Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Gāndhārī’s Petition for a Vision of the Departed (गान्धार्याः प्रार्थना—दिव्यदर्शनप्रसङ्गः)

हमारे इस राज्यको धिक्कार है, बल और पराक्रमको धिककार है तथा इस क्षत्रिय- धर्मको भी धिक्‍्कार है! जिससे आज हमलोग मृतकतुल्य जीवन बिता रहे हैं ।। सुसूक्ष्मा किल कालस्य गतिर्द्धिजवरोत्तम | यत्‌ समुत्सृज्य राज्यं सा वनवासमरोचयत्‌,विप्रवर! कालकी गति अत्यन्त सूक्ष्म है, जिससे प्रेरित होकर माता कुन्तीने राज्य त्यागकर वनमें ही रहना ठीक समझा

dhig astu no rājyaṃ dhig balaṃ ca parākramaḥ | dhig ayaṃ kṣatriyadharmaḥ yenādya mṛtakatulyam iva jīvāmaḥ || susūkṣmā kila kālasya gatir dvijavarottama | yat samutsṛjya rājyaṃ sā vanavāsam arocayat ||

ଧିକ୍ ଆମ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ, ଧିକ୍ ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମକୁ, ଏହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଧିକ୍—ଯାହାରେ ଆଜି ଆମେ ମୃତକତୁଲ୍ୟ ଜୀବନ କାଟୁଛୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! କାଳର ଗତି ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ; ତାହାର ପ୍ରେରଣାରେ ମାତା କୁନ୍ତୀ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ବନବାସକୁ ହିଁ ଶ୍ରେୟ ମନେ କଲେ।

सुसूक्ष्माvery subtle
सुसूक्ष्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootसुसूक्ष्मा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
किलindeed / it is said
किल:
TypeIndeclinable
Rootकिल
कालस्यof time / of fate
कालस्य:
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
गतिःcourse, movement
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
द्विजवर-उत्तमO best of excellent Brahmins
द्विजवर-उत्तम:
TypeNoun
Rootद्विज + वर + उत्तम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
यत्whereby / because of which
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formrelative pronoun used correlatively; here effectively 'whereby/for which reason'
समुत्सृज्यhaving abandoned
समुत्सृज्य:
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√सृज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), non-finite
राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
वनवासम्dwelling in the forest / forest-life
वनवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootवनवास (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अरोचयत्she preferred / she chose
अरोचयत्:
TypeVerb
Root√रुच् (रोचते/रोचयति)
Formलङ् (Imperfect), Past, 3rd, Singular, Parasmaipada, Causative (णिच्)
विप्रवरO best of Brahmins
विप्रवर:
TypeNoun
Rootविप्र + वर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī
K
Kāla (Time/Fate)
D
dvijavarottama (a Brahmin interlocutor)