Shloka 47
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
१३३ अज:ः--अजन्मा, १३४ बहुरूप:--बहुत-से रूप धारण करनेवाले, १३५ गन्धधारी--कुंकुम और कस्तूरी आदि सुगन्धित पदार्थ धारण करनेवाले, १३६ कपर्दी-- जटाजूटधारी, १३७ ऊर्ध्वरेता:--अखण्डित ब्रह्मचर्यवाले, १३८ ऊर्ध्वलिजड्ा:--, १३९ ऊर्ध्वशायी--आकाशमें शयन करनेवाले, १४० नभ: स्थलः--आकाश जिनका वासस्थान है वे ।।
ajāḥ ajanmā bahurūpo gandhadhārī kapardī ūrdhvaretā ūrdhvaliṅgaḥ ūrdhvaśāyī nabhasthalaḥ || trijaṭī cīravāsāś ca rudraḥ senāpatir vibhuḥ | ahaścaraḥ naktaṃcaraś tigmamanyuḥ suvarcasaḥ ||
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ସେ ଅଜ, ବହୁରୂପ; କୁଙ୍କୁମ-କସ୍ତୁରୀ ଆଦି ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଜଟାଧାରୀ ତପସ୍ବୀ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଊର୍ଧ୍ୱରେ ସ୍ଥିର—ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ; ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖୀ; ସେ ଉପରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଆକାଶରେ ହିଁ ବିଶ୍ରାମ; ଏବଂ ଖୋଲା ନଭ ହିଁ ତାଙ୍କର ନିବାସ। ସେ ତ୍ରିଜଟୀ, ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ରଧାରୀ; ରୁଦ୍ର—ଦୁଃଖନିବାରକ; ଗଣସେନାପତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ଦିନେ ବିଚରନ୍ତି ଓ ରାତିରେ ବିଚରନ୍ତି; ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ରୋଧୀ, ତଥାପି ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverence for the divine as simultaneously transcendent (unborn, all-pervading) and immanent (active by day and night), and it upholds ascetic self-mastery—especially brahmacarya—as a source of spiritual power and radiance directed toward the protection of dharma.
Vāyu-deva is praising Rudra/Śiva through a litany of epithets, describing his ascetic marks, cosmic dwelling, leadership of divine hosts, and fierce energy that opposes wrongdoing, as part of a broader devotional and ethical discourse in the Anuśāsana Parva.