Shloka 34
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
क्योंकि इस प्रकार जो कन्याके लिये आभूषण लेकर कन्यादान किया जाता है, वह न तो मूल्य है और न विक्रय ही; इसलिये कन्याके लिये कोई वस्तु स्वीकार करके कन्याका दान करना सनातन धर्म है ।।
bhīṣma uvāca | evaṃ hi yā kanyāyāḥ kṛte bhūṣaṇāni gṛhītvā kanyādānaṃ kriyate, na tat mūlyaṃ na ca vikrayaḥ; tasmāt kanyāyāḥ kṛte kiñcid vastu pratigṛhya kanyādānaṃ sanātano dharmaḥ || dāsyāmi bhavate kanyām iti pūrvaṃ na bhāṣitam | ye cāhuyeṃ ca nāhuyeṃ ye cāvaśyaṃ vadanty uta, teṣāṃ sarveṣāṃ vacanāni kanyā-dānāt pūrvaṃ na uktavat-tulyāni ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କନ୍ୟାଦାନ ସମୟରେ ଯେ ଆଭୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତାହା ନ ମୂଲ୍ୟ, ନ ବିକ୍ରୟ; ତେଣୁ କନ୍ୟା ପାଇଁ ରୀତିଅନୁସାରେ କିଛି ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି କନ୍ୟାଦାନ କରିବା ସନାତନ ଧର୍ମ ବୋଲି ମନାଯାଏ। କିନ୍ତୁ “ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ କନ୍ୟା ଦେବି” ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ବାଧ୍ୟକାରୀ ନୁହେଁ; କେହି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ବରଙ୍କୁ “ଦେବି” କହନ୍ତି, କେହି “ଦେବି ନାହିଁ” କହନ୍ତି, କେହି “ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି” କହନ୍ତି—କନ୍ୟାଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ସବୁ କଥାକୁ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧନ ଭାବେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ।
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes customary marriage gifts (like ornaments for the bride) from a commercial sale: accepting such items does not make the maiden a commodity. He also teaches that verbal assurances about giving a daughter are not fully binding until the formal act of kanyādāna is actually performed.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma. Here he addresses norms around marriage arrangements: what counts as legitimate customary giving, and how to evaluate spoken promises about giving a maiden before the marriage rite is completed.