Shloka 31
Adhyāya 57: Tapas–Dāna Phala
On the Fruits of Austerity and Giving
Devanagari script
ब्राह्माण्यस्य प्रभावाद्धि रथे युक्तौ स्वधुर्यवत् । इत्येवं चिन्तयान: स विदितश्न्यवनस्य वै
Translation
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ମହର୍ଷି ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ବାହନମାନଙ୍କ ପରି ରଥରେ ଯୋତିଦେଇଥିଲେ’— ଏଭଳି ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ମହର୍ଷି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଜଣା ପଡ଼ିଲା।
Word by Word
ब्राह्माण्यस्यof the Brahmin woman (Brahmāṇī)
ब्राह्माण्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्माण्य (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Singular
प्रभावात्due to (her) power/influence
प्रभावात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रभाव (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
रथेin/on the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
युक्तौyoked/attached
युक्तौ:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)
FormMasculine, Nominative, Dual
स्वधुर्यवत्like (his) own draught-animals (fit for the yoke)
स्वधुर्यवत्:
Karta
TypeAdjective
Rootस्व-धुर्य (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
FormMasculine, Nominative, Dual
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवम्in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
चिन्तयन्thinking/pondering
चिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) → चिन्तयत् (वर्तमान कृदन्त, शतृ)
FormPresent (participle), Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
विदितःwas known/recognized
विदितः:
Karta
TypeAdjective
Rootविद् (धातु) → विदित (कृदन्त, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
च्यवनस्यof (sage) Cyavana
च्यवनस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootच्यवन (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
वैindeed/verily
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes