Shloka 11
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
स द्विजो वैश्यतामेति वैश्यो वा शूद्रतामियात् । स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस्तत: शूद्रत्वमाप्तुते
sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt | svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnute ||
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବୈଶ୍ୟୋଚିତ କର୍ମ କରେ, ସେ ବୈଶ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବୈଶ୍ୟ ଯଦି ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଶୂଦ୍ରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେହିଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଶୂଦ୍ରସଦୃଶ କର୍ମ କଲେ ଶୂଦ୍ରଭାବକୁ ପାଏ। ଲୋଭ, ମୋହ କିମ୍ବା ପ୍ରମାଦରେ ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗକୁ ନୈତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପତନ ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି; ତାହାର ଫଳ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that abandoning one’s svadharma and adopting duties considered improper to one’s station is a form of ethical and spiritual fall, described here as leading to a lower social/spiritual status and even a corresponding rebirth.
Śrīmahēśvara (Mahādeva) is instructing about the consequences of deviating from prescribed duties (varṇa-based svadharma), using the examples of a dvija/brāhmaṇa taking up vaiśya or śūdra-type work and a vaiśya taking up śūdra-type work.