Adhyaya 46
Strī-satkāra (On honoring women) — Mahābhārata 13.46
Upa-parva: Strī-satkāra–anuśāsana (Instruction on honoring women) — within Anuśāsana-parva
Bhīṣma cites traditional authority to argue that women are not to be treated as objects of transaction and that whatever is due should be returned or secured for a maiden. He prescribes reverence and gentle care for women by natal and affinal kin, presenting such conduct as a means to household auspiciousness. The discourse then asserts a causal linkage between marital concord and progeny: if a woman is not pleased, generative continuity is said to diminish. It further claims that where women are not honored, rites become fruitless and the family line declines; households ‘cursed’ by the sorrow of women are portrayed as losing prosperity. The chapter includes a generalizing catalog of human faults (jealousy, pride, harshness, lack of judgment) yet still insists that women merit honor, and it frames many everyday functions—service, food preparation, life-maintenance, childbearing and childrearing—as dependent on women. A cited verse attributed to a Videha princess presents a restrictive ideal of women’s independent ritual agency, and the chapter concludes by identifying women with śrī (prosperity), stating that when honored and properly restrained, they become the household’s fortune.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को स्त्रियों की रक्षा और मर्यादा-विधान का उपदेश देने के लिए एक प्राचीन आख्यान का द्वार खोलते हैं—देवशर्मा और उसके शिष्य विपुल की कथा। → देवशर्मा अपने शिष्य विपुल से पूछते हैं कि महावन में उसने क्या देखा; विपुल संकेत देता है कि कुछ पुरुष उसे ‘तत्त्व से’ जानते थे—मानो गुरु के किसी छिपे दोष का भेद खुल गया हो। व्यभिचार-दोष का भय, गुरु की प्रतिष्ठा, और स्त्री-रक्षा की कठिनता—तीनों तनाव बनकर उभरते हैं। → विपुल का निर्णायक कर्म सामने आता है: वह एक स्त्री की रक्षा करता है—ऐसी रक्षा जिसे त्रिलोकी में अन्य कोई कर पाने में असमर्थ बताया गया है—और इसी प्रसंग से भीष्म का निष्कर्ष तीखा होकर निकलता है कि स्त्रियों में साधु-असाधु दोनों प्रवृत्तियाँ देखी जाती हैं, अतः उनकी रक्षा सदा आवश्यक है। → भीष्म युधिष्ठिर को स्पष्ट नीति देते हैं: पतिव्रता स्त्रियाँ जगत् की माता समान पूज्य हैं, पर दुराचारिणी कुल-नाश का कारण बनती हैं; इसलिए राजा का कर्तव्य है कि वह स्त्रियों की रक्षा, मर्यादा और सामाजिक संतुलन की व्यवस्था करे। देवशर्मा के संदर्भ में यह भी स्पष्ट होता है कि जिस स्थिति में ‘शरीर में प्रवेश किए बिना’ उन्मत्त युवती की रक्षा असंभव थी, वहाँ गुरु पर पापारोपण नहीं टिकता।
Shlokas
Verse 1
अपर त्रिचत्वारिशो<् ध्याय: देवशर्माका विपुलको निर्दोष बताकर समझाना और भीष्मका युधिष्ठिरको स्त्रियोंकी रक्षाके लिये आदेश देना भीष्म उवाच तमागतमभिप्रेक्ष्य शिष्यं वाक्यमथाब्रवीत् | देवशर्मा महातेजा यत् तत् शृूणु जनाधिप
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ବିପୁଳ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦେବଶର୍ମା ତେବେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ। ହେ ଜନାଧିପ, ସେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣ।
Verse 2
देवशर्मोवाच कि ते विपुल दृष्टं वै तस्मिन् शिष्य महावने । ते त्वां जानन्ति विपुल आत्मा च रुचिरेव च
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ ବିପୁଳ! ସେଇ ମହାବନରେ ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖିଲ? ସେମାନେ ତୁମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ବିପୁଳ; ତୁମ ଅନ୍ତଃସ୍ୱଭାବକୁ ଓ ରୁଚିରାକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
Verse 3
विपुल उवाच ब्रह्मर्षे मिथुनं कि तत् के च ते पुरुषा विभो । ये मां जानन्ति तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ବିପୁଳ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି! ମୁଁ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଯୁଗଳକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେମାନେ କିଏ? ଏବଂ ହେ ବିଭୋ, ଯେ ଛଅ ପୁରୁଷ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ପଚାରୁଛନ୍ତି—ସେମାନେ କିଏ?
Verse 4
देवशर्मोवाच यद् वै तन्मिथुन ब्रह्मन्नहोरात्र हि विद्धि तत् । चक्रवत् परिवर्तेत तत् ते जानाति दुष्कृतम्
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମେ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଯୁଗଳକୁ ଦେଖିଥିଲ, ସେହିଟି ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲି ଜାଣ। ସେମାନେ ଚକ୍ରବତ୍ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
Verse 5
येच ते पुरुषा विप्र अक्षैर्दीव्यन्ति हृष्टवत् । ऋतुूंस्तानभिजानीहि ते ते जानन्ति दुष्कृतम्
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ଯେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପାଶା ନେଇ ହର୍ଷରେ ଜୁଆ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଲ, ସେମାନଙ୍କୁ ଛଅ ଋତୁ ବୋଲି ଜାଣ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
Verse 6
नमां कश्चिद् विजानीत इति कृत्वा न विश्वसेत् नरो रहसि पापात्मा पापकं कर्म वै द्विज,ब्रह्मन! पापात्मा मनुष्य एकान्तमें पापकर्म करके ऐसा विश्वास न करे कि कोई मुझे इस पापकर्ममें लिप्त नहीं जानता है
ବିପୁଳ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ‘ମୋତେ କେହି ଜାଣିବେ ନାହିଁ’ ବୋଲି ଭାବି ପାପବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ପାପକର୍ମ କରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ ନାହିଁ। ଏକାନ୍ତରେ କରା ଅଧର୍ମ ଅଜଣା ରହେ ନାହିଁ; ଏହି ଭ୍ରମ ପାପ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଏ।
Verse 7
कुर्वाणं हि नरं कर्म पापं रहसि सर्वदा | पश्यन्ति ऋतवश्वापि तथा दिननिशे<प्युत,एकान्तमें पापकर्म करते हुए पुरुषको ऋतुएँ तथा रात-दिन सदा देखते रहते हैं
ବିପୁଳ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ପାପକର୍ମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ଋତୁମାନେ ଓ ଦିନ-ରାତି ମଧ୍ୟ ସଦା ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ଦେଖୁଥାନ୍ତି। କାଳ-ଜଗତର ନିୟମ ସମ୍ମୁଖରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟିତ।
Verse 8
तथैव हि भवेयुस्ते लोका: पापकृतो यथा । कृत्वा नाचक्षत: कर्म मम तच्च यथाकृतम्
ବିପୁଳ କହିଲେ—ପାପାଚାରୀମାନେ ଯେ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି, ସେହି ଲୋକ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରିଥାନ୍ତା। କାରଣ ମୋର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ଯେ କର୍ମ କରିଥିଲ, ତାହା କରି ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହିଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମ ଗତି ମଧ୍ୟ ପାପୀମାନଙ୍କ ଲୋକ ପରି ହୋଇପାରୁଥିଲା।
Verse 9
ते त्वां हर्षस्मितं दृष्टवा गुरो: कर्मानिवेदकम् । स्मारयन्तस्तथा प्राहुस्ते यथा श्रुतवान् भवान्
ତୁମେ ହର୍ଷସ୍ମିତ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ମ ନ କହିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ତୁମ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ତୁମେ ନିଜ କାନରେ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲ, ସେହିପରି କଥା କହିଲେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ—ଲୁଚା ପାପ ଯେତେବେଳେ ଅଭିମାନ ସହ ଯୋଗ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଲୋକନିନ୍ଦା ଅବଶ୍ୟ ଆସେ।
Verse 10
अहोरात्रं विजानाति ऋतवश्चापि नित्यश: । पुरुषे पापकं कर्म शुभं वा शुभकर्मिण:,पापीमें जो पापकर्म है और शुभकर्मी मनुष्यमें जो शुभकर्म है, उन सबको दिन, रात और ऋतुएँ सदा जानती रहती हैं
ଦିନ-ରାତି ଓ ଋତୁମାନେ ନିତ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ; ପାପୀ ପୁରୁଷର ପାପକର୍ମକୁ ଓ ଶୁଭକର୍ମୀ ପୁରୁଷର ଶୁଭକର୍ମକୁ ସେମାନେ ସଦା ଜାଣନ୍ତି। ଜଗତର ଲୟ ହିଁ ପ୍ରମାଣ—ଅଶୁଭ କି ଶୁଭ, କୌଣସି କର୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ।
Verse 11
ब्रह्मन! तुमने मुझसे अपना वह कर्म नहीं बताया जो व्यभिचार-दोषके कारण भयरूप था। वे जानते थे, इसलिये उन्होंने तुम्हें बता दिया
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବ୍ୟଭିଚାର-ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ ଭୟର କାରଣ ହୋଇଥିବା ତୁମ ସେଇ କର୍ମ ବିଷୟରେ ତୁମେ ମୋତେ କହିଲ ନାହିଁ। ସେମାନେ ତାହା ଜାଣିଥିଲେ; ତେଣୁ ତୁମକୁ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ।”
Verse 12
तेनैव हि भवेयुस्ते लोका: पापकृतो यथा । कृत्वा नाचक्षत: कर्म मम यच्च त्वया कृतम्,पापकर्म करके न बतानेवाले पुरुषको, जैसा कि तुमने मेरे साथ किया है, वे ही पापाचारियोंके लोक प्राप्त होते हैं
ସେଇ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଲୋକକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ—ଯେମାନେ ପାପକର୍ମ କରି ତାହା କହିନଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପରି। ମୋ ସହିତ ତୁମେ ଯାହା କଲ, ତାହା ପାପକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବାର ଫଳ।
Verse 13
तत् त्वया मम यत् कर्म व्यभिचाराद् भयात्मकम् | नाख्यातमिति जानन्तस्ते त्वामाहुस्तथा द्विज,त्वयाशक्या च दुर्वृक्त्या रक्षितुं प्रमदा द्विज । नच त्वं कृतवान् किंचिदत: प्रीतो5स्मि तेन ते
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜ! ବ୍ୟଭିଚାରର ଭୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୋ ସେଇ କର୍ମକୁ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିଲ ନାହିଁ—ଏହା ଜାଣି ଲୋକେ ତୁମ ବିଷୟରେ ସେପରି କହୁଛନ୍ତି। ଆଉ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ନାରୀକୁ ସତ୍ୟରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ତଥାପି ତୁମେ କିଛି ଅନୁଚିତ କରିନାହ; ତେଣୁ ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ।”
Verse 14
द्विजश्रेष्ठ! यदि मैं इस कर्ममें तुम्हारा दुराचार देखता तो कुपित होकर तुम्हें शाप दे देता और ऐसा करके मेरे मनमें कोई अन्यथा विचार या पश्चात्ताप नहीं होता
“ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଦି ମୁଁ ତୁମର କୌଣସି ଦୁରାଚାର ଦେଖିଥାନ୍ତି, ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ତାହା କରି ପରେ ମୋ ମନରେ ନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବନା ଥାନ୍ତା, ନ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ।”
Verse 15
सज्जन्ति पुरुषे नार्य: पुंसां सो<्डर्थश्व॒ पुष्कल: । अन्यथारक्षत: शापो5भविष्यत् ते मतिश्न मे
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷରେ ଗଭୀର ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେପରି ଶକ୍ତ ଅନୁରାଗ ଥାଏ। ଯଦି ତୁମ ଭାବ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ବିପରୀତ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶାପ ପାଇଥାଆନ୍ତ—ଏବଂ ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଥାଆନ୍ତା।”
Verse 16
रक्षिता च त्वया पुत्र मम चापि निवेदिता । अहं ते प्रीतिमांस्तात स्वस्थ: स्वर्ग गमिष्यसि
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ପୁତ୍ର! ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛ ଏବଂ ଯଥାବିଧି ମୋତେ ପୁନଃ ସମର୍ପଣ କରିଛ। ତାତ, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। କୁଶଳରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”
Verse 17
बेटा! तुमने यथाशक्ति मेरी स्त्रीकी रक्षा की है और यह बात मुझे बतायी है, अतः मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ। तात! तुम स्वस्थ रहकर स्वर्गलोकमें जाओगे ।।
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ବେଟା! ତୁମେ ଯଥାଶକ୍ତି ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛ ଏବଂ ସେ କଥା ମୋତେ ଜଣାଇଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତାତ! କୁଶଳରେ ରହି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯିବ।” ଏହିପରି କହି ବିପୁଳଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତ ହୋଇ ମହାନୃଷି ଦେବଶର୍ମା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ।
Verse 18
इदमाख्यातवांश्वापि ममाख्यानं महामुनि: । मार्कण्डेय: पुरा राजन् गड़ाकूले कथान्तरे,राजन! पूर्वकालमें गंगाके तटपर कथा-वार्तके बीचमें ही महामुनि मार्कण्डेयने मुझे यह आख्यान सुनाया था
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଗଙ୍ଗାତଟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଖ୍ୟାନ କହିଥିଲେ।”
Verse 19
तस्माद् ब्रवीमि पार्थ त्वां स्त्रियो रक्ष्या: सदैव च । उभयं दृश्यते तासु सततं साथ्वसाधु च
ଏହିହେତୁ, ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି— ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧୁ ଓ ଅସାଧୁ— ଉଭୟ ନିରନ୍ତର ଦେଖାଯାଏ।
Verse 20
स्त्रिय: साध्व्यो महा भागा: सम्मता लोकमातर: । धारयन्ति महीं राजन्निमां सवनकाननाम्
ବିପୁଳ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ! ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାଧ୍ବୀ ଓ ମହାଭାଗା, ସେମାନେ ଲୋକମାତା ଭାବେ ସମ୍ମତ; ସେମାନେ ହିଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ— ପବିତ୍ର ଉପବନ ଓ ଅରଣ୍ୟ ସହିତ— ଧାରଣ କରନ୍ତି।”
Verse 21
राजन! यदि स्त्रियाँ साथ्वी एवं पतिव्रता हों तो बड़ी सौभाग्यशालिनी होती हैं। संसारमें उनका आदर होता है और वे सम्पूर्ण जगत्की माता समझी जाती हैं। इतना ही नहीं, वे अपने पातित्रत्यके प्रभावसे वन और काननोंसहित इस सम्पूर्ण पृथ्वीको धारण करती हैं ।।
Vipula said: “O King, when women are truly virtuous and devoted to their husbands, they become exceedingly fortunate. The world honors them and regards them as mothers of all beings. More than this, by the power of their chastity they uphold this entire earth together with its forests and groves. But women who are not virtuous—of corrupt conduct, destroyers of family welfare, and resolved upon sin—are to be recognized, O ruler, by the inborn marks of their own bodies and by the signs of their wickedness.”
Verse 22
किंतु दुराचारिणी असती स्त्रियाँ कुलका नाश करनेवाली होती हैं, उनके मनमें सदा पाप ही बसता है। नरेश्वर! फिर ऐसी स्त्रियोंको उनके शरीरके साथ ही उत्पन्न हुए बुरे लक्षणोंसे पहचाना जा सकता है ।।
Vipula said: “But women who are corrupt in conduct and unchaste become destroyers of a family line; sin alone continually dwells in their minds. O lord of men, such women can be recognized by the evil marks that arise along with their very bodies. In this way, protection in regard to such women can indeed be undertaken by great-souled men; otherwise, O tiger among kings, it is not possible to safeguard women.”
Verse 23
एता हि मनुजव्याघ्र तीक्ष्णास्ती क्ष्णपराक्रमा: । नासामस्ति प्रियो नाम मैथुने सड़मेति यः
Verse 24
एताः कृत्याश्च कार्याश्च कृताश्च भरतर्षभ | न चैकस्मिन् रमन्त्येता: पुरुषे पाण्डुनन्दन
Vipula said: “O bull among the Bharatas, O son of Pāṇḍu: such women are like deadly sorceries—once ‘taken up’ by one man, they become fit to be taken up by another as well. They do not remain devoted to a single man; their attachment does not stay fixed in one place.”
Verse 25
नासां स्नेहो नरै: कार्यस्तथैवेष्ष्या जनेश्वर । खेदमास्थाय भुज्जीत धर्ममास्थाय चैव ह
Vipula said: “O lord of men, a man should neither become overly attached to women nor harbor jealousy toward them. Maintaining inner detachment and taking refuge in dharma, he should enjoy conjugal relations only in the proper season, after the prescribed purification, while avoiding faults such as intercourse on forbidden days and other transgressions.”
Verse 26
निहन्यादन्यथाकुर्वन् नर: कौरवनन्दन । सर्वथा राजशार्टूल मुक्ति: सर्वत्र पूज्यते
ବିପୁଳ କହିଲେ—ହେ କୌରବନନ୍ଦନ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମବିପରୀତ ଆଚରଣ କରେ ସେ ନିଜେ ନିଜ ବିନାଶକୁ ଆଣେ। ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଓ ସବୁଠାରେ ମୋକ୍ଷ ହିଁ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 27
तेनैकेन तु रक्षा वै विपुलेन कृता स्त्रिया: । नान्य: शक्तस्त्रिलोकेडस्मिन् रक्षितुं नूप योषितम्
ବିପୁଳ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଏକମାତ୍ର ବିପୁଳ ହିଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି ତ୍ରିଲୋକରେ ଯୁବତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
Verse 43
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विपुलोपाख्याने त्रिचत्वारिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ााभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक तैतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ବିପୁଳୋପାଖ୍ୟାନ ବିଷୟକ ତେତାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 214
ब्रह्म! यौवनमदसे उन्मत्त रहनेवाली उस स्त्रीकी (उसके शरीरमें प्रवेश किये बिना) रक्षा करना तुम्हारे वशकी बात नहीं थी। अतः तुमने अपनी ओरसे कोई पाप नहीं किया; इसलिये मैं तुमपर प्रसन्न हूँ ।।
ବିପୁଳ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୌବନମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀକୁ, ତାହାର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରି, ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମ ବଶରେ ଥିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ପାପ ହୋଇନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୋଷରହିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ—ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନୀତି। ପ୍ରାଣପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ଏକ ପ୍ରକାର ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଯାଏ, ଓ କନ୍ୟାକୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ—ଅର୍ଥାତ୍ ବାତ୍ସଲ୍ୟସ୍ନେହରେ। ତୁମ ମନରେ ରାଗ ନାହିଁ; ତୁମେ ସର୍ବଥା ଶୁଦ୍ଧ; ତେଣୁ ରୁଚିର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ ହେଲ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି; ମୋର କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ରହିନଥାନ୍ତା।
Frequently Asked Questions
The chapter advances the claim that honoring and caring for women is a foundational household ethic, associated (within the text’s normative logic) with prosperity, ritual fruitfulness, and the continuity of family life.
It primarily uses authoritative citation and proverbial framing (ancient tradition, named attributions such as a Videha princess) rather than a full narrative episode, presenting the guidance as inherited normative knowledge.
Yes in functional form: it repeatedly attaches outcomes to conduct—honor brings auspiciousness and success in rites, while the sorrow or dishonor of women is said to correlate with the decline of household prosperity and efficacy.