Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
शिष्टानां क्षत्रियाणां च धर्म एब सनातन: । युधिष्ठिर! इस प्रकार ब्याहने योग्य वरको बुलाकर उसके साथ कन्याका विवाह करना उत्तम ब्राह्मणोंका धर्म-ब्राह्मविवाह है। जो धन आदिके द्वारा वरपक्षको अनुकूल करके कन्यादान किया जाता है
śiṣṭānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ | yudhiṣṭhira! evaṃ vivāhane yogyaṃ varaṃ āhūya tena saha kanyāyā vivāhaḥ kartavya iti—eṣa brāhmaṇānāṃ śreṣṭhānāṃ dharmaḥ, brāhma-vivāhaḥ | yaḥ dhana-ādibhiḥ varapakṣaṃ anukūlya kṛtvā kanyādānaṃ kriyate, sa śiṣṭa-brāhmaṇa-kṣatriyāṇāṃ sanātano dharmaḥ smṛtaḥ (ayam eva prājāpatya-vivāhaḥ) | yadi vaḥ śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāt tathā | lājāntaram upāsīta prāptaśulka iti smṛtiḥ ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଶିଷ୍ଟଜନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ—ଯୋଗ୍ୟ ବରକୁ ଡାକି କନ୍ୟାକୁ ତାହାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦେବା; ଏହାହିଁ ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଧନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ବରପକ୍ଷକୁ ଅନୁକୂଳ କରି କନ୍ୟାଦାନ କରାଯାଏ ଯେତେବେଳେ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଆଚାର; ଏହାକୁ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବିବାହ କୁହାଯାଏ। ସ୍ମୃତି କହେ—ଯାହାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ପାଣିଗ୍ରହଣରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଶୁଲ୍କରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ବର ଖୋଜନ୍ତୁ; ସେମାନେ ‘ପ୍ରାପ୍ତ-ଶୁଲ୍କ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।
भीष्म उवाच
The verse distinguishes approved marriage norms: marrying a maiden to a worthy groom (Brahma marriage) is ideal, while giving a daughter after making the groom’s side favorable through wealth is also treated as an established practice (identified here with Prajapatya). It cautions against treating marriage as a transaction centered on bride-price rather than the sacred rite.
In the Anushasana Parva’s dharma instruction, Bhishma answers Yudhishthira’s questions by classifying marriage practices and their ethical standing, citing Smriti-style authority to warn against mercenary motives in arranging marriages.