Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च । 8 ॥ विप्राणामतिथीनां च पठचमम्
ṛṇam unmucya devānām ṛṣīṇāṁ ca tathaiva ca | viprāṇām atithīnāṁ ca ||
ଭୀଷ୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ—ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ପବିତ୍ର କ୍ରମରେ ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ‘ଋଣ’କୁ ସଚେତନଭାବେ ଯଥାକ୍ରମ ଶୋଧ କରିବା ଉଚିତ: ଯଜ୍ଞ-ଯାଗରେ ଦେବଋଣ, ବେଦସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିଋଣ, ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃଋଣ, ଦାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଋଣ, ଏବଂ ଆତିଥ୍ୟ-ସତ୍କାରରେ ଅତିଥିଋଣ। ଯେ ଶୁଚିତା ଓ ବିନୟ ସହିତ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କର୍ମ କରେ, ସେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
भीष्म उवाच
A householder preserves dharma by repaying fundamental obligations—through worship/sacrifice, Vedic study, generosity, and hospitality—performed with purity and humility.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he outlines the householder’s ethical-religious responsibilities, framing them as ‘debts’ that must be discharged to sustain social and cosmic order.