Previous Verse
Next Verse

Shloka 100

भीष्मवधोपाय-प्रश्नः (Inquiry into the means to overcome Bhīṣma) | Chapter 103

महाराज! उस महायुद्धमें क्रोधसे उद्दीप्त हो आँखें लाल-लाल करके एक-दूसरेसे भिड़े हुए वे दोनों महाबली वीर युद्धमें काल और अग्निके समान परस्पर देखने लगे। उनका वह घोर संग्राम अत्यन्त कटु परिणामको प्रकट करनेवाला था। पूर्वकालमें देवासुर-संग्रामके अवसरपर इन्द्र और शम्बरासुरमें जैसा भयंकर युद्ध हुआ था, वैसा ही उनमें भी हुआ ।। ५२ -५४ || इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि अलम्बुषाभिमन्युसमागमे शततमो<ध्याय:

sañjaya uvāca | mahārāja! tasmin mahāyuddhe krodhoddīptāruṇalocanau parasparaṃ saṃmukhaṃ saṃyuge saṃnipatya tau mahābalau vīrau yuddhe kālāgnisamāv iva parasparaṃ dadṛśatuḥ | tayoḥ sa ghoraḥ saṃgrāmo 'tyantaṃ kaṭupariṇāmaṃ prakāśayām āsa | pūrvakāle devāsurasaṃgrāme yathā indraśambarāsurayoḥ bhayaṅkaraṃ yuddham abhavat tathā tayor api abhavat ||

ମହାରାଜ! ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି ସେ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ବୀର ପରସ୍ପର ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଏକାପରକୁ ନିହାରିଲେ। ତାଙ୍କର ସେ ଘୋର ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଟୁ ପରିଣାମର ସୂଚକ ଥିଲା। ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବାସୁର-ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅସୁର ଶମ୍ବରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେହିପରି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
महायुद्धेin the great battle
महायुद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहायुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
क्रोधेनby/with anger
क्रोधेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Instrumental, Singular
उद्दीप्ताःinflamed, kindled
उद्दीप्ताः:
TypeAdjective
Rootउद्-दीप्
FormMasculine, Nominative, Plural
लोहितलोचनाःhaving red eyes
लोहितलोचनाः:
TypeAdjective
Rootलोहित-लोचन
FormMasculine, Nominative, Plural
अन्योन्यम्each other, mutually
अन्योन्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य
अभ्यपतताम्the two rushed at (each other)
अभ्यपतताम्:
TypeVerb
Rootअभि-पत्
FormImperfect, 3rd, Dual
तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
महाबलौvery mighty
महाबलौ:
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Dual
वीरौheroes
वीरौ:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Dual
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
कालाग्निसमौlike Time and Fire
कालाग्निसमौ:
TypeAdjective
Rootकाल-अग्नि-सम
FormMasculine, Nominative, Dual
परस्परम्mutually
परस्परम्:
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
अपश्यताम्the two looked (at each other)
अपश्यताम्:
TypeVerb
Rootपश्
FormImperfect, 3rd, Dual
तयोःof those two
तयोः:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
सःthat
सः:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
घोरःterrible
घोरः:
TypeAdjective
Rootघोर
FormMasculine, Nominative, Singular
संग्रामःbattle, combat
संग्रामः:
Karta
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Nominative, Singular
अत्यन्तकटुपरिणामप्रदर्शकःrevealing an extremely bitter outcome
अत्यन्तकटुपरिणामप्रदर्शकः:
TypeAdjective
Rootअत्यन्त-कटु-परिणाम-प्रदर्शक
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3rd, Singular
पूर्वकालेin former times
पूर्वकाले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपूर्वकाल
FormMasculine, Locative, Singular
देवासुरसंग्रामेin the war of gods and demons
देवासुरसंग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेव-असुर-संग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
अवसरेon the occasion
अवसरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअवसर
FormMasculine, Locative, Singular
इन्द्रशम्बरयोःof Indra and (the asura) Śambara
इन्द्रशम्बरयोः:
TypeNoun
Rootइन्द्र-शम्बर
FormMasculine, Genitive, Dual
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
भयंकरःterrifying
भयंकरः:
TypeAdjective
Rootभयंकर
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धःbattle
युद्धः:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्happened, occurred
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3rd, Singular
तथाso, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तयोःbetween/of those two
तयोः:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अभवत्occurred
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3rd, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (Mahārāja)
I
Indra
Ś
Śambara (asura)
D
Devas
A
Asuras
K
Kāla
A
Agni