Shloka 13
अध्याय ३३ — धृतराष्ट्रस्य कुशलप्रश्नाः तथा विदुरस्य योगसमाधिः
Chapter 33: Dhṛtarāṣṭra’s Welfare-Inquiries and Vidura’s Yogic Absorption
गतिमन्तकश्न तेनेष्टवा नानन््ये नित्या भवत्न्युत | नित्येडस्मिन् पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि पूरुष:
vaiśampāyana uvāca | gatim antakaś ca tena iṣṭvā nānanye nityā bhavanty uta | nitye ’smin pañcake varge nitye cātmani pūruṣaḥ |
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆରାଧନା କଲେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଲୋକାନ୍ତରକୁ ଯିବାର ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସେପରି ଗତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ପଞ୍ଚଭୌତିକ ସମୁଦାୟ ପ୍ରବାହରୂପେ ନିତ୍ୟ, ଏବଂ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ। ତେଣୁ ଯେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦେହସହ ସଂଯୋଗ—ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଦେଖାଯାଏ—ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ-ନାଶ ଭାବେ, ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟର୍ଥ। ଏବଂ ବିୟୋଗ ହେଲେ ଯେ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋକ କରେ, ସେ ମୋ ମତରେ ଶିଶୁ ମାତ୍ର।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ritual action (yajña) is presented as a means to attain higher courses of existence, but the deeper ethical-philosophical point is discernment: the body and elemental aggregate undergo change, while the Self is not truly born or destroyed; therefore excessive grief over separation arises from immature understanding.
In Vaiśampāyana’s narration, a reflective instruction is given in the Ashramavāsika context: it contrasts those who perform yajñas with those who do not, then turns to a consolatory teaching about the enduring Self and the folly of thinking the Self perishes with the body, thereby criticizing extreme mourning.