Shloka 9
Cyavana’s Yogic Display and Kuśika’s Recognition of Tapas (च्यवन-योगप्रभावः कुशिकस्य तपःप्रशंसा च)
नहुष बोले--विप्रवर! इन निषादोंको एक लाख मुद्रा दीजिये। (यों पुरोहितको आज्ञा देकर वे मुनिसे बोले--) भगवन्! क्या यह आपका उचित मूल्य हो सकता है या अभी आप कुछ और देना चाहते हैं? ।।
cyavana uvāca | nāhaṃ śatasahasreṇa nimeyaḥ pārthivarṣabha | dīyatāṃ sadṛśaṃ mūlyam amātyaiḥ saha cintaya ||
ନହୁଷ କହିଲେ—“ବିପ୍ରବର! ଏହି ନିଷାଦମାନଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ମୁଦ୍ରା ଦିଅ।” (ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—) “ଭଗବନ୍! ଏହାହିଁ କି ଆପଣଙ୍କ ଯଥୋଚିତ ମୂଲ୍ୟ, ନା ଆଉ କିଛି ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି?” ଚ୍ୟବନ କହିଲେ—“ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋତେ କେବଳ ଏକ ଲକ୍ଷରେ ମାପନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତିଦାନ ଦିଅ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଭାବି ନିଷ୍ପତ୍ତି କର।”
च्यवन उवाच
Educational Q&A
A ruler should not reduce a venerable person or a moral obligation to a cheap, fixed price; instead he must act with propriety (sadṛśa), fairness, and careful deliberation, consulting wise counsellors.
After Nahusha proposes a payment of one hundred thousand, Cyavana rejects being ‘priced’ at that amount and instructs the king to determine and pay an appropriate recompense after consulting his ministers.