Adhyaya 65
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च (Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food)
Upa-parva: Dāna-Dharma (Charitable Gifts) Discourse — Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
Chapter 13.65 is structured as a question-and-answer exchange. Yudhiṣṭhira first asks Bhīṣma about the result of giving footwear (upānahau) to a brāhmaṇa in distress; Bhīṣma replies with imagery of overcoming thorns and rough terrain, and adds a symbolic reward of conveyances and equipment. The dialogue then broadens: Yudhiṣṭhira requests further clarification on the fruits of tiladāna, bhūmidāna, godāna, and annadāna. Bhīṣma describes sesame as primordial and especially effective for ancestral satisfaction, including time-specific merit (e.g., gifting in Māgha) and warnings against improper motivation. He then narrates a brief cosmological-ritual episode of the gods requesting a sacrificial site from Brahmā, segueing into bhūmidāna: even small land gifts are praised, while unsuitable land and offering śrāddha in another’s land are discouraged; purchasing land for gifting is recommended to secure lasting ritual benefit. Next, godāna is elevated through claims of utility (milk, ghee, dung, hides, etc.), association with higher realms, and strict prohibitions against gifting cows for harmful ends or to unethical recipients; quality criteria for the cow are specified. Finally, annadāna is asserted as primary, linked to hospitality, vitality, and overcoming adversity, with references to exemplary figures (e.g., Rantideva) and a concluding recap of the discussed gift-fruits.
Chapter Arc: शरशय्या पर लेटे भीष्म युधिष्ठिर को दान-धर्म का शिखर दिखाते हैं—सब दानों में ‘पृथ्वीदान’ को अतिदान कहकर, अचल-अक्षय भूमि को इस लोक के उत्तम भोगों की ‘दोग्ध्री’ (दूध देने वाली) बताते हैं। → भीष्म भूमि के महत्त्व को केवल संपत्ति नहीं, जीवन-व्यवस्था के आधार के रूप में स्थापित करते हैं—मनुष्य इह-परत्र अपने कर्म से जीते हैं, और भूमि ‘महादेवी’ होकर दाता को प्रिय बनाती है। फिर वे दान की मात्रा/उद्देश्य के सूक्ष्म भेद उठाते हैं: एक घर के लिए दी गई भूमि से लेकर राज्य-धर्म तक, फल और दण्ड दोनों का विस्तार। → भूमिदान के फल-दण्ड का तीखा शिखर: ‘एकागारकरीं’ भूमि-दान करने वाला दीर्घ पुण्य पाता है, और उतनी ही भूमि का हरण करने वाला उससे भी बढ़कर नरक-यातना भोगता है—दान की महिमा के साथ अपहरण का भयावह प्रतिफल एक साथ उद्घाटित होता है। → भूमिदाता के लिए अभय-प्रतिज्ञा: काल-प्रेरित मृत्यु, दण्ड, तम, दारुण अग्नि और घोर पाश भी भूमिदाता के निकट नहीं आते; और जिस राजा के शुभ राज्य/कर्म से प्रजा योगक्षेम, वृष्टि और स्वकर्म-समृद्धि से बढ़ती है, वह भूमि-धर्म का सामाजिक रूप है। श्राद्ध-प्रसंग में इस माहात्म्य के श्रवण से राक्षस/असुर-भाग का निषेध और पितरों के निमित्त दान की अक्षयता बताकर उपदेश पूर्ण होता है। → भीष्म का समापन-प्रश्न—‘अब और क्या सुनना चाहते हो?’—अगले अध्याय के लिए युधिष्ठिर की जिज्ञासा को खुला छोड़ देता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ शलोक मिलाकर कुल ३९३ “लोक हैं) द्विषष्टितमो< ध्याय: सब दानोंसे बढ़कर भूमिदानका महत्त्व तथा उसीके विषयमें इन्द्र और बृहस्पतिका संवाद युधिछिर उवाच इदं देयमिदं देयमितीयं श्रुतिरादरात् । बहुदेयाश्व राजान: किंस्विद् दानमनुत्तमम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ଶ୍ରୁତି ବଡ଼ ଆଦରରେ ପୁନଃପୁନଃ କହେ—‘ଏହା ଦେବା ଉଚିତ, ସେହା ଦେବା ଉଚିତ’; ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦାନ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଅନୁତ୍ତମ ଦାନ କେଉଁଟି—ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
भीष्म उवाच अतिदानानि सर्वाणि पृथिवीदानमुच्यते । अचला ह्ाक्षया भूमिद्दोग्ध्री कामानिहोत्तमान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ମହାଦାନ ଭାବେ ପୃଥିବୀଦାନକୁ କୁହାଯାଏ। ଭୂମି ଅଚଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ; ଏହି ଲୋକରେ ସେ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ସମାନ ଉତ୍ତମ କାମ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ।
Verse 3
भीष्मजीने कहा--बेटा! सब दानोंसे बढ़कर पृथ्वीदान बताया गया है। पृथ्वी अचल और अक्षय है। वह इस लोकमें समस्त उत्तम भोगोंको देनेवाली है ।।
ପୃଥିବୀ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ସମାନ ବସ୍ତ୍ର, ରତ୍ନ, ପଶୁ ଏବଂ ବ୍ରୀହି-ଯବ ଆଦି ଧାନ୍ୟ ଦିଏ; ତେଣୁ ଭୂମିଦାନକାରୀ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମଧ୍ୟରେ ସଦା ଶାଶ୍ୱତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 4
यावद् भूमेरायुरिह तावद् भूमिद एधते । न भूमिदानादस्तीह परं किंचिद् युधिष्ठिर
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏହି ଲୋକରେ ଭୂମିର ଯେତେ ଆୟୁ ଅଛି, ସେତେଦିନ ଭୂମିଦାନକାରୀ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବଢ଼େ। ଏଠାରେ ଭୂମିଦାନଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 5
अप्यल्पं प्रददुः सर्वे पृथिव्या इति नः श्रुतम् । भूमिमेव ददुः सर्वे भूमिं ते भुञज्जते जना:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀର ଅତି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିଦାନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ ଯେ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ଯେନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲା; ଏବଂ ଲୋକେ ପରଲୋକରେ ସେଇ ଭୂମିକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
Verse 6
स्वकर्मवोपजीवन्ति नरा इह परत्र च । भूमिर्भूतिर्महादेवी दातारं कुरुते प्रियम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ନିଜ ଧର୍ମାନୁକୂଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ। ଐଶ୍ୱର୍ୟସ୍ୱରୂପା ମହାଦେବୀ ଭୂମି ଦାତାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
Verse 7
मनुष्य इहलोक और परलोकमें अपने कर्मके अनुसार ही जीवन-निर्वाह करते हैं। भूमि ऐश्वर्यस्वरूपा महादेवी है। वह दाताको अपना प्रिय बना लेती है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରେ। ଭୂମି ଐଶ୍ୱର୍ୟସ୍ୱରୂପା ମହାଦେବୀ; ସେ ଦାତାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଏହି ଅକ୍ଷୟ ଦକ୍ଷିଣା—ଭୂମିଦାନ—ଦେଉଛି, ସେ ପୁନଃ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ପୃଥିବୀପତି ହୁଏ।
Verse 8
यथा दानं तथा भोग इति थधर्मेषु निश्चय: । संग्रामे वा तनुं जहायाद् दद्याच्च पृथिवीमिमाम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଧର୍ମବିଷୟରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ: ଯେପରି ଦାନ, ସେପରି ଭୋଗ। ତେଣୁ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁ କିମ୍ବା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁ—ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
पुनाति दत्ता पृथिवी दातारमिति शुश्रुम
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀ ଦାତାକୁ ପବିତ୍ର କରେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। କେହି ଯେତେ ବଡ଼ ପାପୀ ହେଉ—ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଦୋଷୀ ଓ ଅସତ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ—ଦାନଭୂମି ତାହାର ପାପକୁ ଧୋଇଦେଇ ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପମୁକ୍ତ କରେ।
Verse 10
अपि पापसमाचारं ब्रह्म॒घ्नमपि चानृतम् । सैव पाप॑ प्लावयति सैव पापात् प्रमोचयेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ପାପାଚାରୀ ହୁଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ହୁଏ, କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟବାଦୀ ହୁଏ; ତଥାପି ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ଭୂମି ତାହାର ପାପକୁ ଧୋଇ ଭାସାଇ ଦେଇ, ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପମୁକ୍ତ କରିପାରେ। ପରମ୍ପରା କହେ—ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀ ଦାତାକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ପୂର୍ବ ଅପରାଧ ଯେତେ ଘୋର ହେଉ ନାହିଁ।
Verse 11
अपि पापकृतां राज्ञां प्रतिगृह्लन्ति साधव: । पृथिवीं नान्यदिच्छन्ति पावनं जननी यथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପାପକର୍ମ କରୁଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସାଧୁଜନ ଭୂମିଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ। କାରଣ ପୃଥିବୀ ମାତା ପରି ପାବନ।
Verse 12
नामास्या: प्रियदत्तेति गुहां देव्या: सनातनम् | दानं वाप्यथवा5<दानं नामास्या: प्रथमं प्रियम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ପୃଥିବୀଦେବୀଙ୍କର ଏକ ସନାତନ ଗୁପ୍ତ ନାମ ଅଛି—‘ପ୍ରିୟଦତ୍ତା’, ଅର୍ଥାତ୍ ‘ପ୍ରିୟ ଦାନ’। ତାଙ୍କୁ (ଭୂମିରୂପେ) ଦାନ କରିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବା—ଦାତା ଓ ପ୍ରତିଗ୍ରାହକ ଉଭୟଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ତେଣୁ ଏହାହିଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବପ୍ରିୟ ନାମ।
Verse 13
य एतां विदुषे दद्यात् पृथिवीं पृथिवीपति: । पृथिव्यामेतदिष्टं स राजा राज्यमितो व्रजेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଏହି ଭୂମିକୁ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ରାଜା—କାରଣ ଭୂମିଦାନ ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ—ସେଇ ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ଏଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାବେଳେ ପୁନଃ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଗମନ କରନ୍ତି।
Verse 14
पुनश्चासौ जनिं प्राप्पय राजवत् स्यान्न संशय: । तस्मात् प्राप्यैव पृथिवीं दद्यात् विप्राय पार्थिव:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜା ସମାନ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ରାଜା ପୃଥିବୀର ଅଧିକାର ପାଇବା ସହିତସହିତ ତାହାର କିଛି ଅଂଶ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथंचन । नचापात्रेण वा ग्राह्मा दत्तदाने न चाचरेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଲୋକ ସେଇ ଭୂମିର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱାମୀ ନୁହେଁ, ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅଧିକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅପାତ୍ର ଲୋକ ଭୂମିଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମିକୁ ପୁଣି ନିଜ ବ୍ୟବହାରକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କ୍ରିୟା ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏହି ନୀତି ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ୍।
Verse 16
ये चान्ये भूमिमिच्छेयु: कुर्युरेवं न संशय: । यः साधोर्भूमिमादत्ते न भूमिं विन्दते तु सः
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭବିଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଭୂମି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏହିପରି ଭୂମିଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଛଳ କିମ୍ବା ବଳଦ୍ୱାରା ସାଧୁ-ପୁରୁଷର ଭୂମି ହରଣ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟରୂପ ଭୂମିଲାଭ ପାଉନାହିଁ।
Verse 17
भूमिं दत्त्वा तु साधुभ्यो विन्दते भूमिमुत्तमाम् । प्रेत्य चेह च धर्मात्मा सम्प्राप्रोति महद् यश:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ଭୂମିଦାନ କଲେ ଦାତା ଉତ୍ତମ ଭୂମି ପାଏ। ଏବଂ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ମହାନ୍ ଯଶ ଲାଭ କରେ।
Verse 18
(एकागारकरीं दत्त्वा षष्टिसाहस्रमूर्थध्वग: । तावत्या हरणे पृथ्व्या नरकं द्विगुणोत्तरम् ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଲୋକ ଗୋଟିଏ ଘର ତିଆରି ପାଇଁ ଯେତେ ଭୂମି ଦରକାର, ସେତେ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକକୁ ଯାଇ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସେଠାରେ ବାସ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଲୋକ ସେତେଇ ପୃଥିବୀ ହରଣ କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଅଧିକ କାଳ ନରକରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ହେ ରାଜନ, ଯେ ସାଧୁ-ପୁରୁଷର ଦାନକୃତ ଭୂମିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସେଇ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତି ହିଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ସତ୍ୟ ମାପ।
Verse 19
यत् किंचित् पुरुष: पापं कुरुते वृत्तिकर्शित: । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन पूयते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଜୀବିକାର କଷ୍ଟରେ ଚାପି ପଡ଼ି ମଣିଷ ଯେ କିଛି ପାପ କରିଥାଏ, ଗୋଚର୍ମ-ପରିମାଣ ଭୂମି ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
Verse 20
येडपि संकीर्णकर्माणो राजानो रौद्रकर्मिण: । तेभ्य: पवित्रमाख्येयं भूमिदानमनुत्तमम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଯେଉଁ ରାଜାମାନଙ୍କର କର୍ମ ମିଶ୍ର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଏବଂ ଯେମାନେ କଠୋର ଓ ରୌଦ୍ର କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାପମୋଚନ ପାଇଁ ପରମ ପବିତ୍ର ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଭୂମିଦାନର ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 21
अल्पान्तरमिदं शश्वत् पुराणा मेनिरे जना: । यो यजेताश्वमेधेन दद्याद् वा साधवे महीम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକମାନେ ସଦା ଏହିପରି ମାନିଆସିଛନ୍ତି: ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ଯୋଗ୍ୟ ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ଭୂମିଦାନ ଦେବା—ଏ ଦୁଇଟିରେ ଅନ୍ତର ଅତ୍ୟଳ୍ପ।
Verse 22
प्राचीनकालके लोग सदा यह मानते रहे हैं कि जो अश्वमेधयज्ञ करता है अथवा जो श्रेष्ठ पुरुषको पृथ्वीदान करता है, इन दोनोंमें बहुत कम अन्तर है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକମାନେ ସଦା ମାନିଆସିଛନ୍ତି ଯେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୃଥିବୀଦାନ ଦେବା—ଏ ଦୁଇଟିରେ ଅନ୍ତର ଅତ୍ୟଳ୍ପ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରିଲାପରେ ତାହାର ଫଳ ବିଷୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଏକମାତ୍ର—ଅନୁତ୍ତମ ଭୂମିଦାନ—ଏମିତି ସତ୍କର୍ମ ଯାହାର ଫଳ ବିଷୟରେ କାହାରି ସନ୍ଦେହ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।
Verse 23
सुवर्ण रजतं वस्त्र मणिमुक्तावसूनि च । सर्वमेतन्महाप्राज्ञो ददाति वसुधां ददत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି-ମୁକ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ—ଯେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁରୁଷ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ମାନୋ ଏ ସବୁର ଦାନ କରିଦେଇଥାଏ।
Verse 24
तपो यज्ञ: श्रुते शीलमलोभ: सत्यसंधता । गुरुदैवतपूजा च एता वर्तन्ति भूमिदम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଯେ ଭୂମିଦାନ କରେ, ତାହାରେ ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରୁତି-ବିଦ୍ୟା, ସୁଶୀଳତା, ଅଲୋଭ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ଗୁରୁସେବା ଓ ଦେବପୂଜା—ଏ ସବୁର ଫଳ ଆସି ବସେ।
Verse 25
भर्त॒नि:श्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हता: । ब्रह्मलोकगता: सिद्धा नातिक्रामन्ति भूमिदम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ରଣଭୂମିରେ ନିହତ ହୋଇଥିବାମାନେ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିଦାନକାରୀ ପୁରୁଷର ପୁଣ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 26
यथा जनित्री स्वं पुत्र क्षीरेण भरते सदा । अनुगृह्नाति दातारं तथा सर्वरसैर्मही,जैसे माता अपने बच्चेको सदा दूध पिलाकर पालती है, उसी प्रकार पृथ्वी सब प्रकारके रस देकर भूमिदातापर अनुग्रह करती है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେପରି ଜନନୀ ସଦା ଦୁଧ ପିଆଇ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ପୋଷଣ କରେ, ସେପରି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରସ ଓ ଉତ୍ପାଦ ଦେଇ ଭୂମିଦାତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ।
Verse 27
मृत्युरवैकिड्करो दण्डस्तमो वह्नि: सुदारुण: | घोराश्न॒ दारुणा: पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କାଳପ୍ରେରିତ ମୃତ୍ୟୁ, ଦଣ୍ଡ, ଅନ୍ଧକାର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଅଗ୍ନି ଓ ଭୟଙ୍କର ପାଶ—ଏମାନେ ଭୂମିଦାନକାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମୀପ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 28
पितृश्व पितृलोकस्थान् देवलोकाच्च देवता: । संतर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुन्धराम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ପୁରୁଷ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ପିତୃଲୋକସ୍ଥ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବଲୋକର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ କରେ।
Verse 29
कृशाय मप्रियमाणाय वृत्तिग्लानाय सीदते । भूमिं वृत्तिकरीं दत्त्वा सत्री भवति मानव:,दुर्बल, जीविकाके बिना दुखी और भूखके कष्टसे मरते हुए ब्राह्मणको उपजाऊ भूमिदान करनेवाला मनुष्य यज्ञका फल पाता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦୁର୍ବଳ, ଜୀବିକା ନଥିବାରୁ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଡୁବୁଥିବା (ବ୍ରାହ୍ମଣ)କୁ ଜୀବିକାଦାୟିନୀ ଉର୍ବର ଭୂମି ଦାନ କରୁଥିବା ମଣିଷ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ସମାନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଏ।
Verse 30
यथा धावति गौर्वत्सं स्रवन्ती वत्सला पय: । एवमेव महाभाग भूमिर्भवति भूमिदम्
ଯେପରି ବାତ୍ସଲ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ଦୁଧ ଝରାଇ ଝରାଇ ନିଜ ବଛଡ଼ାକୁ ପିଆଇବା ପାଇଁ ଧାଉଁଥାଏ, ସେପରି ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଭୂମିଦାନକାରୀଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣ ଦେବାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Verse 31
फालकृष्टां महीं दत्त्वा सबीजां सफलामपि । उदीर्ण वापि शरणं यथा भवति कामद:
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ହଳେ ଚାଷ ହୋଇଥିବା—ବୀଜସହିତ ଓ ଫସଲ-ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଭୂମି ଦାନ କରେ, କିମ୍ବା ବିଶାଳ ଆଶ୍ରୟଗୃହ ପ୍ରଦାନ କରେ, ତାହାର ସେଇ ଦାନ କାମଦ ହୋଇ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।
Verse 32
ब्राह्माणं वृत्तिसम्पन्नमाहिताग्निं शुचिव्रतम् । नर: प्रतिग्राह्म महीं न याति परमापदम्
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସଦ୍ବୃତ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ, ଆହିତାଗ୍ନି ଓ ଶୁଚିବ୍ରତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ କେବେ ପରମ ବିପଦରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
Verse 33
यथा चन्द्रमसो वृद्धिरहन्यहनि जायते । तथा भूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये विवर्धते
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାର ବୃଦ୍ଧି ଦିନକୁ ଦିନ ହୁଏ, ସେପରି ଭୂମିଦାନର ଫଳ ଫସଲ ପରେ ଫସଲ ହେଲେ ହେଲେ ବଢ଼ିଚାଲେ।
Verse 34
अत्र गाथा भूमिगीता: कीर्तयन्ति पुराविद: । या: श्रुत्वा जामदग्न्येन दत्ता भू: काश्यपाय वै
ଏଠାରେ ପୁରାତନ କଥାଜ୍ଞମାନେ ‘ଭୂମିଗୀତା’ ନାମକ ଗାଥାଗୁଡ଼ିକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ପରଶୁରାମ ନିଶ୍ଚୟ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିଲେ।
Verse 35
मामेवादत्त मां दत्त मां दत्त्वा मामवाप्स्थथ | अस्मिल्लॉँके परे चैव तद् दत्तं जायते पुन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ମୋତେ ହିଁ ଦାନ କର; ମୋତେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋତେ ଦେଲେ ମୋତେ ହିଁ ପୁନଃ ପାଇବ; କାରଣ ମଣିଷ ଏହି ଲୋକରେ ଯାହା ଦାନ କରେ, ସେଇ ଦାନ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫେରି ମିଳେ।” (ଏହି ଗାଥାରେ ପୃଥିବୀ ଦାନଧର୍ମ ଶିଖାଏ।)
Verse 36
य इमां व्याद्वतिं वेद ब्राह्मणो वेदसम्मिताम् । भ्राद्धस्य क्रियमाणस्य ब्रह्म भूयं स गच्छति,जो ब्राह्मण श्राद्धकालमें पृथ्वीकी गायी हुई वेदसम्मत इस गाथाका पाठ करता है, वह ब्रह्मभावको प्राप्त होता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଗାଇଥିବା, ବେଦସମ୍ମତ ‘ବ୍ୟାଦ୍ୱତୀ’ ନାମକ ଏହି ଗାଥାକୁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଣେ ଓ ପାଠ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 37
कृत्यानामधिशस्तानामरिष्टशमनं महत् | प्रायश्षित्तं महीं दत्त्वा पुनात्युभयतो दश
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଭୟଙ୍କର କୃତ୍ୟା ଓ ବିନାଶକାରୀ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନିଷ୍ଟ-ଭୟକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ହେଉଛି ଭୂମିଦାନରୂପ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ଆଗ-ପଛ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଦଶ ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
Verse 38
पुनाति य इदं वेद वेदवादं तथैव च । प्रकृति: सर्वभूतानां भूमिर्वैश्वानरी मता
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଏହି ବେଦବାଣୀରୂପ ଉପଦେଶକୁ ଏବଂ ବେଦବାଦକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଯେ ଜାଣେ, ସେ ପବିତ୍ରକାରୀ ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରକୃତି (ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନ) ଏବଂ ସେ ‘ବୈଶ୍ୱାନରୀ’ ଭାବେ ମନ୍ୟ—ଯାହାର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ଅଗ୍ନି।
Verse 39
अभिषिच्यैव नृपतिं श्राववेदिममागमम् । यथा श्रुत्वा महीं दद्यान्नादद्यात् साधुतश्न॒ ताम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ରାଜସିଂହାସନରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ସାରିବା ସହସା ପୃଥିବୀ ଗାଇଥିବା ଏହି ପରମ୍ପରାଗତ ନିୟମ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ; ଯାହା ଶୁଣି ସେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଭୂମିଦାନ କରିବେ ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦିଆ ଭୂମିକୁ ଅଧର୍ମରେ ପୁନଃ ଛିନିନେବେ ନାହିଁ।
Verse 40
सो<यं कृत्स्नो ब्राह्मणार्थो राजार्थश्वाप्पसंशय: । राजा हि धर्मकुशल: प्रथमं भूतिलक्षणम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତ ଓ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାରଣ ଧର୍ମରେ କୁଶଳ ରାଜା ଥିବା ହେଉଛି ପ୍ରଜାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣ।
Verse 41
अथ येषामधर्मज्ञो राजा भवति नास्तिक: । न ते सुखं प्रबुध्यन्ति न सुखं प्रस्वपन्ति च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞ ନୁହେଁ ଏବଂ ନାସ୍ତିକ, ସେଠାର ପ୍ରଜା ସୁଖ ପାଉନାହାନ୍ତି; ଜାଗ୍ରତରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ନିଦ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 42
सदा भवन्न्ति चोद्विग्नास्तस्य दुश्चरितैर्नरा: । योगक्षेमा हि बहवो राष्ट्र नास्थाविशन्ति तत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାହାର ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ହେତୁ ଲୋକେ ସଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ରହନ୍ତି। ଯୋଗକ୍ଷେମ—ସୁରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣ—ଚାହୁଁଥିବା ଅନେକେ ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ବସିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 43
जिनका राजा धर्मको न जाननेवाला और नास्तिक होता है, वे लोग न तो सुखसे सोते हैं और न सुखसे जागते ही हैं; अपितु उस राजाके दुराचारसे सदैव उद्विग्न रहते है। ऐसे राजाके राज्यमें बहुधा योगक्षेम नहीं प्राप्त होते ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ଧାର୍ମିକ, ସେଠାର ପ୍ରଜା ନିରନ୍ତର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତି। ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଜାଗନ୍ତି ଏବଂ ଗଭୀର ସୁଖରେ ଶୁଅନ୍ତି; କାରଣ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଶାସନ ତାଙ୍କର ଯୋଗକ୍ଷେମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ଥିର କରେ।
Verse 44
तस्य राज्ञ: शुभै राज्यै: कर्मभिननिर्वृता नरा: । योगक्षेमेण वृष्टया च विवर्धन्ते स्वकर्मभि:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭ ଶାସନ ଓ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ଯୋଗକ୍ଷେମ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଜା ନିଜ ଶୁଭକର୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉଥାନ୍ତି।
Verse 45
स कुलीन: स पुरुष: स बन्धु: स च पुण्यकृत् । स दाता स च विक्रान्तो यो ददाति वसुन्धराम्,जो पृथ्वीका दान करता है, वही कुलीन, वही पुरुष, वही बन्धु, वही पुण्यात्मा, वही दाता और वही पराक्रमी है
ଯେ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ କରେ, ସେଇ କୁଳୀନ, ସେଇ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ, ସେଇ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ସେଇ ପୁଣ୍ୟକର୍ତ୍ତା। ସେଇ ଦାତା, ସେଇ ପରାକ୍ରମୀ—ଯେ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଦାନ କରେ।
Verse 46
आदित्या इव दीप्यन्ते तेजसा भुवि मानवा: । ददन्ति वसुधां स्फीतां ये वेदविदुषि द्विजे
ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଯେପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ଯେମାନେ ବେଦବିଦ୍ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଉର୍ବର ଭୂମି ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 47
यथा सस्यानि रोहन्ति प्रकीर्णानि महीतले । तथा कामा: प्ररोहन्ति भूमिदानसमार्जिता:
ଯେପରି ମାଟି ଉପରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ବୀଜ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ, ସେପରି ଭୂମିଦାନରୁ ସମାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କାମନାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 48
जैसे भूमिमें बोये हुए बीज खेतीके रूपमें अंकुरित होते और अधिक अन्न पैदा करते हैं, उसी प्रकार भूमिदान करनेसे सम्पूर्ण कामनाएँ सफल होती हैं ।।
ଯେପରି ଭୂମିରେ ବୁଣାଯାଇଥିବା ବୀଜ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ଫସଲ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଧାନ୍ୟ ଦିଏ, ସେପରି ଭୂମିଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବରୁଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ, ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଏବଂ ଭଗବାନ ଶୂଳପାଣି (ଶିବ)—ସମସ୍ତେ ଭୂମିଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ କରନ୍ତି।
Verse 49
भूमौ जायन्ति पुरुषा भूमौ निष्ठां व्रजन्ति च | चतुर्विधो हि लोको5यं यो5यं भूमिगुणात्मक:
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ଏବଂ ଭୂମିରେ ହିଁ ଶେଷରେ ନିଷ୍ଠା (ଅବସାନ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର୍ବିଧ; ଏହା ଭୂମିର ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
Verse 50
सब लोग पृथ्वीपर ही जन्म लेते और पृथ्वीमें ही लीन हो जाते हैं। अण्डज, जरायुज, स्वेदज और उद्धिज्ज--इन चारों प्रकारके प्राणियोंका शरीर पृथ्वीका ही कार्य है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ପୃଥିବୀରେ ହିଁ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅଣ୍ଡଜ, ଜରାୟୁଜ, ସ୍ୱେଦଜ ଓ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହ ପୃଥିବୀର ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ପୃଥିବୀପତି! ଏହି ପୃଥିବୀ ହିଁ ଜଗତର ମାତା ଓ ପିତା; ହେ ଜନାଧିପ! ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂତ ନାହିଁ।
Verse 51
पृथ्वीनाथ! नरेश्वर! यह पृथ्वी ही जगत्की माता और पिता है। इसके समान दूसरा कोई भूत नहीं है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଏହି ପୃଥିବୀ ହିଁ ଜଗତର ମାତା ଓ ପିତା; ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂତ ନାହିଁ। ଏହି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସଂବାଦ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
Verse 52
इष्टवा क्रतुशतेनाथ महता दक्षिणावता । मघवा वागििदां श्रेष्ठ पप्रच्छेदं बृहस्पतिम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମହାନ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ସାରି, ମଘବାନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବାକ୍ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
Verse 53
मघवोवाच भगवन् केन दानेन स्वर्गत: सुखमेधते । यदक्षयं महार्घ च तद् ब्रूहि वदतां वर
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେଉଁ ଦାନରେ ଦାତାର ସୁଖ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ? ଯାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାର୍ଘ, ସେହି ଦାନ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 54
भीष्म उवाच इत्युक्तः स सुरेन्द्रेण ततो देवपुरोहिता: । बृहस्पतिर्बहत्तेजा: प्रत्युवाच शतक्रतुम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 55
ब॒हस्पतिर्वाच सुवर्णदानं गोदानं भूमिदानं च वृत्रहन् (विद्यादानं च कन्यानां दानं पापहरं परम् ।) दददेतान् महाप्राज्ञ: सर्वपापै: प्रमुच्यते
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ବୃତ୍ରହନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର! ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ, ଗୋଦାନ, ଭୂମିଦାନ; ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଦାନ ଓ କନ୍ୟାଦାନ—ଏସବୁକୁ ପରମ ପାପହର ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଯେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁରୁଷ ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 56
न भूमिदानाद् देवेन्द्र परं किंचिदिति प्रभो । विशिष्टमिति मन्यामि यथा प्राहुर्मनीषिण:,प्रभो! देवेन्द्र! जैसा कि मनीषी पुरुष कहते हैं, मैं भूमिदानसे बढ़कर दूसरे किसी दानको नहीं मानता हूँ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପ୍ରଭୋ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ମନୀଷୀମାନେ ଯେପରି କହନ୍ତି, ମୁଁ ଭୂମିଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନକୁ ମାନେନି। ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ସର୍ବାଧିକ ବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
Verse 57
(ब्राह्माणार्थे गवार्थे वा राष्ट्रघातेडथ स्वामिन: । कुलस्त्रीणां परिभवे मृतास्ते भूमिदै: समा: ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଗୋରକ୍ଷା ପାଇଁ, ରାଷ୍ଟ୍ରବିନାଶର ସଙ୍କଟବେଳେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପକ୍ଷରେ, ଏବଂ କୁଳସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଅପମାନ ରୋକିବାକୁ ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟରେ ଭୂମିଦାତାଙ୍କ ସମାନ। ହେ ବିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ସେଇ ରଣପ୍ରିୟ ଶୂରମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭୂମିଦାନର ଫଳରୁ କମ୍ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 58
विबुधश्रेष्ठ! मनमें युद्धके लिये उत्साह रखनेवाले जो शूरवीर रणभूमिमें मारे जाकर स्वर्गलोकमें जाते हैं, वे सब-के-सब भूमिदाताका उल्लंघन नहीं कर सकते ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ବିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପରମ ଶ୍ରେୟସ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଦେହାସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ରଣରେ ନିହତ ଯେମାନେ, ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ତଥାପି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିଦାତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 59
पज्च पूर्वा हि पुरुषा: षडन्ये वसुधां गता: । एकादश दददभूमिं परित्रातीह मानव:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ଜଗତରେ ଯେ ମାନବ ଭୂମିଦାନ କରେ, ସେ ପାଞ୍ଚ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଆସିବା ଛଅ ପୁରୁଷ ବଂଶଧରଙ୍କୁ—ଏହିପରି ମୋଟ ଏକାଦଶ ପୁରୁଷ/ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Verse 60
रत्नोपकीर्णा वसुधां यो ददाति पुरंदर | स मुक्त: सर्वकलुषै: स्वर्गलोके महीयते,पुरंदर! जो रत्नयुक्त पृथ्वीका दान करता है, वह समस्त पापोंसे मुक्त होकर स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है
ହେ ପୁରନ୍ଦର! ଯେ ରତ୍ନବିକୀର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କଳୁଷ (ପାପ)ରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 61
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें एकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ହେ ରାଜନ୍! ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ପରଜନ୍ମରେ ରାଜାଧିରାଜ ହୁଏ; କାରଣ ସେହି ଦାନ ଅନୁତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 62
सर्वकामसमायुक्तां काश्यपीं य: प्रयच्छति । सर्वभूतानि मन्यन्ते मां ददातीति वासव
ହେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)! ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଯୁକ୍ତ କାଶ୍ୟପୀ ପୃଥିବୀକୁ ଯେ ଦାନ କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହିପରି ଭାବନ୍ତି—‘ଏ ମୋତେ ହିଁ ଦାନ କରୁଛି’।
Verse 63
सर्वकामदुघां धेनुं सर्वकामगुणान्विताम् । ददाति य: सहस्राक्ष स्वर्ग याति स मानव:
ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ କାମଧେନୁ-ସ୍ୱରୂପ ପୃଥିବୀକୁ ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
Verse 64
मधुसर्पि:प्रवाहिण्य: पयोदधिवहास्तथा । सरितस्तर्पयन्तीह सुरेन्द्र वसुधाप्रदम्,देवेन्द्र! यहाँ पृथ्वीदान करनेवाले पुरुषको परलोकमें मधु, घी, दूध और दहीकी धारा बहानेवाली नदियाँ तृप्त करती हैं
ହେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର! ପରଲୋକରେ ପୃଥିବୀଦାନ କରିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ମଧୁ ଓ ଘିଅର ଧାରା ବହାଉଥିବା, ଏବଂ ଦୁଧ ଓ ଦହି ବହନ କରୁଥିବା ନଦୀମାନେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 65
भूमिप्रदानान्नपतिर्मुच्यते सर्वकिल्बिषात् । न हि भूमिप्रदानेन दानमन्यद् विशिष्यते,राजा भूमिदान करनेसे समस्त पापोंसे छुटकारा पा जाता है। भूमिदानसे बढ़कर दूसरा कोई दान नहीं है
ଭୂମିଦାନ କଲେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପାପକଳୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଭୂମିଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ।
Verse 66
ददाति य: समुद्रान्तां पृथिवीं शस्त्रनिर्जिताम् । त॑ जना: कथयन्तीह यावद् भवति गौरियम्
ଯେ ଲୋକ ଶସ୍ତ୍ରବଳରେ ଜିତିଥିବା ସମୁଦ୍ରାନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ କରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଯେତେଦିନ ରହିବ ସେତେଦିନ ଲୋକେ ଏଠାରେ ତାହାର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇବେ।
Verse 67
पुण्यामृद्धिरसां भूमिं यो ददाति पुरंदर । न तस्य लोकाः: क्षीयन्ते भूमिदानगुणान्विता:
ହେ ପୁରନ୍ଦର! ଯେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ଦାନ କରେ, ଭୂମିଦାନର ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତାହାର ଲୋକ କେବେ କ୍ଷୟ ପାଉନାହିଁ।
Verse 68
सर्वदा पार्थिवेनेह सततं भूतिमिच्छता । भू्देया विधिवच्छक्र पाये सुखमभीप्सुना,इन्द्र! जो राजा सदा ऐश्वर्य चाहता हो और सुख पानेकी इच्छा रखता हो, वह विधिपूर्वक सुपात्रको भूमिदान दे
ହେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)! ଯେ ରାଜା ସଦା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଚାହେ ଓ ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ନିୟମବିଧି ଅନୁସାରେ ସଦା ସୁପାତ୍ରକୁ ଭୂମିଦାନ କରୁ।
Verse 69
अपि कृत्वा नर: पापं भूमिं दत्त्वा द्विजातये । समुत्सूजति तत् पापं जीर्णा त्वचमिवोरग:
ମନୁଷ୍ୟ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)କୁ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ତେବେ ସେ ସର୍ପ ଯେପରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମ ଛାଡ଼େ ସେପରି ସେହି ପାପକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
Verse 70
सागरान् सरित: शैलान् काननानि च सर्वश: । सर्वमेतन्नर: शक्र ददाति वसुधां ददत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର! ଯେ ପୁରୁଷ ବସୁଧା (ଭୂମି) ଦାନ କରେ, ସେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସହିତେ ଦାନ କରିଥାଏ; କାରଣ ଏ ସବୁ ଭୂମିଦାନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
Verse 71
इन्द्र! मनुष्य पृथ्वीका दान करनेके साथ ही समुद्र, नदी, पर्वत और सम्पूर्ण वन--इन सबका दान कर देता है (अर्थात् इन सबके दानका फल प्राप्त कर लेता है) ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୂମିଦାନ କରେ, ସେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ତଦୁପରି, ଭୂମିଦାତା ତଡାଗ, କୂଆ, ଝରଣା-ସ୍ରୋତ, ସରୋବର, ଘୃତାଦି ସ୍ନେହଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରସସାର ଦାନ କରିଥିବା ଫଳ ମଧ୍ୟ ପାଏ।
Verse 72
ओषधीर्वीर्यसम्पन्ना नगान् पुष्पफलान्वितान् । काननोपलशैलांश्व ददाति वसुधां ददत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଭୂମିଦାନ କରିବାବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ବୀର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଔଷଧି, ପୁଷ୍ପ-ଫଳଯୁକ୍ତ ବୃକ୍ଷ, ଅରଣ୍ୟ, ପାଷାଣ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିଦେଇଥାଏ।
Verse 73
अग्निष्टोमप्र भूतिभिरिष्टवा च स्वाप्तदक्षिणै: । न तत्फलमवाप्रोति भूमिदानाद् यदश्षुते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିଦାନରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ପାଉନାହିଁ।
Verse 74
दाता दशानुगृह्नाति दश हन्ति तथा क्षिपन् | पूर्वदत्ता हरन् भूमिं नरकायोपगच्छति
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଭୂମିଦାନ କରୁଥିବା ଦାତା ନିଜର ଦଶ ପିଢ଼ିକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ; କିନ୍ତୁ ଦାନ କରି ପୁଣି ଛିନିନେଉଥିବା ଲୋକ ଦଶ ପିଢ଼ିକୁ ନାଶ କରେ। ପୂର୍ବରୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମି ହରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନରକକୁ ଯାଏ।
Verse 75
न ददाति प्रतिश्रुत्य दत्त्वापि च हरेत् तु यः । स बद्धो वारुणौ: पाशैस्तप्यते मृत्युशासनात्
ଯେ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମଧ୍ୟ ଦାନ ନକରେ, କିମ୍ବା ଦାନ କରି ପୁଣି ଫେରାଇ ନେଉଛି, ସେ ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁର ବିଧାନାନୁସାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।
Verse 76
आहितागग्निं सदायज्ञं कृशवृत्तिं प्रियातिथिम् । ये भजन्ति द्विजश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्
ଯେମାନେ ଆହିତାଗ୍ନି, ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ରତ, କୃଶବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ଅତିଥିପ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ସେବା-ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 77
ब्राह्मणेष्वनृणी भूत: पार्थिव: स्यात् पुरंदर | इतरेषां तु वर्णानां तारयेत् कृशदुर्बलान्
ହେ ପୁରନ୍ଦର! ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୃଣୀ ହେବା ଉଚିତ—ଅର୍ଥାତ୍ ସେବା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖିବା; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ କୃଶ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା।
Verse 78
नाच्छिन्द्यात् स्पर्शितां भूमिं परेण त्रिदशाधिप । ब्राह्मणस्य सुरश्रेष्ठ कृशवृत्ते: कदाचन
ହେ ତ୍ରିଦଶାଧିପ, ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯାହାର ଜୀବିକା କୃଶ ହୋଇଯାଇଛି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟେ ଦାନରେ ଦେଇଥିବା ଭୂମି କେବେ ମଧ୍ୟ ଛିନିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 79
यथाश्रु पतितं तेषां दीनानामथ सीदताम् । ब्राह्मणानां द्वते क्षेत्रे हन्यात् त्रिपुरुषं कुलम्
ନିଜ କ୍ଷେତ୍ର ଛିନି ନିଆଯାଇଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଖିରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଅଶ୍ରୁ, ଛିନିନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କୁଳର ତିନି ପୁରୁଷକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 80
भूमिपालं च्युतं राष्ट्राद् यस्तु संस्थापयेन्नर: । तस्य वास: सहस्राक्ष नाकपृष्ठे महीयते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନଃ ସିଂହାସନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ନିବାସ ପାଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ମହା ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ।
Verse 81
इक्षुभि: संततां भूमिं यवगोधूमशालिनीम् । गो<श्ववाहनपूर्णा वा बाहुवीर्यादुपार्जिताम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଭୂମି ଇଖୁରେ ଆବୃତ, ଯବ-ଗହମରେ ସମୃଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଗୋ-ଅଶ୍ୱ ଓ ବାହନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେହି ଭୂମିକୁ ରାଜା ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଜୟ କରି ଯଦି ଦାନ କରେ, ତେବେ ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପାଏ। ଏହି ଦାନକୁ ‘ଭୂମିଯଜ୍ଞ’ କୁହାଯାଏ।
Verse 82
निधिगर्भा ददद् भूमिं सर्वरत्नपरिच्छदाम् | अक्षयॉल्लभते लोकान् भूमिंसत्र हि तस्य तत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନିଧିରେ ଗର୍ଭିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପକରଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭୂମି ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପାଏ। ନିଶ୍ଚୟ, ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଭୂମି-ସତ୍ର’ ହୋଇଯାଏ।
Verse 83
इत्येतत् क्षत्रबन्धूनां वदन्ति परमां श्रियम् धर्मशास्त्रोंका सिद्धान्त है कि जैसा दान किया जाता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ପାଇଁ ଏହିଏ ପରମ ଶ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ବସୁନ୍ଧରା ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କଲୁଷ ଝାଡ଼ି ନିର୍ମଳ ହୁଏ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆମୋଦ ପାଏ ଏବଂ ଲୋକରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 84
यथाप्सु पतित: शक्र तैलबिन्दुर्विसर्पति । तथा भूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये विवर्धते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର! ଯେପରି ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ତେଲର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ସବୁଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେପରି ଭୂମିଦାନ ମଧ୍ୟ ଶସ୍ୟେ ଶସ୍ୟେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଯେତେ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେ ଏହି ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
Verse 85
ये रणाग्रे महीपाला: शूरा: समितिशोभना: । वध्यन्तेडभिमुखा: शक्र ब्रह्मलोकं॑ व्रजन्ति ते
ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର! ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଦଢ଼ ହୋଇ ବୀରତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ଯେ ସମରଶୋଭିତ ରାଜବୀରମାନେ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 86
नृत्यगीतपरा नार्यो दिव्यमाल्यविभूषिता: । उपतिष्ठ न्ति देवेन्द्र तथा भूमिप्रदं दिवि,देवेन्द्र! दिव्य मालाओंसे विभूषित हो नाच और गानमें लगी हुई देवांगनाएँ स्वर्गमें भूमिदाताकी सेवामें उपस्थित होती हैं
ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ଲୀନ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୂମିଦାତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
Verse 87
मोदते च सुखं स्वर्गे देवगन्धर्वपूजित: । यो ददाति महीं सम्यग् विधिनेह द्विजातये,जो यहाँ उत्तम विधिसे ब्राह्मणको भूमिका दान करता है, वह स्वर्गमें देवताओं और गन्धर्वोंसे पूजित हो सुख और आनन्द भोगता है
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଭୂମିଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ସୁଖାନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ।
Verse 88
शतमप्सरसश्रैव दिव्यमाल्यविभूषिता: । उपतिष्ठ न्ति देवेन्द्र ब्रह्मलोके धराप्रदम्,देवराज! भूदान करनेवाले पुरुषकी सेवामें ब्रह्मलोकमें दिव्य मालाओंसे विभूषित सैकड़ों अप्सराएँ उपस्थित होती हैं
ଦେବରାଜ! ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ ଶତଶତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭୂମିଦାନକାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
Verse 89
उपतिष्ठन्ति पुण्यानि सदा भूमिप्रदं नरम् । शड्खभद्रासनं छत्र॑ वराश्वा वरवाहनम्,भूमिदान करनेवाले मनुष्यके यहाँ सदा पुण्यके फलस्वरूप शंख, सिंहासन, छत्र, उत्तम घोड़े और श्रेष्ठ वाहन उपस्थित होते हैं
ଭୂମିଦାନକାରୀ ନରଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟଫଳ ସଦା ଅନୁସରଣ କରେ—ଶଙ୍ଖ, ଉତ୍ତମ ସିଂହାସନ, ରାଜଛତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ଓ ଉତ୍ତମ ବାହନ।
Verse 90
भूमिप्रदानात् पुष्पाणि हिरण्यनिचयास्तथा । आज्ञा सदाप्रतिहता जयशब्दा वसूनि च
ଭୂମିଦାନ କଲେ ପୁରୁଷ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପ, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ସଞ୍ଚୟ, ସଦା ଅପ୍ରତିହତ ଆଜ୍ଞାଧିକାର, ଜୟଧ୍ୱନି ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ଧନ-ରତ୍ନ ପାଏ।
Verse 91
भूमिदानस्य पुण्यानि फल स्वर्ग: पुरंदर । हिरण्यपुष्पाश्नौीषध्य: कुशकाञ्चनशाद्धला:
ହେ ପୁରନ୍ଦର! ଭୂମିଦାନର ପୁଣ୍ୟଫଳରୂପେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ; ସେଠାରେ ଔଷଧିମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ଫୁଟାନ୍ତି, କୁଶ ଓ ତୃଣାବୃତ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ସୁନା ପରି ଦିଶେ।
Verse 92
अमृतप्रसवां भूमिं प्राप्नोति पुरुषो ददत् । नास्ति भूमिसमं दान॑ नास्ति मातृसमो गुरु: । नास्ति सत्यसमो धर्मो नास्ति दानसमो निधि:
ଭୂମିଦାନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ଅମୃତ-ପ୍ରସବା ଭୂମି ପାଏ। ଭୂମିଦାନ ସମାନ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ; ମାତା ସମାନ କୌଣସି ଗୁରୁ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ସମାନ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଦାନ ସମାନ କୌଣସି ନିଧି ନାହିଁ।
Verse 93
भीष्म उवाच एतदांगिरसाच्छुत्वा वासवो वसुधामिमाम् | वसुरत्नसमाकीर्णा ददावांगिरसे तदा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଆଙ୍ଗିରସ (ବୃହସ୍ପତି)ଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭୂମିଦାନର ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ର ଧନ-ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 94
य इदं श्रावयेच्छाद्धे भूमिदानस्य सम्भवम् | न तस्य रक्षसां भागो नासुराणां भवत्युत
ଯେ ପୁରୁଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଭୂମିଦାନର ଏହି ସମ୍ଭବ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପାଠ କରାଏ/ଶୁଣାଏ, ତାହାର ଅର୍ପିତ ଭାଗ ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ପାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 95
पितरोंके निमित्त उसका दिया हुआ सारा दान अक्षय होता है, इसमें संशय नहीं है; इसलिये विद्वान् पुरुषको चाहिये कि वह श्राद्धमें भोजन करते हुए ब्राह्मणोंको यह भूमिदानका माहात्म्य अवश्य सुनाये
ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୁଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୂମିଦାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ।
Verse 96
इत्येतत् सर्वदानानां श्रेष्ठमुक्ते तवानघ । मया भरतशार्दूल कि भूय: श्रोतुमिच्छसि
ହେ ନିଷ୍ପାପ! ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ କହିଦେଲି। ହେ ଭରତଶାର୍ଦୂଳ, ନିର୍ଦୋଷ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
Frequently Asked Questions
It examines how specific gifts (footwear, sesame, land, cows, food) are evaluated in dharma discourse—what outcomes are attributed to them and what conditions (intent and recipient) govern their legitimacy.
Dāna is presented as a disciplined practice: give what alleviates real need (e.g., food, shelter, footwear), prioritize ritual-social efficacy (e.g., sesame for pitṛ rites), and avoid gifts that enable harm or violate ethical/ritual propriety.
Yes. It repeatedly states outcomes (e.g., avoiding severe adversity, attaining favorable realms, overcoming obstacles) and ends with an explicit recap that the fruits of annadāna, tiladāna, bhūmidāna, and godāna have been described.