Adhyaya 9
Adhyāya 9: Pratiśruta-Dāna (The Duty to Fulfill Promised Gifts)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Promise-keeping and the ethics of giving to Brāhmaṇas)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma about the destiny of those who, having promised gifts to Brāhmaṇas, fail to give out of delusion (1–2). Bhīṣma replies that the pledge-breaker’s hopes are destroyed, employing a sharp analogy to sterility (3), and asserts that merit accrued between one’s birth and death is impaired by such misconduct, including offerings made (4–5). He then introduces an illustrative tradition: an ancient dialogue between a jackal and a monkey (6–9). The monkey, seeing the jackal consuming corpses in a cremation ground, questions what severe prior act led to this degraded condition (9–10). The jackal explains that he once promised a Brāhmaṇa but did not deliver, and thus fell into a sinful birth, now feeding in a repugnant manner due to hunger (11–12). Bhīṣma reinforces that Brāhmaṇas repeatedly instruct him: what is promised must be given; one should not create ‘hope’ in Brāhmaṇas and then negate it (13–15). He describes the Brāhmaṇa’s ‘tejas’ as ignited by expectation: if angered, it can burn like fire; if pleased, it becomes protective and healing for the realm (16–18). The benefits of Brāhmaṇa satisfaction are enumerated—prosperity for family, livestock, allies, city, and countryside (19–20). The chapter closes with a directive: give what has been promised to attain an auspicious state; giving to Brāhmaṇas secures superior heavenly outcomes, sustains devas and ancestors, and recognizes the Brāhmaṇa as a living tīrtha who should not depart unhonored (21–24).
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से धर्म का सूक्ष्म तत्त्व पूछते हैं—जो मनुष्य ब्राह्मण को दान देने की प्रतिज्ञा करके भी नहीं देता, उसका फल क्या होता है? → भीष्म प्रतिज्ञा-भंग को केवल असत्य नहीं, धर्म-क्षय बताते हैं और उदाहरण-रूप में वानर और शृगाल का संवाद/उपाख्यान रखते हैं, जहाँ ब्राह्मण को वचन देकर वस्तु न पहुँचाने का अपराध उजागर होता है। साथ ही ब्राह्मण-धन की अहरणीयता और ब्राह्मणों के प्रति निरन्तर क्षमा-भाव रखने की कठोर मर्यादा स्थापित होती है। → भीष्म का निर्णायक विधान: जो थोड़ा या बहुत दान ‘प्रतिश्रुत्य’ न दे, उसकी आशाएँ नष्ट होती हैं; ब्राह्मण-धन का हरण अक्षम्य है; और संतुष्ट ब्राह्मण का वाणी-आशीर्वाद राज्य को ‘अगद’ (रोग-रहित) सा बल देता है—यहीं दान-धर्म का तेज अपने चरम पर प्रकट होता है। → दान के फल का विस्तार: दाता के पुत्र-पौत्र, बन्धु, पशु, मन्त्री, नगर-जनपद शान्ति और पोषण पाते हैं; ब्राह्मण को दान से उत्तम स्वर्ग सुनिश्चित होता है; देवता और पितर भी तृप्त होते हैं। ब्राह्मण को ‘महान् तीर्थ’ कहकर उनकी पूजा-अवमानना से बचने का उपदेश देकर अध्याय स्थिर निष्कर्ष पर आता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ श्लोक मिलाकर कुल ३०३ श्लोक हैं) भीस्न्म+ज (2) आसजमसना नवमो<्ध्याय: ब्राह्मणको देनेकी प्रतिज्ञा करके न देने तथा उसके धनका अपहरण करनेसे दोषकी प्राप्तिके विषयमें सियार और वानरके संवादका उल्लेख एवं ब्राह्मणोंको दान देनेकी महिमा युधिछिर उवाच ब्राह्मणानां तु ये लोका: प्रतिश्रुत्य पितामह । न प्रयच्छन्ति मोहात् ते के भवन्ति महाद्युते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ! ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରି ପରେ ମୋହବଶତଃ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କି ଗତି ହୁଏ? ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ! ଏହି ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
एतनमे तत्त्वतो ब्रूहि धर्म धर्मभूतां वर । प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छन्ति ये नरा:
ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ଯେ ଦୁରାତ୍ମା ଲୋକେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରି ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କି ଗତି?
Verse 3
भीष्म उवाच यो न दद्यात् प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु आशास्तस्य हता: सर्वा: क्लीबस्येव प्रजाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ, ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରି ଯେ ଦେଉନାହିଁ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଆଶା ନଷ୍ଟ ହୁଏ—ଯେପରି ନପୁଂସକର ସନ୍ତାନ-ଫଳର ଆଶା।
Verse 4
यां रात्रि जायते जीवो यां रात्रि च विनश्यति । एतस्मिन्नन्तरे यद् यत् सुकृतं तस्य भारत
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତନନ୍ଦନ! ଯେ ରାତିରେ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ ଯେ ରାତିରେ ସେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେଇ ଦୁଇ ରାତିର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଜୀବନରେ ସେ ଯେଯେ ପୁଣ୍ୟ କରେ—ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପରେ ଯାହା କିଛି ଅର୍ଜନ କରେ—ସେ ସବୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭଙ୍ଗର ପାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
Verse 5
यच्च तस्य हुतं किंचिद् दत्तं वा भरतर्षभ । तपस्तप्तमथो वापि सर्व तस्योपहन्यते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଯାହା କିଛି ହୋମ କରିଛି, ଯାହା କିଛି ଦାନ ଦେଇଛି, ଏବଂ ଯେ ତପ ଆଚରଣ କରିଛି— ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭଙ୍ଗର ପାପ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଏବଂ ଜୀବନଭରିର ପୂଜା, ଦାନ ଓ ସଂଯମର ଫଳକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦିଏ।
Verse 6
अथैतद् वचन प्राहुर्धर्मशास्त्रविदो जना: । निशम्य भरतश्रेष्ठ बुद्ध्या परमयुक्तया,भरतश्रेष्ठ! धर्मशास्त्रके ज्ञाता मनुष्य अपनी परम योगयुक्त बुद्धिसे विचार करके यह उपर्युक्त बात कहते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଶୁଣି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଲୋକେ ପରମ ସଂଯମଯୁକ୍ତ, ସୁଯୋଗବଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।
Verse 7
अपि चोदाहरन्तीमं धर्मशास्त्रविदो जना: । अश्वानां श्यामकर्णानां सहस्रेण स मुच्यते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ତଦୁପରି, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍ମାନେ ଏହି ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି: ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭଙ୍ଗର ପାପରେ ପତିତ ପୁରୁଷ ଶ୍ୟାମକର୍ଣ୍ଣ (କଳା କାନ ଥିବା) ଘୋଡ଼ା ଏକ ହଜାର ଦାନ କଲେ ସେ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 8
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकी प्रशंशाविषयक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସର ଉଦାହରଣ ଦେନ୍ତି— ଶୃଗାଳ ଓ ବାନରର ସଂବାଦ। ଏହି ବିଷୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସେହି ପୁରୁଣା କଥାକୁ ତାଙ୍କର କଥୋପକଥନ ରୂପେ କହନ୍ତି।
Verse 9
तौ सखायोौ पुरा ह्ास्तां मानुषत्वे परंतप । अन्यां योनिं समापन्नौ शार्गालीं वानरीं तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଶତ୍ରୁସନ୍ତାପକ! ସେ ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବେ ମାନବଜୀବନରେ ପରସ୍ପର ମିତ୍ର ଥିଲେ; ପରେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୃଗାଳ ଓ ବାନର ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 10
ततः परासून् खादन्तं शृगालं वानरोउब्रवीत् । श्मशानमध्ये सम्प्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन्
ତେବେ ଶ୍ମଶାନରେ ଶବ ଖାଉଥିବା ଶିଆଳକୁ ଦେଖି ବାନର କହିଲା। ଶ୍ମଶାନମଧ୍ୟରେ ତାକୁ ଦେଖି ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ପଚାରିଲା— “ଭାଇ! ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ କେଉଁ ଘୋର ପାପ କରିଥିଲ, ଯାହାର ଫଳରେ ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଶ୍ମଶାନରେ ଘୃଣିତ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ ଶବ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛ?”
Verse 11
कि त्वया पापकं पूर्व कृतं कर्म सुदारुणम् । यस्त्वं श्मशाने मृतकान् पूतिकानत्सि कुत्सितान्
ତୁମେ ପୂର୍ବେ କେଉଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ପାପକର୍ମ କରିଥିଲ, ଯାହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଶ୍ମଶାନରେ ପଚା-ଗଲା ଘୃଣିତ ଶବ ଭକ୍ଷଣ କରୁଛ?
Verse 12
एवमुक्त: प्रत्युवाच शृगालो वानरं तदा । ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य न मया तदुपाहृतम्
ଏପରି କହିବା ପରେ ଶିଆଳଟି ସେତେବେଳେ ବାନରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା— “ମୁଁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବି ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେହି ବସ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇନଥିଲି।”
Verse 13
तत्कृते पापकीं योनिमापन्नो5स्मि प्लवड्भम । तस्मादेवंविध॑ भक्ष्यं भक्षयामि बुभुक्षित:
“ସେହି ପାପର କାରଣରୁ, ହେ ବାନର, ମୁଁ ପାପଯୋନିରେ ପଡ଼ିଛି। ତେଣୁ ଭୁଖ ଲାଗିଲେ ମୋତେ ଏପରି ନିଚ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପଡ଼େ।”
Verse 14
भीष्म उवाच शृगालो वानरं प्राह पुनरेव नरोत्तम । कि त्वया पातकं कर्म कृतं येनासि वानर:,भीष्मजी कहते हैं--नरश्रेष्ठत इसके बाद सियारने वानरसे पुनः पूछा--“तुमने कौन- सा पाप किया था? जिससे वानर हो गये?”
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ଶିଆଳଟି ପୁଣି ବାନରକୁ ପଚାରିଲା— “ତୁମେ କେଉଁ ପାତକ କର୍ମ କରିଥିଲ, ଯାହାରେ ତୁମେ ବାନର ହୋଇଛ?”
Verse 15
वानर उवाच सदा चाहं फलाहारो ब्राह्मणानां प्लवड्भम: । तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्तव्यं विदुषा सदा । सम॑ विवादो मोक्तव्यो दातव्यं स प्रतिश्रुतम्
ବାନର କହିଲା—ମୁଁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଫଳ ଚୋରି କରି ଖାଉଥିଲି; ସେହି ପାପରୁ ମୁଁ ବାନର ହୋଇଛି। ତେଣୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ପୁରୁଷ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ହରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯାହା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଛି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
Verse 16
भीष्म उवाच इत्येतद् ब्रुवतो राजन् ब्राह्मणस्य मया श्रुतम् । कथां कथयत: पुण्यां धर्मज्ञस्य पुरातनीम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଧର୍ମଜ୍ଞ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରାତନ ପୁଣ୍ୟକଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଥିଲି।
Verse 17
श्रुतश्चापि मया भूय: कृष्णस्यापि विशाम्पते | कथां कथयत: पूर्व ब्राह्मणं प्रति पाण्डव
ହେ ପ୍ରଜାନାଥ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ଏହି ଏକେ କଥାକୁ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଥିଲି; ପୂର୍ବେ ସେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ଏକ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ।
Verse 18
न हर्तव्यं विप्रधन क्षन्तव्यं तेषु नित्यश: । बालाश्व नावमन्तव्या दरिद्रा: कृपणा अपि
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ କେବେ ହରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ଷମାଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନେ ଶିଶୁ ହେଉନ୍ତୁ, ଦରିଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦୀନ—ତଥାପି ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 19
एवमेव च मां नित्यं ब्राह्मणा: संदिशन्ति वै । प्रतिश्रुत्य भवेद् देयं नाशा कार्या द्विजोत्तमे
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ସଦା ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ—ଏକଥର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ସେ ବସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶା କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 20
ब्राह्मणो हवाशया पूर्व कृतया पृथिवीपते । सुसमिद्धो यथा दीप्त: पावकस्तद्विध: स्मृत:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୃଥିବୀପତି! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ ଏବଂ ପୁରାତନ ବିହିତ ଶାସନ-ନିୟମରେ ସ୍ଥିତ, ସେ ସୁସମିଦ୍ଧ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମାନ ମନାଯାଏ—ତେଜସ୍ବୀ, ବଳବାନ ଓ ପାବନକାରୀ।
Verse 21
पृथ्वीनाथ! ब्राह्मणको पहले आशा दे देनेपर वह समिधासे प्रज्वलित हुई अग्निके समान उद्दीप्त हो उठता है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଆଶା ଦିଆଗଲେ ସେ ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୁଏ। ଆଉ ହେ ରାଜନ, ସେଇ ପୂର୍ବଜ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇପାରେ—ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା ଘାସ କିମ୍ବା କାଠର ଢେରକୁ ଜଳାଇଦିଏ।
Verse 22
स एव हि यदा तुष्टो वचसा प्रतिनन्दति । भवत्यगदसंकाशो विषये तस्य भारत
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେତେବେଳେ ଆଶାପୂର୍ତ୍ତି ଓ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରେ—ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଏ—ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସକ ସମାନ ହୁଏ।
Verse 23
पुत्रान् पौत्रान् पशुंश्वैव बान्धवान् सचिवांस्तथा । पुरं जनपदं चैव शान्तिरिष्टेन पोषयेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଇଷ୍ଟ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିହିତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶାନ୍ତିର ଉତ୍ସ ହୁଏ; ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ, ପଶୁ, ସଚିବ/ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଗର ଓ ଜନପଦକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରି କଲ୍ୟାଣର ଭାଗୀ କରେ।
Verse 24
एतद्धि परम॑ तेजो ब्राह्मणस्येह दृश्यते । सहस्रकिरणस्येव सवितुर्धरणीतले,इस पृथ्वीपर ब्राह्मणका उत्कृष्ट तेज सहस्र किरणोंवाले सूर्यदेवके समान दृष्टिगोचर होता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପରମ ତେଜ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟମାନ—ଧରଣୀତଳରେ ସହସ୍ର କିରଣବାନ ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପରି।
Verse 25
तस्माद् दातव्यमेवेह प्रतिश्रुत्य युधिष्ठिर । यदीच्छेच्छो भनां जातिं प्राप्तुं भरतसत्तम
ଏହେତୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ଲୋକରେ ଯେ ଦାନ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ହୋଇଛି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ, ସେ ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ କେବେ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଅବଶ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 26
ब्राह्मणस्य हि दत्तेन ध्रुवं स्वर्गो हानुत्तम: । शक्य: प्राप्तुंविशेषेण दानं हि महती क्रिया
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ; କାରଣ ଦାନ ମହାନ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ।
Verse 27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवता: पितरस्तथा । तस्माद् दानानि देयानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता,इस लोकमें ब्राह्मणको दान देनेसे देवता और पितर तृप्त होते हैं; इसलिये विद्वान् पुरुष ब्राह्मणको अवश्य दान दे
ଏଠାରେ ଯାହା ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ପୋଷିତ ଓ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହା ଜାଣିଥିବା ବିବେକୀ ପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 28
महद्धि भरतश्रेष्ठ ब्राह्मणस्तीर्थमुच्यते । वेलायां न तु कस्यांचिद् गच्छेद् विप्रो हपूजित:
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମହାନ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସତ୍କାର ବିନା ଯିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ଆସିଲେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରି ମାତ୍ର ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a spoken pledge to give—especially to a Brāhmaṇa—can be ethically abandoned due to later reluctance or delusion; the chapter treats abandonment as a serious breach whose consequences outweigh the convenience of non-payment.
Speech that generates expectation becomes obligation: one should promise only what one can deliver, and once promised, one must give; fulfilling pledges preserves merit, social trust, and the protective goodwill associated with honoring worthy recipients.
Yes: the text links pledge-breaking to destruction of hopes, impairment of accumulated merit and offerings, degraded rebirth (illustrated by the jackal), and contrasts it with the expansive prosperity and auspicious destiny associated with satisfying Brāhmaṇas through fulfilled giving.