସମରରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲା।
Verse 11
संछिन्नभिन्नध्वजिनश्व केचित् केचिच्छरैरदितभिन्नदेहा: | केचिद् विसूता विहयाश्न केचिद् वैकर्तनेनाशु कृता बभूवु:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଠାରେ ବୈକର୍ତ୍ତନ ଶୀଘ୍ରେ କେତେକଙ୍କ ଧ୍ୱଜ-ଚିହ୍ନକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେଲା, କେତେକଙ୍କ ଦେହକୁ ବାଣଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ କରି ଭିଦିଦେଲା; କେତେକଙ୍କୁ ସାରଥିହୀନ କଲା, କେତେକଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱହୀନ କଲା।
Verse 12
अविन्दमानास्त्वथ शर्म संख्ये यौधिष्ठिरं ते बलमभ्यपद्यन् । तान् प्रेक्ष्य भग्नान् विमुखीकृतांश्व घटोत्कचो रोषमतीव चक्रे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ଶରଣ ନ ପାଇ ସେମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ବିମୁଖ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଘଟୋତ୍କଚ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
Verse 13
योद्धालोग युद्धमें किसी तरह चैन न पाकर युधिष्छिरकी सेनामें घुसने लगे। उन्हें तितर- बितर और युद्धसे विमुख हुआ देख घटोत्कचको बड़ा रोष हुआ ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଯୁଦ୍ଧର ଘନଘୋର ଭିଡ଼ରେ ସୁଖ ନ ପାଇ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାଭିତରକୁ ଘୁସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଛିଟିଯାଇ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଘଟୋତ୍କଚ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ସିଂହପରି ଗର୍ଜନ କଲେ; ପରେ ବୈକର୍ତ୍ତନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବଜ୍ରସମ କଠୋର ଭୟାନକ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରିଲେ।
Verse 14
तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्न नालीकदण्डासनवत्सदन्तै: । वराहकर्णै: सविपाठशच्ञैः क्षुयप्रवर्षश्न विनेदतु: खम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା କର୍ଣୀ, ନାରାଚ, ଶିଳୀମୁଖ, ନାଳୀକ, ଦଣ୍ଡ, ଆସନ, ବତ୍ସଦନ୍ତ, ବରାହକର୍ଣ୍ଣ, ବିପାଟ, ଶୃଙ୍ଗ ଓ କ୍ଷୁର ଆଦି ବାଣର ବର୍ଷା କରି, ଧନୁର୍ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରିଦେଲେ।
Verse 15
तद् बाणधारावृतमन्तरिक्षं तिर्यग्गताभि: समरे रराज । सुवर्णपुडुखज्वलितप्र भाभि- विचित्रपुष्पाभिरिव स्रजाभि:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣଧାରାରେ ଆବୃତ ଆକାଶ, ତିର୍ଯ୍ୟକ ଗତିରେ ଯାଉଥିବା ବାଣମାନଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପଙ୍ଖରୁ ପ୍ରସାରିତ ଦୀପ୍ତିରେ ଏମିତି ଜ୍ଵଳିଉଠିଲା, ଯେନେ ନଭମଣ୍ଡଳ ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
Verse 16
समाहितावप्रतिमप्रभावा- वन्योन्यमाजघ्नतुरुत्तमास्त्रै: । तयोर्हि वीरोत्तमयोर्न कश्चिद् ददर्श तस्मिन् समरे विशेषम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦୁହେଁ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ; ଦୁହେଁ ଅପ୍ରତିମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ। ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଦୁଇ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାରି ବିଶେଷ ଅଧିକ୍ୟ କେହି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 17
अतीव तच्चित्रमतुल्यरूपं बभूव युद्ध रविभीमसून्वो: । समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं दिवीव राद्यंशुमतो: प्रमत्तम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୀମପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର ଓ ଅତୁଲ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା। ଶସ୍ତ୍ରପାତରେ ତାହା ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ଥିର ଲାଗୁଥିଲା; ଯେନେ ଆକାଶରେ ରାହୁ ଓ ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉନ୍ମତ୍ତ ସଙ୍ଗ୍ରାମ—ତାହାର ସମାନ କିଛି ନଥିଲା।
Verse 18
संजय उवाच घटोत्कचं यदा कर्णो न विशेषयते नृप । ततः प्रादुश्चकारोग्रमस्त्रमस्त्रविदां वर:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ଣ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉପରେ ନିଜ ବିଶେଷତା ପ୍ରକାଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ କଲେ।
Verse 19
तेनास्त्रेणावधीत् तस्य रथं सहयसारथिम् । विरथश्षापि हैडिम्बि: क्षिप्रमन््तरधीयत
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ରଥକୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ରଥହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହୈଡିମ୍ବି ଘଟୋତ୍କଚ ଶୀଘ୍ରେ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
Verse 20
ध्ृतराष्ट्र ववाच तस्मिन्नन्तहिते तूर्ण कूटयोधिनि राक्षसे । मामकै: प्रतिपन्नं यत् तन््ममाचक्ष्व संजय
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ସଞ୍ଜୟ! ମାୟାଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଯେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ମୋ ପୁଅମାନେ କ’ଣ ବୁଝିଲେ, କ’ଣ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଏବଂ ପରେ କ’ଣ କଲେ—ମୋତେ କୁହ।
Verse 21
संजय उवाच अन्तर्त्तितं राक्षसेन्द्रं विदित्वा सम्प्राक्रोशन् कुरव: सर्व एव । कं नायं राक्षस: कूटयोधी हन्यात् कर्ण समरे5दृश्यमान:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ରାକ୍ଷସରାଜ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଜାଣି ସମସ୍ତ କୁରୁଯୋଦ୍ଧା ଏକସାଥି ଚିତ୍କାର କଲେ—“କୂଟଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯଦି ରଣଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ କାହାକୁ ନ ମାରିବ? କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ନ ମାରିଦେବ?”
Verse 22
ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयो धी सर्वा दिश: प्रावणोद् बाणजालै: । न वै किज्चित् प्रापतत् तत्र भूत॑ तमोभूते सायकैरन्तरिक्षे
ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଓ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗରେ ନିପୁଣ କର୍ଣ୍ଣ ବାଣଜାଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକିଦେଲେ। ବାଣରେ ଆକାଶ ଯେନେ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଗଲା, ତଥାପି ସେଠାରେ ଉପରୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଖସିପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
Verse 23
नैवाददानो न च संदधानो न चेषुधी: स्पृश्यमान: कराग्रै: । अदृश्यद् वै लाघवात सूतपुत्र: सर्व बाणैश्छादयानो<न्तरिक्षम्
ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ଅତିଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାଣଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଲାଘବ ଏପରି ଥିଲା ଯେ—ସେ କେବେ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରରେ ତୂଣୀରକୁ ଛୁଅନ୍ତି, କେବେ ବାଣ ଉଠାନ୍ତି, କେବେ ଧନୁଷରେ ଲଗାନ୍ତି—କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
Verse 24
ततो मायां दारुणामन्तरिक्षे घोरां भीमां विहितां राक्षसेन । अपश्याम लोहिता भ्रप्रकाशां देदीप्यन्तीमग्निशिखामिवोग्राम्
ତାପରେ ଆମେ ଆକାଶରେ ସେହି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଘୋର, ଦାରୁଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ମାୟାକୁ ଦେଖିଲୁ। ପ୍ରଥମେ ତାହା ଲାଲ ମେଘସଦୃଶ ଆଭାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ପରେ ଉଗ୍ର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।
Verse 25
ततस्तस्यां विद्युत: प्रादुरास- न्नुल्काश्चापि ज्वलिता: कौरवेन्द्र । घोषश्नास्या: प्रादुरासीत् सुघोर: सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम्
କୌରବେନ୍ଦ୍ର! ସେହି କ୍ଷଣେ ତାହାରୁ ବିଜୁଳି ଚମକି ଉଠିଲା ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାମାନେ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୌରବରାଜ! ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦୁନ୍ଦୁଭି ଏକାସାଥି ନାଦ କରୁଥିବା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର, ଅପଶକୁନୀ ଗର୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
Verse 26
ततः: शरा: प्रापतन् रुक्मपुड्खा: शक््त्यृष्टिप्रासमुसलान्यायुधानि । परश्वधास्तैलधौताश्न खड््गा: प्रदीप्ताग्रास्तोमरा: पट्टिशाश्ष
ତାପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଛଯୁକ୍ତ ବାଣମାନେ ବର୍ଷା ପରି ପଡ଼ିଲେ। ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପ୍ରାସ, ମୁସଳ ଆଦି ଆୟୁଧ; ପରଶ୍ୱଧ; ତେଲରେ ମଜ୍ଜି ଚମକାଇଥିବା ଖଡ୍ଗ; ଏବଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ରଯୁକ୍ତ ତୋମର ଓ ପଟ୍ଟିଶ—ସବୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଚାରିଦିଗରେ ଉଡ଼ିଲେ।
Verse 27
मयूखिन: परिघा लोहबद्धा गदाश्षित्रा: शितधाराश्न शूला: | गुर्व्यों गदा हेमपट्टावनद्धा: शतचघ्न्यश्न प्रादुरासन् समन््तात्
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପରିଘ, ଲୋହାରେ ବନ୍ଧା ବିଚିତ୍ର ଗଦା, ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ଶୂଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଟ୍ଟିରେ ଆବୃତ ଭାରୀ ଗଦା ଏବଂ ଶତଘ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁଦିଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 28
महाशिलाश्षापतंस्तत्र तत्र सहस्रश: साशनयश्न वज्ा: | चक्राणि चानेकशतक्षुराणि प्रादुर्बभूवुज्वलनप्रभाणि
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଓ ଚାରିଦିଗରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମହାଶିଳା ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା; ବିଜୁଳି ସହିତ ବଜ୍ରପାତ ହେଲା। ଅଗ୍ନିସମ ଦୀପ୍ତ ଅନେକ ଚକ୍ର ଓ ଶତଶଃ କ୍ଷୁର-ଅସ୍ତ୍ର ହଠାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।
Verse 29
तां शक्तिपाषाणपर श्र धानां प्रासासिवज्ञाशनिमुद्गराणाम् । वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन््तीं कर्ण: शरौघैर्न शशाक हन्तुम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଶକ୍ତି, ପାଷାଣ, ପରଶୁ, ପ୍ରାସ, ଖଡ୍ଗ, ବଜ୍ରସମ କ୍ଷେପଣ, ବିଜୁଳିସଦୃଶ ଶର ଓ ମୁଦ୍ଗର—ଏହି ସବୁର ଏକ ବିଶାଳ ଜ୍ୱଲିତ ଅସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟି ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ଶରଘାତର ପ୍ରବାହରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ନ ନାଶ କରିପାରିଲେ, ନ ରୋକିପାରିଲେ।
Verse 30
शक्ति, प्रस्तर, फरसे, प्रास, खड्ग, वज्र, बिजली और मुदगरोंकी गिरती हुई उस ज्वालापूर्ण विशाल वर्षाको कर्ण अपने बाणसमूहोंद्वारा नष्ट न कर सका ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଶକ୍ତି, ପ୍ରସ୍ତର, ଫରସା, ପ୍ରାସ, ଖଡ୍ଗ, ବଜ୍ର, ବିଜୁଳି ଓ ମୁଦ୍ଗର—ଏହି ସବୁର ଜ୍ୱାଲାପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶାଳ ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ୁଥିଲା; କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ଶରସମୂହରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ନ ନାଶ କରିପାରିଲେ। ଶରାହତ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ବଜ୍ରାଘାତ ସଦୃଶ ପ୍ରହାରରେ ଢଳିପଡ଼ୁଥିବା ହାତୀ, ଓ ଶିଳାଘାତରେ ପତିତ ମହାରଥୀ—ଏମାନଙ୍କର ମହା ଭୟଙ୍କର ନିନାଦ ସେଠାରେ ଉଠିଲା।
Verse 31
सुभीमनानाविधश्त्रपातै- घटोत्कचेनाभिहतं समन्तात् | दौर्योधनं वै बलमार्तरूप- मावर्तमानं ददृशे भ्रमत् तत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଘଟୋତ୍କଚ ଛାଡ଼ିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆହତ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଘୁରୁଥିଲା, ପଛକୁ ଫେରୁଥିଲା, ଓ ଗୋଲମାଳରେ ଚକ୍କର କାଟୁଥିଲା।
Verse 32
हाहाकृतं सम्परिवर्तमानं संलीयमानं च विषण्णरूपम् | ते त्वार्यभावात् पुरुषप्रवीरा: पराड्मुखा नो बभूवुस्तदानीम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସାଧାରଣ ସୈନିକମାନେ ‘ହାୟ ହାୟ’ ବୋଲି ହାହାକାର କରି, ଗୋଲମାଳରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଦୌଡ଼ି, ଲୁଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ବିଷାଦର ମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇଗଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷପ୍ରବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ଆର୍ୟଭାବଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବାରୁ, ସେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆ ହେଲେ ନାହିଁ।
Verse 33
तां राक्षसीं भीमरूपां सुघोरां वृष्टिं महाशस्त्रमयीं पतन्तीम् । दृष्टवा बलौघांश्व निपात्यमानान् महद् भयं तव पुत्रान् विवेश
ରାକ୍ଷସୀସଦୃଶ, ଭୀମାକାର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ମହାଶସ୍ତ୍ରମୟୀ ସେଇ ବର୍ଷା ପତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ସେନାସମୂହ ନିପାତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମହାଭୟ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 34
शिवाश्न वैश्वानरदीप्तजिदल्ना: सुभीमनादा: शतशो नदन्ती: । रक्षोगणान् नर्दतश्चापि वीक्ष्य नरेन्द्र योधा व्यथिता बभूवु:
ନରେନ୍ଦ୍ର! ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଜିହ୍ୱାଯୁକ୍ତ, ଅତିଭୀଷଣ ନାଦ କରୁଥିବା ଶତଶଃ ଶିବାମାନଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଏବଂ ରାକ୍ଷସଗଣଙ୍କୁ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତୁମ ଯୋଧାମାନେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।
Verse 35
ते दीप्तजिद्दानलतीकक्षणदंष्टा विभीषणा: शैलनिकाशकाया: । नभोगता: शक्तिविषक्तहस्ता मेघा व्यमुज्चन्निव वृष्टिमुग्राम्
ପର୍ବତସଦୃଶ ବିଶାଳ ଦେହଧାରୀ, ଦୀପ୍ତ ଜିହ୍ୱାରୁ ଅଗ୍ନି ଉଗାଳୁଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ହାତରେ ଶକ୍ତି ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଠି, ମେଘମାନଙ୍କ ପରି କୌରବଦଳ ଉପରେ ଉଗ୍ର ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 36
तैराहतास्ते शरशक्तिशूलै- गदाभिरुग्रै: परिचैश्व दीप्तै: । वजै: पिनाकैरशनिप्रहारै: शतध्निचक्रैर्मथिताश्व पेतु:
ସେଇ ନିଶାଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷିତ ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଶୂଳ, ଉଗ୍ର ଗଦା ଓ ଦୀପ୍ତ ପରିଘ; ଏବଂ ବଜ୍ର, ପିନାକ, ବିଜୁଳିସଦୃଶ ପ୍ରହାର, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ଚକ୍ର ଆଦିର ଆଘାତରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣବିଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କୌରବ ଯୋଧାମାନେ ଏକେକରି ମରିମରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 37
शूला भुशुण्ड्यो5श्मगुडा: शतघ्न्य: स्थूणाश्न कार्ष्णायसपट्टनद्धा: । तेडवाकिरंस्तव पुत्रस्य सैन्यं ततो रौद्रें कश्मलं प्रादुरासीत्
ରାଜନ୍! ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ନିରନ୍ତର ଶୂଳ, ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ, ପଥର ଗୋଲା, ଶତଘ୍ନୀ ଏବଂ ଲୋହା ପଟିରେ ବନ୍ଧା ସ୍ଥୂଣାକାର ଶସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାହାରେ ତୁମ ସେନା ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ମୋହ ଓ ଆତଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।
Verse 38
विकीर्णनन्त्रा विहतैरुत्तमाड्रै: सम्भग्नाड्ा: शिश्यिरे तत्र शूरा: छिन्ना हया: कुज्जराश्नापि भग्ना: संचूर्णिताश्वैव रथा: शिलाभि:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ବିଶାଳ ଶିଳାଘାତରେ ଶୂରମାନଙ୍କର ମସ୍ତକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଆନ୍ତ୍ର ବାହାରି ଛିଟିଗଲା; ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିରହିଲେ। ଘୋଡ଼ା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହେଲା, ହାତୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବିକଳ ହେଲା, ରଥ ଶିଳାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଖଣ୍ଡିତ ହେଲା।
Verse 39
एवं महच्छस्त्रवर्ष सृजन्त- स्ते यातुधाना भुवि घोररूपा: । मायासृष्टास्तत्र घटोत्कचेन नामुज्चन् वै याचमानं न भीतम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାରୀ ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରୁଥିବା ସେହି ଯାତୁଧାନମାନେ ଭୂମିରେ ଘୋର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ମାୟାରେ ସୃଷ୍ଟ ସେମାନେ; ଭୟରେ ପ୍ରାଣଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ।
Verse 40
तस्मिन् घोरे कुरुवीरावमर्दे कालोत्सूष्टे क्षत्रियाणामभावे । ते वै भग्ना: सहसा व्यद्रवन्त प्राक्रोशन्त: कौरवा: सर्व एव
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କୁରୁବୀରମାନଙ୍କୁ ଚକନାଚୂର କରୁଥିବା ସେହି ଘୋର ସଂଗ୍ରାମ ଯେନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ତ ପାଇଁ ସାକ୍ଷାତ୍ କାଳ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା। ତାହାରେ ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କର ସାହସ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କରି ହଠାତ୍ ପଳାଇଲେ।
Verse 41
पलायबध्वं कुरवो नैतदस्ति सेन्द्रा देवा घ्नन्ति नः पाण्डवार्थे तथा तेषां मज्जतां भारतानां तस्मिन् द्वीप: सूतपुत्रो बभूव
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—“ପଳାଅ, ହେ କୁରୁମାନେ! ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏହି ସେନାକୁ ବଞ୍ଚାଇହେବ ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବତାମାନେ ଆସି ଆମକୁ ମାରୁଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ସେହି ସମର-ସାଗରରେ ଡୁବୁଥିବା ଭାରତ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱୀପ ପରି ଆଶ୍ରୟ ହେଲେ।
Verse 42
तस्मिन् संक्रन्दे तुमुले वर्तमाने सैन्ये भग्ने लीयमाने कुरूणाम् । अनीकानां प्रविभागे5प्रकाशे नाज्ञायन्त कुरवो नेतरे च
ସେହି ଘୋର, ତୁମୁଳ ସଂଗ୍ରାମ ଚାଲିଥିବାବେଳେ—କୁରୁମାନଙ୍କ ସେନା ଭାଙ୍ଗି ପଳାଇ ଲୁଚିଗଲା ଏବଂ ଦଳବିଭାଗର ପରିଚୟ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା—ସେତେବେଳେ ନ କୌରବ, ନ ପାଣ୍ଡବ, କାହାକୁ ଚିହ୍ନିହେବ ନଥିଲା।
Verse 43
निर्मयदि विद्रवे घोररूपे सर्वा दिश: प्रेक्षमाणा: सम शून्या: । तां शस्त्रवृष्टिमुरसा गाहमानं कर्ण स्मैकं तत्र राजन्नपश्यन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଇ ଭୟଙ୍କର ପଳାୟନରେ ଲୋକେ ଚାରିଦିଗକୁ ଚାହିଁଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ସମାନଭାବେ ଶୂନ୍ୟ ପ୍ରତୀତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ, ରାଜନ, ସେଠାରେ କେବଳ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖିଲେ—ବକ୍ଷଦ୍ୱାରା ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟିକୁ ସହି, ଯୁଦ୍ଧଝଡ଼ରେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
Verse 44
उस मर्यादारहित और भयंकर युद्धमें जब भगदड़ पड़ गयी, उस समय भागे हुए सैनिक सारी दिशाओंको सूनी देखते थे। राजन! वहाँ लोगोंको एकमात्र कर्ण ही उस शस्त्रवर्षको छातीपर झेलता हुआ दिखायी दिया ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ରାକ୍ଷସର ଦିବ୍ୟ ମାୟା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ସଂଯମୀ ଓ ଧୃତିମାନ୍ ହୋଇ, ନିଜ ବାଣରେ ଆକାଶକୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତମ ବୀରଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଳାୟନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମୋହକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 45
ततो भीता: समुदैक्षन्त कर्ण राजन सर्वे सैन्धवा बाह्निकाश्न । असम्मोहं पूजयन्तो<स्य संख्ये सम्पश्यन्तो विजयं राक्षसस्य
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ରାଜନ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଭୟଭୀତ ହୋଇ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସର ବିଜୟ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅମୋହତାକୁ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
Verse 46
तेनोत्सृष्टा चक्रयुक्ता शतघ्नी सम॑ सर्वाश्वितुरो5श्चाञज्जघान । ते जानुभिर्जगतीमन्वपद्यन् गतासवो निर्दशनाक्षिजिह्वा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଘଟୋତ୍କଚ ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ ଶତଘ୍ନୀ ଛାଡ଼ିଲା; ସେଇ ଶତଘ୍ନୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଚାରିଟି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଏକାସାଥିରେ ମାରିଦେଲା। ପ୍ରାଣଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ସେମାନେ ଗୁଡ଼ୁଗୁଡ଼ି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ; ଦାନ୍ତ, ଆଖି ଓ ଜିହ୍ୱା ବାହାରିଆସିଥିଲା।
Verse 47
ततो हताश्वादवरुह्म याना- दन्तर्मना: कुरुषु प्राद्रवत्सु । दिव्ये चास्त्रे मायया वध्यमाने नैवामुहाच्चिन्तयन् प्राप्तकालम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ମରିଯାଇଥିବାରୁ କର୍ଣ୍ଣ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ। ମନକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରି, ଚିତ୍ତକୁ ସମାହିତ କରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତାହା ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେବେ କୁରୁସେନା ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଳାଉଥିଲା ଏବଂ ଘଟୋତ୍କଚର ମାୟାରେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉଥିଲେ; ତଥାପି ସେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ—ସମୟୋଚିତ କର୍ମକୁ ହିଁ ଭାବିଲେ।
Verse 48
ततोड<ब्रुवन् कुरव: सर्व एव कर्ण दृष्टवा घोररूपां च मायाम् | शकत्या रक्षो जहि कर्ण्य तूर्ण नश्यन्त्येते कुरवो धार्तराष्ट्रा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତେବେ ସେଇ ଘୋରରୂପ ରାକ୍ଷସୀ ମାୟାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ କୁରୁ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ କର୍ଣ୍ଣ! ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦତ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କର; ନହେଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଓ କୁରୁମାନେ ନଶିଯାଉଛନ୍ତି।”
Verse 49
करिष्यत: किज्च नो भीमपार्थो तपन्तमेनं जहि पाप॑ निशी्थे । यो नः संग्रामाद् घोररूपाद विमुच्येत् स नः पार्थान् सबलान् योधयेत
“ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଆମକୁ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ନିଶୀଥକାଳରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଏହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କର। ଆମମଧ୍ୟରୁ ଯେ ଏହି ଘୋର ସଙ୍ଗ୍ରାମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ, ସେ ନିଜ ସେନା ସହ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ।”
Verse 50
तस्मादेनं राक्षसं घोररूप॑ शक््त्या जहि त्वं दत्तया वासवेन । मा कौरवा: सर्व एवेन्द्रकल्पा रात्रियुद्धे कर्ण नेशु:ः सयोधा:
“ଏହିପରି, ବାସବଦତ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଘୋରରୂପ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କର। ହେ କର୍ଣ୍ଣ! ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ ସମସ୍ତ କୌରବ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହ ରାତ୍ରିଯୁଦ୍ଧରେ ନଶିନଯାଉନ୍ତୁ।”
Verse 51
स वध्यमानो रक्षसा वै निशी्थे दृष्टवा राजंस्त्रास्यमानं बल॑ं च | महच्छुत्वा निनदं कौरवाणां मतिं दश्ने शक्तिमोक्षाय कर्ण:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ନିଶୀଥକାଳରେ ରାକ୍ଷସର ପ୍ରହାରରେ ପୀଡିତ କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସେନାକୁ ଭୟାକୁଳ ଦେଖିଲେ; କୌରବମାନଙ୍କ ମହା କୋଳାହଳ ଓ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି ଘଟୋତ୍କଚ ଉପରେ ଶକ୍ତି ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ମତି କଲେ।
Verse 52
स वै क्रुद्ध: सिंह इवात्यमर्षी नामर्षयत् प्रतिघातं रणेडसौ । शक्ति श्रेष्ठां वैजयन्तीमसहांं समाददे तस्य वध चिकीर्षन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କ୍ରୋଧେ ଭରିଥିବା ସିଂହ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅମର୍ଷୀ କର୍ଣ୍ଣ ରଣଭୂମିରେ ଘଟୋତ୍କଚ କରିଥିବା ପ୍ରତିଘାତ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ‘ବୈଜୟନ୍ତୀ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅସହ୍ୟ (ଅପରାଜେୟ) ଶକ୍ତିକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।
Verse 53
यासौ राजजन्निहिता वर्षपूगान् वधायाजौ सत्कृता फाल्गुनस्य । यां वै प्रादात् सूतपुत्राय शक्रः शर्क्ति श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निमाय
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ) ବଧ ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସତ୍କାରପୂର୍ବକ ସଞ୍ଚିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦୁଇ କୁଣ୍ଡଳର ବଦଳରେ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଇଥିଲେ—ସେଇ ଏବେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଲା।
Verse 54
तां वै शक्ति लेलिहानां प्रदीप्तां पाशैर्युक्तामन्तकस्थेव जिह्दाम् । मृत्यो: स्वसारं ज्वलितामिवोल्कां वैकर्तनः: प्राहिणोद् राक्षमाय
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ପାଶରେ ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରଦୀପ୍ତ, ଅନ୍ତକର ଜିହ୍ୱା ପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଟି ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ମୃତ୍ୟୁର ସହୋଦରୀ ଭଗିନୀ ଓ ଜ୍ୱଳିତ ଉଲ୍କା ସଦୃଶ ଦିଶୁଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ବୈକର୍ତନ କର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 55
तामुत्तमां परकायावहन्त्रीं दृष्टवा शक्ति बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम् । भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन् कृत्वा55त्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ପରଦେହକୁ ଭେଦି ଚିରିଦେବା ଶକ୍ତିଥିବା ସେଇ ଉତ୍ତମ, ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଶକ୍ତି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଦେଖି ଭୟାକୁଳ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ନିଜ ଦେହକୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସମାନ ବିଶାଳ କରି ତ୍ୱରାରେ ପଳାଇଲା।
Verse 56
दृष्टवा शक्ति कर्णबाह्वन्तरस्थां नेदुर्भूतान्यन्तरिक्षे नरेन्द्र । ववुर्वातास्तुमुलाश्वापि राजन् सनिर्घाता चाशनिर्गा जगाम
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ ସେଇ ଶକ୍ତି ଥିବା ଦେଖି ଆକାଶର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। ହେ ରାଜନ! ସେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ଘୋର ଗର୍ଜନ ସହ ପୃଥିବୀରେ ବଜ୍ରପାତ ହେଲା।
Verse 57
सातां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती भित्त्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य । ऊर्ध्व ययौ दीप्यमाना निशायां नक्षत्राणामन्तराण्याविवेश
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତି ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚର ମାୟାକୁ ଭସ୍ମ କରି, ତାହାର ହୃଦୟକୁ ଗଭୀର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭେଦି, ରାତିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଗଲା ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲା।
Verse 58
स निर्भिन्नो विविधैरस्त्रपूगै- दिव्यैनगिर्मानिषै राक्षसैश्व । नदन् नादान् विविधान् भैरवांश्व प्राणानिष्टांस्त्याजित: शक्रशक्त्या
ଦିବ୍ୟ, ନାଗଜାତ, ମାନବ ଓ ରାକ୍ଷସ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲା। ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ରଶକ୍ତିର ଆଘାତରେ ସେ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା।
Verse 59
घटोत्कचका शरीर पहलेसे ही दिव्य नाग
ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଶରୀର ପୂର୍ବରୁ ଦିବ୍ୟ, ନାଗଜାତ, ମାନବ ଓ ରାକ୍ଷସ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରସମୂହରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରୁଥିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲା। ହେ ରାଜନ, ମରଣକାଳେ ଶତ୍ରୁକ୍ଷୟ ପାଇଁ ସେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିଚିତ୍ର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାର୍ଯ୍ୟ କଲା; ଶକ୍ତିର ଆଘାତରେ ମର୍ମସ୍ଥାନ ଫାଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହକୁ ବଢ଼ାଇ ପର୍ବତ ଓ ମେଘପୁଞ୍ଜ ପରି ବିଶାଳ ଦେଖାଗଲା।
Verse 60
ततोडन्तरिक्षादपतद् गतासु: सराक्षसेन्द्रो भुवि भिन्नदेह: । अवाक्शिरा: स्तब्धगात्रो विजिह्नो घटोत्कचो महदास्थाय रूपम्
ତାପରେ ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଇଥିବା, ଭିନ୍ନଦେହ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ଆକାଶରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ସେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ତବ୍ଧ, ଦେହ ବିକୃତ—ମହାନ୍ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପଡ଼ିରହିଲା।
Verse 61
इस प्रकार विशाल रूप धारण करके विदीर्ण शरीरवाला राक्षसराज घटोत्कच नीचे सिर करके प्राणशून्य हो आकाशसे पृथ्वीपर गिर पड़ा। उस समय उसका अंग-अंग अकड़ गया था और जीभ बाहर निकल आयी थी ।।
ଏହିପରି ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭିଦୀର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରବାନ୍ ରାକ୍ଷସରାଜ ଘଟୋତ୍କଚ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ପ୍ରାଣଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା। ସେତେବେଳେ ତାହାର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଜଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଓ ଜିଭ ବାହାରିଥିଲା। ମହାରାଜ, ଭୟଙ୍କର କର୍ମକାରୀ ଭୀମସେନପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ସେଇ ଭୀଷଣ ରୂପ କରି ପଡ଼ି, ହତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ସେନାର ଏକ ଅଂଶକୁ ଚାପି ମାରିଦେଲା।
Verse 62
पतद् रक्ष: स्वेन कायेन तूर्ण- मतिप्रमाणेन विवर्धता च । प्रियं कुर्वन् पाण्डवानां गतासु- रक्षीहिणीं तव तूर्ण जघान
ପଡ଼ୁଥିବା ସେଇ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ଦେହକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ବେଗରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲା ଏବଂ ଅତିପ୍ରମାଣ, ବିକରାଳ ଆକାରରେ ବଢ଼ିଗଲା। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଝାପଟାରେ ତୁମ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା।
Verse 63
पाण्डवोंका प्रिय करनेवाले उस राक्षसने प्राणशून्य हो जानेपर भी अपने बढ़ते हुए अत्यन्त विशाल शरीरसे गिरकर आपकी एक अक्षौहिणी सेनाको तुरंत नष्ट कर दिया ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଧନରେ ନିୟତ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜର ବଢ଼ୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଦେହ ନେଇ ପତିତ ହୋଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତୁମ ସେନାର ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୌହିଣୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା। ତାପରେ ସିଂହନାଦ ସହିତ ଭେରୀ, ଶଙ୍ଖ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଆନକ ଆଦି ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା। ମାୟା ଭସ୍ମ ହୋଇଛି ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ନିହତ—ଏହା ଦେଖି ହର୍ଷିତ କୌରବ ସୈନିକମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଜୟଘୋଷ କଲେ।
Verse 64
तत: कर्ण: कुरुभि: पूज्यमानो यथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्धि: । अन्वारूढस्तव पुत्रस्य यान॑ दहृष्टश्नापि प्राविशत् तत् स्वसौन्यम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ବୃତ୍ରବଧ ପରେ ମରୁଦ୍ଗଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ହର୍ଷଭରେ ନିଜ ସେନାବିଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 179
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे घटोत्कचवधे एकोनाशीत्यधिकशततमो< ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଘଟୋତ୍କଚବଧପର୍ବରେ ରାତ୍ରିୟୁଦ୍ଧ ସମୟର ଘଟୋତ୍କଚବଧବିଷୟକ ଏକଶେ ଉଣଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.