Adhyaya 115
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
Upa-parva: Āhiṃsā-anuśāsana (Instruction on Non-injury) — Bhīṣma’s discourse to Yudhiṣṭhira
Vaiśaṃpāyana reports that Yudhiṣṭhira again questions Bhīṣma, asking why ahiṃsā is praised as dharma and how one escapes suffering when harm is committed by action, speech, or mind. Bhīṣma replies that ahiṃsā is articulated by brahmavādins as a structured discipline: it is not stable if any constituent is compromised, likened to an animal unable to stand on only three legs. He elevates ahiṃsā as preeminent among dharmas, using the elephant’s footprint metaphor to indicate that other ethical ‘tracks’ are encompassed by it. He then specifies the tri-kāraṇa (three causal channels) of moral implication—mind first, then speech, then bodily action—stressing that relinquishment must begin internally. The discourse turns to dietary restraint: faults reside in mind, speech, and taste, and ascetics avoid meat because craving and attachment arise from tasting. Bhīṣma outlines moral objections to meat-eating through affective analogy (treating it as akin to consuming one’s own child) and through a psychology of desire (rāga arising from repeated savoring), concluding by reaffirming ahiṃsā as a comprehensive dharmic synthesis.
Chapter Arc: युधिष्ठिर बृहस्पति से पूछते हैं—मनुष्य किस आचरण से उत्तम स्वर्ग पाते हैं और किन कर्मों से नरक तथा तिर्यग्योनियों में गिरते हैं; मृत्यु के बाद देह को काष्ठ-लोष्टवत् छोड़कर जीव किस पथ से जाता है? → बृहस्पति कर्म-फल की कठोर गणना खोलते हैं—परस्त्रीगमन, स्त्रीहत्या, भोजन-चोरी, वस्त्र-चोरी आदि पापों के अनुसार जीव क्रमशः भेड़िया, कुत्ता, सियार, गीध, व्याल, बक, मक्खी, मयूर आदि योनियों में जन्म लेता है; कुछ योनियों में अल्पकाल में ही हिंसा/बंधन से मृत्यु का चक्र चलता रहता है। → पाप-विशेष के लिए तिर्यग्योनियों की श्रृंखला और यम-विषय (नरक-भोग) का वर्णन चरम पर पहुँचता है—विशेषतः स्त्रीहत्या जैसे महापाप के लिए दीर्घ क्लेश और अनेक ‘संसार’ (बार-बार जन्म) भोगने की घोषणा, तथा मृग-मत्स्य जैसे जन्मों में शीघ्र वध/जाल-बंधन का भयावह चक्र। → बृहस्पति यह भी बताते हैं कि भोगे हुए पाप-फल के क्षय के बाद जीव पुनः मानुषत्व प्राप्त कर सकता है; इस प्रकार कर्म-न्याय का विधान—दण्ड, शोधन, और पुनरावर्तन—स्पष्ट होता है। → युधिष्ठिर का जिज्ञासा-क्षेत्र आगे बढ़ता है—अब वे ‘शरीर-निचय’ (देह की स्थिति/संरचना और उसके रहस्य) जानने की ओर प्रश्न उठाते हैं।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बक। अर एकादशाधिकशततमोड< ध्याय: बृहस्पतिका युधिष्ठिरसे प्राणियोंके जन्मके प्रकारका और नानाविध पापोंके फलस्वरूप नरकादिकी प्राप्ति एवं तिर्यग्योनियोंमें जन्म लेनेका वर्णन युधिछिर उवाच पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । श्रोतुमिच्छामि मर्त्यानां संसारविधिमुत्तमम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ! ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ! ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂସାର-ଯାତ୍ରାର ନିର୍ବାହ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବିଧି ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 2
केन वृत्तेन राजेन्द्र वर्तमाना नरा भुवि | प्राप्तुवन्त्युत्तमं स्वर्ग कथं च नरक॑ नूप
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ କେଉଁ ଆଚରଣରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି? ଏବଂ ହେ ନୃପ! କେଉଁ ଆଚରଣରେ ସେମାନେ ନରକକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି?
Verse 3
मृतं शरीरमुत्सज्य काष्ठलोष्टसमं जना: । प्रयान्त्यमुं लोकमित: को वै ताननुगच्छति,लोग अपने मृत शरीरको काठ और मिट्टीके ढेलेके समान छोड़कर जब यहाँसे परलोककी राह लेते हैं, उस समय उनके पीछे कौन जाता है?
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଲୋକେ ମୃତ ଶରୀରକୁ କାଠ ଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମାଟିର ଢେଲା ପରି ତ୍ୟାଗ କରି, ଏଠାରୁ ପରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେବେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ସତ୍ୟକୁ କିଏ ଯାଏ?
Verse 4
भीष्म उवाच अयमायाति भगवान् बृहस्पतिरुदारधी: । पृच्छैनं सुमहाभागमेतद् गुह्मूं सनातनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ବତ୍ସ! ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ଭଗବାନ ବୃହସ୍ପତି ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ସନାତନ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟଟି ସେଇ ମହାଭାଗଙ୍କୁ ପଚାର।
Verse 5
नैतदन्येन शक््यं हि वक्तुं केनचिदद्य वै । वक्ता बृहस्पतिसमो न हान्यो विद्यते क्वचित्,आज दूसरा कोई इस विषयका प्रतिपादन नहीं कर सकता। बृहस्पतिजीके समान वक्ता दूसरा कोई कहीं भी नहीं है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଆଜି ଏହି ବିଷୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବକ୍ତା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 6
वैशम्पायन उवाच तयो: संवदतोरेवं पार्थगांगेययोस्तदा । आजगाम विशुद्धात्मा नाकपृष्ठाद् बृहस्पति:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ଜନମେଜୟ! ପାର୍ଥ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ସମୟରେ, ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ବୃହସ୍ପତି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ଶିଖରରୁ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 7
ततो राजा समुत्थाय धृतराष्ट्रपुरोगम: । पूजामनुपमां चक्रे सर्वे ते च सभासद:,उन्हें देखते ही राजा युधिष्छिर धृतराष्ट्रको आगे करके खड़े हो गये। फिर उन्होंने तथा उन सभी सभासदोंने बृहस्पतिजीकी अनुपम पूजा की
ତେବେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ। ତାପରେ ସେ ଅନୁପମ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ସଭାର ସମସ୍ତ ସଭାସଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କଲେ—ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୂଜ୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
Verse 8
ततो धर्मसुतो राजा भगवन्तं बृहस्पतिम् । उपगम्य यथान्यायं प्रश्न॑ पप्रच्छ तत्त्वतः,तदनन्तर धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने भगवान् बृहस्पतिजीके समीप जाकर यथोचित रीतिसे यह तात्विक प्रश्न उपस्थित किया
ତାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥାନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଭଗବାନ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତତ୍ତ୍ୱସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 9
युधिछिर उवाच भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद | मर्त्यस्य क: सहायो वै पिता माता सुतो गुरु:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। କହନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟର ସତ୍ୟ ସହାୟ କିଏ—ପିତା, ମାତା, ପୁତ୍ର, କି ଗୁରୁ?
Verse 10
ज्ञातिसम्बन्धिवर्गक्ष मित्रवर्गस्तथैव च । मृतं शरीरमुत्सज्य काष्ठलोष्टसमं जना:
ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ମିତ୍ରମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟ—ଶରୀର ମୃତ ହେଲେ ଲୋକେ ତାହାକୁ କାଠ କିମ୍ବା ମାଟିର ଢେଲା ସମାନ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି।
Verse 11
गच्छन्त्यमुत्र लोक॑ वै क एनमनुगच्छति । युधिष्ठिरने पूछा--भगवन्! आप सम्पूर्ण धर्मोके ज्ञाता और सब शास्त्रोंके विद्वान हैं; अतः बताइये
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—ଏହି ଜୀବ ଯେତେବେଳେ ପରଲୋକକୁ ଯାଏ, ତେବେ କିଏ ଏହାକୁ ଅନୁଗମନ କରେ? କାରଣ ଲୋକେ ମୃତ ଶରୀରକୁ କାଠ କିମ୍ବା ମାଟିର ଢେଲା ସମାନ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ମନୁଷ୍ୟ ଏକାକୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏକାକୀ ହିଁ ନାଶ ପାଏ।
Verse 12
असहाय: पिता माता तथा भ्राता सुतो गुरु:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ପିତା, ମାତା, ଭ୍ରାତା, ପୁତ୍ର ଓ ଗୁରୁ—ସହାୟ ନଥିଲେ ପରାଧୀନ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇ କଷ୍ଟ ଭୋଗନ୍ତି।
Verse 13
ज्ञातिसम्बन्धिवर्गक्ष मित्रवर्गस्तथैव च । पिता, माता, भाई, पुत्र, गुरु, जाति, सम्बन्धी तथा मित्रवर्ग--ये कोई भी उसके सहायक नहीं होते ।। मृतं शरीरमुत्सज्य काष्ठलोष्टसमं जना:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ଦଳ ହେଉ କି ମିତ୍ରବର୍ଗ—କେହି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସହାୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ପିତା, ମାତା, ଭ୍ରାତା, ପୁତ୍ର, ଗୁରୁ, ଜାତି, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ମିତ୍ର—ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କ୍ଷଣରେ କେହି ଉଦ୍ଧାର କରେ ନାହିଁ। ପ୍ରାଣ ଯାଇଗଲେ ଲୋକେ ଦେହକୁ କାଠ ଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମାଟି ଢେଲା ସମାନ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
Verse 14
मुहूर्तमिव रोदित्वा ततो यान्ति पराड्मुखा: । लोग उसके मरे हुए शरीरको काठ और मिट्टीके ढेलेकी तरह फेंककर दो घड़ी रोते हैं और फिर उसकी ओरसे मुँह फेरकर चल देते हैं |। १३ $ ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଲୋକେ ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ରୋଇ, ପରେ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ସେ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରେ ଧର୍ମ ଏକା ମାତ୍ର।
Verse 15
तस्माद् धर्म: सहायश्न सेवितव्य: सदा नृभि: । वे कुटुम्बीजन तो उसके शरीरका परित्याग करके चले जाते हैं, किंतु एकमात्र धर्म ही उस जीवात्माका अनुसरण करता है; इसलिये धर्म ही सच्चा सहायक है। अतः मनुष्योंको सदा धर्मका ही सेवन करना चाहिये ।।
ଏହିହେତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ହିଁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସତ୍ୟ ସହାୟ ଧର୍ମ ଏକା ମାତ୍ର। କୁଟୁମ୍ବୀଜନ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜୀବାତ୍ମାକୁ ଅନୁସରେ ଧର୍ମ ଏକା; ତେଣୁ ଧର୍ମ ହିଁ ସତ୍ୟ ସାଥୀ। ଧର୍ମସମାୟୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପରମ ସ୍ୱର୍ଗଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 16
तस्मान्न्यायागतैरर्थर्धर्म सेवेत पण्डित:
ଏହିହେତୁ ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
लोभान्मोहादनुक्रोशाद् भयाद् वाप्यबहुश्रुतः:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଲୋଭରୁ, ମୋହରୁ, ଅଯଥା କରୁଣାରୁ, କିମ୍ବା ଭୟରୁ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସୁଶିକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ସେ ଭୁଲ କରି ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Verse 18
धर्मश्चार्थश्॒ कामश्च त्रितयं जीविते फलम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତ୍ରୟ ହେଉଛି ମାନବଜୀବନର ଫଳ।
Verse 19
युधिछिर उवाच श्रुतं भगवतो वाक्यं धर्मयुक्ते परं हितम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଛି—ଯାହା ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପରମ ହିତକର।
Verse 20
मृतं शरीरं हि नृणां सूक्ष्ममव्यक्ततां गतम्
କାରଣ ମଣିଷ ମରିଲେ ତାହାର ଶରୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 21
अचक्षुविंषयं प्राप्तं कं धर्मोडनुगच्छति । मनुष्यका स्थूल शरीर तो मरकर यहीं पड़ा रह जाता है और उसका सूक्ष्म शरीर अव्यक्तभावको प्राप्त हो जाता है--नेत्रोंकी पहुँचसे परे है। ऐसी दशामें धर्म किस प्रकार उसका अनुसरण करता है? ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—ଯେ ଚକ୍ଷୁର ବିଷୟରୁ ପରେ ଗଲା, ତାହାକୁ ଧର୍ମ କାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ? ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଆପଃ (ଜଳ), ଜ୍ୟୋତି, ମନ ଏବଂ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ)…
Verse 22
प्राणिनामिह सर्वेषां साक्षिभूता निशानिशम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର ସାକ୍ଷୀଭୂତ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି।
Verse 23
त्वगस्थिमांसं शुक्रे च शोणितं च महामते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ! ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି ଓ ମାଂସ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ—ଏସବୁକୁ ବିଚାର କର।
Verse 24
ततो धर्मसमायुक्तः प्राप्तुते जीव एव हि
ଏହିପରି ଧର୍ମସମାୟୁକ୍ତ ଜୀବ ହିଁ ପରମଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ପରେ ପରଲୋକରେ କର୍ମଫଳଭୋଗ ସମାପ୍ତ କରି ପ୍ରାଣୀ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଦେହର ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନେ ସେ ଜୀବର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
Verse 25
ततो<स्य कर्म पश्यन्ति शुभं वा यदि वाशुभम् | देवता: पञ्चभूतस्था: कि भूयः श्रोतुमिच्छसि
ତାପରେ ତାହାର କର୍ମ—ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ—ପଞ୍ଚଭୂତସ୍ଥ ଦେବତାମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
Verse 26
ततो धर्मसमायुक्त: स जीव: सुखमेधते । इहलोके परे चैव कि भूय: कथयामि ते,तदनन्तर धर्मयुक्त वह जीव इहलोक और परलोकमें सुखका अनुभव करता है। अब तुम्हें और क्या बताऊँ?
ତାପରେ ଧର୍ମସମାୟୁକ୍ତ ସେ ଜୀବ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସୁଖରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କ’ଣ କହିବି?
Verse 27
युधिछिर उवाच तद् दर्शितं भगवता यथा धर्मोडनुगच्छति । एतत् तु ज्ञातुमिच्छामि कथ्थ॑ रेत: प्रवर्तते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଧର୍ମ ଯେପରି ଜୀବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ତାହା ଆପଣ ଦେଖାଇଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଏହି ଶରୀରରେ ରେତଃ (ବୀର୍ୟ) କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
Verse 28
ब॒हस्पतिरुवाच अन्नमश्नन्ति यद् देवा: शरीरस्था नरेश्वर । पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिर्मनस्तथा
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଏହି ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅନ୍ନ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ତେଜ ଓ ମନର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନେ ଭୋଜିତ ଅନ୍ନକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେହି ଅନ୍ନରେ ମନ ସହିତ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ ମହାନ୍ ରେତଃ (ବୀର୍ୟ/ଜନନଶକ୍ତି) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 29
ततस्तृप्तेषु राजेन्द्र तेषु भूतेषु पडचसु । मन:पषष्ठेषु शुद्धात्मन् रेत: सम्पद्यते महत्
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ହେ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍! ମନକୁ ଷଷ୍ଠ ଧରି ସେହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମହାନ୍ ରେତଃ (ବୀର୍ୟ/ଜନନଶକ୍ତି) ସିદ્ધ ହୁଏ।
Verse 30
ततो गर्भ: सम्भवति श्लेषात् स्त्रीपुंसयोर्नूप । एतत् ते सर्वमाख्यातं भूय: कि श्रोतुमिच्छसि
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ତାପରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷର ସଂଯୋଗରୁ ସେହି ରେତଃ ଗର୍ଭ ରୂପେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ। ଏ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏବେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
Verse 31
युधिषछ्िर उवाच आखायात॑ मे भगवता गर्भ: संजायते यथा । यथा जातस्तु पुरुष: प्रपद्यति तदुच्यताम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଗର୍ଭ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ଆପଣ ମୋତେ କହିଲେ। ଏବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷ ପୁନର୍ବାର କିପରି ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ, ତାହା କହନ୍ତୁ।
Verse 32
ब॒हस्पतिर्वाच आसमज़मात्र: पुरुषस्तैर्भूतैरभि भूयते । विप्रयुक्तश्न तैर्भूते: पुनर्यात्यपरां गतिम्
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଯାହାର ବିବେକ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେ ପୁରୁଷ ସେହି ଭୂତତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ସେହି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିରକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ପୁନଃ ଉଚ୍ଚତର ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 33
बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! जीव उस वीर्यमें प्रविष्ट होकर जब गर्भमें संनिहित होता है, तब वे पाँचों भूत शरीररूपमें परिणत हो उसे बाँध लेते हैं, फिर उन्हीं भूतोंसे विलग होनेपर वह दूसरी गतिको प्राप्त होता है ।।
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଜୀବ ଯେତେବେଳେ ବୀର୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଗର୍ଭରେ ସଂନିହିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଶରୀରରୂପେ ପରିଣତ ହୋଇ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି। ଏବଂ ସେହି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯେତେବେଳେ ସେ ବିୟୋଗ ପାଏ, ସେ ଅନ୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସର୍ବଭୂତସମାୟୁକ୍ତ ଏହି ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ହିଁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ। ସେ ସମୟରେ ପଞ୍ଚଭୂତସ୍ଥ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତାମାନେ ତାହାର କର୍ମ—ଶୁଭ କି ଅଶୁଭ—ଦେଖନ୍ତି। ଏବେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
Verse 34
युधिछिर उवाच त्वगस्थिमांसमुत्सृज्य तैश्न भूतैर्विवर्जित: । जीव: स भगवन् क्वस्थ: सुखदु:खे समश्लुते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଜୀବ ତ୍ୱକ୍, ଅସ୍ଥି ଓ ମାଂସମୟ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ସେ କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହି ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ?
Verse 35
बुहस्पतिर्वाच जीव: कर्मसमायुक्तः शीघ्र॑ रेतस्त्वमागत: । स्त्रीणां पुष्पं समासाद्य सूते कालेन भारत
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଭାରତ! ଜୀବ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ବୀର୍ୟଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସ୍ତ୍ରୀର ରଜକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି କାଳାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ଧାରଣ କରେ।
Verse 36
यमस्य पुरुषै: क्लेशं यमस्य पुरुषैर्वधम् दुःखं संसारचक्रं च नर: क्लेशं स विन्दति
ସେ ଯମର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଲେଶ ପାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରହାର ଓ ଦଣ୍ଡ ସହେ, ଏବଂ ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ପଡ଼ି କଷ୍ଟ ହିଁ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରେ।
Verse 37
इहलोके च स प्राणी जन्मप्रभृति पार्थिव । सुकृतं कर्म वै भुद्धक्ते धर्मस्य फलमाश्रित:
ହେ ପାର୍ଥିବ! ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମଠାରୁ ସୁକୃତ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ଧର୍ମଫଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତଦନୁସାରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।
Verse 38
यदि धर्म यथाशक्ति जन्मप्रभूति सेवते | ततः स पुरुषो भूत्वा सेवते नित्यदा सुखम्
ଯଦି ମଣିଷ ଜନ୍ମର ଆରମ୍ଭଠାରୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଧର୍ମକୁ ସେବନ ଓ ଆଚରଣ କରେ, ତେବେ ସେ ଯଥାର୍ଥ ପୁରୁଷ ହୋଇ ସଦା ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।
Verse 39
पृथ्वीनाथ! यदि प्राणी इस लोकमें जन्मसे ही पुण्यकर्ममें लगा रहता है तो वह धर्मके फलका आश्रय लेकर उसके अनुसार सुख भोगता है। यदि अपनी शक्तिके अनुसार बाल्यकालसे ही धर्मका सेवन करता है तो वह मनुष्य होकर सदा सुखका अनुभव करता है ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ଯଦି ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଲୋକରେ ଜନ୍ମଠାରୁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହେ, ତେବେ ଧର୍ମଫଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତଦନୁସାରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ। ଯଦି ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବାଲ୍ୟକାଳଠାରୁ ଧର୍ମକୁ ସେବନ କରେ, ତେବେ ମଣିଷ ହୋଇ ସଦା ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟରେ କେବେ କେବେ ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରିଲେ, ସୁଖ ପରେ ସେହି ଜୀବ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରେ।
Verse 40
अधर्मेण समायुक्तो यमस्य विषयं गत: । महद् दुःखं समासाद्य तिर्यग्योनौ प्रजायते,अधर्मपरायण मनुष्य यमलोकमें जाता है और वहाँ महान् दुःख भोगकर यहाँ पशु- पक्षियोंकी योनिमें जन्म लेता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଅଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ମଣିଷ ଯମଙ୍କ ବିଷୟ (ଯମଲୋକ) କୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ମହାଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ଏଠାରେ ପଶୁ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 41
कर्मणा येन येनेह यस्यां योनौ प्रजायते । जीवो मोहसमायुक्तस्तन्मे निगदत: शृणु,जीव मोहके वशीभूत होकर जिस-जिस कर्मका अनुष्ठान करनेसे जैसी-जैसी योनिमें जन्म धारण करता है, उसे बता रहा हूँ, सुनो
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ମୋହରେ ଆବୃତ ଜୀବ ଯେଉଁ-ଯେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ-ଯେଉଁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି; ଶୁଣ।
Verse 42
यदेतदुच्यते शास्त्रे सेतिहासे च च्छन्दसि । यमस्य विषयं घोर मर्त्यों लोक: प्रपद्यते
ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ଇତିହାସ-ପରମ୍ପରାରେ ଓ ବେଦଛନ୍ଦରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି—ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବିଷୟ-ଲୋକକୁ—ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ଅବଶ୍ୟ ଗମନ କରେ।
Verse 43
शास्त्र, इतिहास और वेदमें जो यह बात बतायी गयी है कि मनुष्य इस लोकमें पाप करनेपर मृत्युके पश्चात् यमराजके भयंकर लोकमें जाता है, यह सत्य ही है ।।
ଶାସ୍ତ୍ର, ଇତିହାସ-ପରମ୍ପରା ଓ ବେଦରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି—ଏହି ଲୋକରେ ପାପ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ। କିନ୍ତୁ, ହେ ଭୂପତେ, ସେହି ଯମଲୋକରେ ଦେବଲୋକ ସମ ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତିର୍ୟକ୍ (କୀଟ-ପତଙ୍ଗାଦି) ଯୋନିକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଚରଜୀବ ସେହି ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 44
यमस्य भवने दिव्ये ब्रहलोकसमे गुणै: । कर्मभिनियतैर्बद्धो जन्तुर्दु:खान्युपाश्चुते
ଯମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଭବନ ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସମାନ; ତଥାପି ନିଜ ନିୟତ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଜୀବ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
Verse 45
येन येन तु भावेन कर्मणा पुरुषो गतिम् । प्रयाति परुषां घोरां तत्ते वक्ष्याम्यत: परम्,मनुष्य जिस-जिस भाव और जिस-जिस कर्मसे निष्ठुरतापूर्ण भयंकर गतिको प्राप्त होता है, अब उसीको बता रहा हूँ
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଭାବ ଓ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା କଠୋର, ଭୟଙ୍କର ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ତାହା ଏବେ ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
Verse 46
अधीत्य चतुरो वेदान् द्विजो मोहसमन्वित: । पतितात् प्रतिगृह्याथ खरयोनौ प्रजायते,जो द्विज चारों वेदोंका अध्ययन करनेके बाद भी मोहवश पतित मनुष्योंसे दान लेता है, उसका गदहेकी योनिमें जन्म होता है
ଚାରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ପତିତ ଲୋକଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ପରେ ଗଧାର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 47
खरो जीवति वर्षाणि दश पञठ्च च भारत | खरो मृतो बलीवर्द: सप्त वर्षाणि जीवति,भारत! गदहेकी योनिमें वह पंद्रह वर्षोतक जीवित रहता है। उसके बाद मरकर बैल होता है। उस योनिमें वह सात वर्षोतक जीवित रहता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଗଧା ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବଞ୍ଚେ। ସେ ମରିଲେ ପରେ ବଳଦ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେହି ଜନ୍ମରେ ସାତ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ।
Verse 48
बलीवर्दों मृतश्चापि जायते ब्रद्यराक्षस: । ब्रह्मरक्षश्ष मासांस्त्रींस्ततो जायति ब्राह्मण:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ବଳଦ ମରିଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ। ତିନି ମାସ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ରହି ପରେ ସେ ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ପାଏ।
Verse 49
पतितं याजयित्वा तु कृमियोनौ प्रजायते । तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଏ, ସେ ମରଣ ପରେ କୃମି-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସେଠାରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ।
Verse 50
कृमिभावाद् विमुक्तस्तु ततो जायति गर्दभ: । गर्दभ: पञ्च वर्षाणि पज्च वर्षाणि सूकर:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—କୃମି-ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ଗଧା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଗଧା-ରୂପେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ରହେ, ତାପରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ସୂକର-ଯୋନିରେ ରହେ।
Verse 51
कुक्कुटः पञ्च वर्षाणि पज्च वर्षाणि जम्बुक: । थ्वा वर्षमेक॑ं भवति ततो जायति मानव:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—କୁକୁଟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ, ଜମ୍ବୁକ (ଶିଆଳ) ମଧ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ; କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟ-ଜୀବନ ଅତି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର—ମନେ ହୁଏ ଏକ ବର୍ଷ ମାତ୍ର ରହି, ପରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଏ।
Verse 52
कीड़ेकी योनिसे छूटनेपर वह गदहेका जन्म पाता है। पाँच वर्षतक गदहा रहकर पाँच वर्ष सूअर, पाँच वर्ष मुर्गा, पाँच वर्ष सियार और एक वर्ष कुत्ता होता है। उसके बाद वह मनुष्ययोनिमें उत्पन्न होता है ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଯେ ମୂଢ ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପାପମୟ ଅପରାଧ କରେ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ନିଶ୍ଚୟ ତିନିଟି ନୀଚ ଯୋନି ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏମିତି ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଜୀବ ଅଧୋଗତିକୁ ପଡ଼ି ବିଭିନ୍ନ ପଶୁଯୋନି ଓ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ଭ୍ରମଣ କରେ; କର୍ମଫଳ ଭୋଗିଲା ପରେ ମାତ୍ର ପୁନଃ ମାନବଜନ୍ମ ପାଏ। ଏହା ଗୁରୁ–ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ଭଙ୍ଗର ଘୋରତା ଓ କର୍ମଫଳର ଅନିବାର୍ୟତାକୁ ଦର୍ଶାଏ।
Verse 53
प्राक् श्वा भवति राजेन्द्र तत: क्रव्यात्तत: खर: । ततः प्रेत: परिक्लिष्ट: पश्चाज्जायति ब्राह्मण:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପ୍ରଥମେ ସେ କୁକୁର ହୁଏ; ପରେ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ରାକ୍ଷସ; ପରେ ଗଧା। ତାପରେ ମରି, କ୍ଲେଶପୀଡ଼ିତ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 54
मनसापि गुरोर्भार्या यः शिष्यो याति पापकृत् । स उग्रान् प्रैति संसारानधर्मेणेह चेतसा
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଯେ ଶିଷ୍ୟ ପାପକୃତ ହୋଇ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ସେ ଏହି ଅଧର୍ମମୟ ଚେତନାର ଫଳରେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଭୀତିଜନକ ଯୋନିଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଭ କରେ।
Verse 55
श्वयोनौ तु स सम्भूतस्त्रीणि वर्षाणि जीवति । तत्रापि निधन प्राप्त: कृमियोनौ प्रजायते
ସେ କୁକୁର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ତିନି ବର୍ଷ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ। ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ ପରେ କୃମି ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 56
कृमिभावमनुप्राप्तो वर्षमेक॑ तु जीवति । ततस्तु निधन प्राप्तो ब्रह्मययोनौ प्रजायते
କୃମିଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ। ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 57
यदि पुत्रसमं शिष्य॑ गुरुहन्यादकारणे । आत्मन: कामकारेण सोऊपि हिंस्र: प्रजायते
ଯଦି ଗୁରୁ ନିଜ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ଓ କାମନାବଶେ, ପୁତ୍ରସମ ଶିଷ୍ୟକୁ ଅକାରଣେ ହତ୍ୟା କରେ, ତେବେ ସେ ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ହିଂସ୍ର ହୁଏ।
Verse 58
यदि गुरु अपने पुत्रके समान शिष्यको बिना कारणके ही मारता-पीटता है तो वह अपनी स्वेच्छा-चारिताके कारण हिंसक पशुकी योनिमें जन्म लेता है ।।
ଯଦି ଗୁରୁ ପୁତ୍ରସମ ଶିଷ୍ୟକୁ ଅକାରଣେ ମାରେ-ପିଟେ, ତେବେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରର ଦୋଷରୁ ସେ ହିଂସ୍ର ପଶୁଯୋନିରେ ପଡ଼େ। ଏବଂ ହେ ରାଜନ, ଯେ ପୁତ୍ର ପିତା-ମାତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରଥମେ ଗଧା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 59
गर्दभवत्वं तु सम्प्राप्प दश वर्षाणि जीवति । संवत्सरं तु कुम्भीरस्ततो जायेत मानव:,गदहेका शरीर पाकर वह दस वर्षोंतक जीवित रहता है। फिर एक सालतक घड़ियाल रहनेके बाद मानवयोनिमें उत्पन्न होता है
ଗଧାଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଦଶ ବର୍ଷ ଜୀବେ। ପରେ ଏକ ବର୍ଷ କୁମ୍ଭୀର (ଘଡ଼ିଆଳ) ହୋଇ ରହି, ତାପରେ ମାନବଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 60
पुत्रस्य मातापितरौ यस्य रुष्टात्रुभावपि । गुर्वपध्यानत: सो5पि मृतो जायति गर्दभ:,जिस पुत्रके ऊपर माता और पिता दोनों ही रष्ट होते हैं, वह गुरुजनोंके अनिष्टचिन्तनके कारण मृत्युके बाद गदहा होता है
ଯେ ପୁତ୍ର ଉପରେ ମାତା-ପିତା ଉଭୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ରୁଷ୍ଟ ଥାନ୍ତି, ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଅପଧ୍ୟାନ (ଅନିଷ୍ଟଚିନ୍ତନ) ହେତୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗଧା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 61
खरो जीवति मासांस्तु दश श्वा च चतुर्दश । बिडाल: सप्तमासांस्तु ततो जायति मानव:
ଗଧାଯୋନିରେ ସେ ଦଶ ମାସ ରହେ; ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମାସ କୁକୁର ଏବଂ ସପ୍ତ ମାସ ବିଡ଼ାଳ ହୋଇ ରହି, ତାପରେ ମାନବଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 62
मातापितरावाक़ुश्य सारिक: सम्प्रजायते । ताडयित्वा तु तावेव जायते कच्छपो नृूप
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଯେ ମଣିଷ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ କିମ୍ବା କଟୁବାକ୍ୟରେ ଗାଳି ଦିଏ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ମଇନା ପକ୍ଷୀ ହୁଏ। ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ସେଇ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ମାରେ, ସେ କଛପ ହୁଏ।
Verse 63
कच्छपो दश वर्षाणि त्रीणि वर्षाणि शल्यक: । व्यालो भूत्वा च षण्मासांस्ततो जायति मानुष:
ଦଶ ବର୍ଷ କଛପ, ତିନି ବର୍ଷ ସାହି (ମୁଣ୍ଡିଆ ପଶୁ), ଏବଂ ଛଅ ମାସ ସର୍ପ ହୋଇ ରହି, ତାପରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 64
भर्तृपिण्डमुपाश्नन् यो राजद्विष्टानि सेवते । सो<5पि मोहसमापन्नो मृतो जायति वानर:,जो पुरुष राजाके टुकड़े खाकर पलता हुआ भी मोहवश उसके शत्रुओंकी सेवा करता है, वह मरनेके बाद वानर होता है
ରାଜାଙ୍କ ଦାନ-ଅନ୍ନ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଇ ମଧ୍ୟ, ମୋହବଶେ ଯେ ରାଜଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାନର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 65
वानरो दश वर्षाणि पज्च वर्षाणि मूषिक: । श्वाथ भूत्वा तु षण्मासांस्ततो जायति मानुष:
ଦଶ ବର୍ଷ ବାନର, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମୂଷିକ, ଏବଂ ଛଅ ମାସ ଶ୍ୱାନ ହୋଇ ରହି, ତାପରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 66
दस वर्षोतक वानर, पाँच वर्षोतक चूहा और छ: महीनोंतक कुत्ता होकर वह मनुष्यका जन्म पाता है ।।
ଦଶ ବର୍ଷ ବାନର, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଚୁହା ଏବଂ ଛଅ ମାସ କୁକୁର ହୋଇ ରହି, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମଣିଷ ଅନ୍ୟର ଭରସାରେ ରଖା ଧନ (ନ୍ୟାସ) ହଡପ କରେ, ସେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଏ; ଶତ ଯୋନିରେ ଭ୍ରମଣ କରି ଶେଷରେ କୃମି ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 67
तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत | दुष्कृतस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुष:,भारत! कीड़ेकी योनिमें वह पंद्रह वर्षोतकफ जीवित रहता है और अपने पापोंका क्षय करके अन्तमें मनुष्य-योनिमें जन्म लेता है
ହେ ଭାରତ! ସେଠାରେ ସେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହେ; ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଅବଶିଷ୍ଟ ଫଳକୁ କ୍ଷୟ କରି, ତାପରେ ପୁଣି ମାନବ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 68
असूयको नरश्नापि मृतो जायति शार्ज्गक: । विश्वासहर्ता तु नरो मीनो जायति दुर्मति:
ଦୋଷ ଖୋଜୁଥିବା ଓ ଅସୂୟାପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟ ମରି ହରିଣ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଦୁର୍ମତି ହୋଇ ଯେ ଅନ୍ୟର ବିଶ୍ୱାସ ହରେ, ସେ ମାଛ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 69
भूत्वा मीनोडष्ट वर्षाणि मृतो जायति भारत । मृगस्तु चतुरो मासांस्ततश्छाग: प्रजायते,भारत! आठ वर्षोतक मछली रहकर मरनेके बाद वह चार मासतक मृग होता है। उसके बाद बकरेकी योनिमें जन्म लेता है
ହେ ଭାରତ! ଆଠ ବର୍ଷ ମାଛ ହୋଇ ରହି ସେ ମରେ ଏବଂ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଚାରି ମାସ ହରିଣ ହୋଇ ରହେ, ତାପରେ ଛାଗ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 70
छागस्तु निधन प्राप्य पूर्णे संवत्सरे ततः । कीट: संजायते जन्तुस्ततो जायति मानुष:,बकरा पूरे एक वर्षपर मृत्युको प्राप्त होनेके पश्चात् कीड़ा होता है। उसके बाद उस जीवको मनुष्यका जन्म मिलता है
ଛାଗ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା ପରେ, ତାହା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ଗତ ହେଲେ ସେ ଜୀବ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ତାପରେ ମାନବ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।
Verse 71
धान्यान् यवांस्तिलान् माषान् कुलत्थान् सर्षपांश्वणान् । कलापानथ मुद्गांश्व गोधूमानतसींस्तथा
ମହାରାଜ! ଯେ ପୁରୁଷ ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ଧାନ, ଯବ, ତିଳ, ମାଷ, କୁଲତ୍ଥ, ସର୍ଷପ, ଚଣା, କଲାୟ, ମୁଦ୍ଗ, ଗୋଧୂମ ଓ ଅତସୀ ଆଦି ଧାନ୍ୟ ଚୋରି କରେ, ସେ ମରିବା ପରେ ପ୍ରଥମେ ମୂଷା ହୁଏ।
Verse 72
सस्यस्यान्यस्य हर्ता च मोहाज्जन्तुरचेतन: । स जायते महाराज मूषिको निरपत्रप:
ମହାରାଜ! ଯେ ପୁରୁଷ ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହର ବଶରେ ଧାନ, ଯବ, ତିଳ, ଉଡଦ, କୁଳଥ, ସୋରିଷ, ଚଣା, ମଟର, ମୁଗ, ଗହମ, ତିସି ଆଦି ନାନା ଧାନ୍ୟ ଚୋରି କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରଥମେ ମୂଷିକ ହୋଇ ଜନ୍ମେ—ସ୍ୱଭାବତଃ ନିର୍ଲଜ୍ଜ।
Verse 73
ततः प्रेत्य महाराज मृतो जायति सूकर: । सूकरो जातमात्रस्तु रोगेण प्रियते नूप,राजन! फिर वह चूहा मृत्युके पश्चात् सूअर होता है। नरेश्वर! वह सूअर जन्म लेते ही रोगसे मर जाता है
ରାଜନ! ତା’ପରେ ସେ ମୂଷିକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୂକର ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ନରେଶ୍ୱର! ସେ ଶୂକର ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ରୋଗରେ ମରିଯାଏ।
Verse 74
श्वा ततो जायते मूढ: कर्मणा तेन पार्थिव । भूत्वा श्वा पज्च वर्षाणि ततो जायति मानव:,पृथ्वीनाथ! फिर उसी कर्मसे वह मूढ़ जीव कुत्ता होता है और पाँच वर्षतक कुत्ता रहकर अन्तमें मनुष्यका जन्म पाता है
ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ପରେ ସେଇ କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ମୂଢ ଜୀବ କୁକୁର ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କୁକୁର ହୋଇ ରହି ଶେଷରେ ପୁଣି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ।
Verse 75
परदाराभिमर्श तु कृत्वा जायति वै वृकः । श्वा शृुगालस्ततो गृध्रो व्याल: कड़को बकस्तथा,परस्त्रीगमनका पाप करके मनुष्य क्रमशः भेड़िया, कुत्ता, सियार, गीध, साँप, कंक और बगुला होता है
ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନର ପାପ କରି ମନୁଷ୍ୟ କ୍ରମେ ନେଉଳିଆ (ଭେଡ଼ିଆ), କୁକୁର, ଶିଆଳ, ଗିଧ, ସାପ, କଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ବଗୁଳା ହୋଇ ଜନ୍ମେ।
Verse 76
भ्रातुर्भार्या तु पापात्मा यो धर्षयति मोहित: । पुंस्कोकिलत्वमाप्नोति सोडपि संवत्सरं नूप ७६ ।। नरेश्वरर जो पापात्मा मोहवश भाईकी स्त्रीके साथ बलात्कार करता है, वह एक वर्षतक कोयलकी योनिमें पड़ा रहता है
ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ପାପାତ୍ମା ମୋହବଶେ ଭାଇର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବଳାତ୍କାର କରେ, ସେ ପୁଂ-କୋକିଳ ହୋଇ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ସେଇ ଯୋନିରେ ରହେ।
Verse 77
सखिभार्या गुरोर्भार्या राजभार्या तथैव च । प्रधर्षयित्वा कामाय मृतो जायति सूकर:,जो कामनाकी पूर्तिके लिये मित्र, गुरु और राजाकी स्त्रीका सतीत्व भंग करता है, वह मरनेके बाद सूअर होता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—କାମବଶତଃ ଯେ ମିତ୍ରର ସ୍ତ୍ରୀ, ଗୁରୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀର ସତୀତ୍ୱ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୂକର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 78
सूकर: पज्च वर्षाणि दश वर्षाणि श्वाविध: । बिडाल: पज्च वर्षाणि दश वर्षाणि कुक्कुट:
ସେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଶୂକର, ଦଶ ବର୍ଷ ଶ୍ୱାବିଧ (ସାହି), ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବିଡ଼ାଳ (ବିଲେଇ) ଏବଂ ଦଶ ବର୍ଷ କୁକ୍କୁଟ (ମୁର୍ଗା) ହୋଇ ରହେ।
Verse 79
पिपीलिकस्तु मासांस्त्रीन् कीट: स्यान्मासमेव तु । एतानासाद्य संसारान् कृमियोनौ प्रजायते
ତାପରେ ସେ ତିନି ମାସ ପିପିଳିକା (ପିପିଳିକା/ପିପିଳି) ଏବଂ ଗୋଟିଏ ମାସ କୀଟ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାରଚକ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ପୁନର୍ବାର କୃମି-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 80
तत्र जीवति मासांस्तु कृमियोनौ चतुर्दश । ततो<वधर्मक्षयं कृत्वा पुनर्जायति मानव:,उस कीट-योनिमें वह चौदह महीनोंतक जीवन धारण करता है। तदनन्तर पापक्षय करके वह पुनः मनुष्य-योनिमें जन्म लेता है
ସେଠାରେ କୃମି-ଯୋନିରେ ସେ ଚଉଦ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ। ତାପରେ ଅଧର୍ମର କ୍ଷୟ କରି ସେ ପୁନଃ ମାନବ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 81
उपस्थिते विवाहे तु यज्ञे दानेडपि वा विभो | मोहात् करोति यो विघ्नं॑ स मृतो जायते कृमि:,प्रभो! जो विवाह, यज्ञ अथवा दानका अवसर आनेपर मोहवश उसमें विघ्न डालता है, वह भी मरनेके बाद कीड़ा ही होता है
ହେ ବିଭୋ! ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନର ଅବସର ଆସିଲେ ଯେ ମୋହବଶତଃ ତାହାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୃମି ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 82
कृमिर्जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत | अधर्मस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानव:,भारत! वह कीट पंद्रह वर्षोतक जीवित रहता है। फिर पापोंका क्षय करके वह मनुष्ययोनिमें जन्म लेता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! କୀଟ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଜୀବେ। ତାପରେ ଅଧର୍ମକର୍ମର ଶେଷକୁ କ୍ଷୟ କରି ପୁନଃ ମାନବଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 83
पूर्व दत्त्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति । सो<पि राजन् मृतो जन्तुः कृमियोनौ प्रजायते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଯେ ପ୍ରଥମେ କନ୍ୟାଦାନ କରି ପୁଣି ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୀଟଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 84
तत्र जीवति वर्षाणि त्रयोदश युधिष्ठिर । अधर्मसंक्षये युक्तस्ततो जायति मानव:,युधिष्ठिर! उस योनिमें वह तेरह वर्षोतक जीवन धारण करता है। तदनन्तर पापक्षयके पश्चात् वह पुनः मनुष्ययोनिमें उत्पन्न होता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ସେଇ ଯୋନିରେ ସେ ତେର ବର୍ଷ ଜୀବେ। ପରେ ଅଧର୍ମର କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ପୁନଃ ମାନବଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 85
देवकार्यमकृत्वा तु पितृकार्यमथापि वा । अनिर्वाप्य समश्नन् वै मृतो जायति वायस:,जो देवकार्य अथवा पितृकार्य न करके बलि-वैश्वदेव किये बिना ही अन्न ग्रहण करता है, वह मरनेके बाद कौएकी योनिमें जन्म लेता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ନ କରି, ବଳି-ବୈଶ୍ୱଦେବ ଆଦି ନିବେଦନ ନ କରି ଯେ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କାଉଁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 86
वायस: शतवर्षाणि ततो जायति कुक्कुट: । जायते व्यालकश्चापि मासं तस्मात् तु मानुष:,सौ वर्षोतक कौएके शरीरमें रहकर वह मुर्गा होता है। उसके बाद एक मासतक सर्प रहता है। तत्पश्चात् मनुष्यका जन्म पाता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ସେ ଶତବର୍ଷ କାଉଁ ଯୋନିରେ ଥାଏ; ତାପରେ କୁକୁଟ ହୁଏ। ପରେ ଏକ ମାସ ସର୍ପଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ଥାଏ; ତା’ପରେ ପୁନଃ ମାନବଜନ୍ମ ପାଏ।
Verse 87
ज्येष्ठं पितृसमं चापि भ्रातरं यो5वमन्यते । सो5पि मृत्युमुपागम्य क्रौज्चयोनौ प्रजायते,बड़ा भाई पिताके समान आदरणीय है, जो उसका अपमान करता है, उसे मृत्युके बाद क्रौंच पक्षीकी योनिमें जन्म लेना पड़ता है
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ପିତାସମ ପୂଜ୍ୟ। ଯେ ତାହାକୁ ଅବମାନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 88
क्रौज्चो जीवति वर्ष तु ततो जायति चीरक: । ततो निधनमापन्नो मानुषत्वमुपाश्षुते,क्रौंच होकर वह एक वर्षतक जीवित रहता है। उसके बाद चीरक जातिका पक्षी होता है और फिर मरनेके बाद मनुष्य-योनिमें जन्म पाता है
କ୍ରୌଞ୍ଚ ହୋଇ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହେ; ତାପରେ ଚୀରକ ଜାତିର ପକ୍ଷୀ ହୁଏ। ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 89
वृषलो ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते । ततः सम्प्राप्प निधनं जायते सूकर: पुनः:
ଶୂଦ୍ରଜାତିର ପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସହ ଗମନ କଲେ, ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ପ୍ରଥମେ କୃମି-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପୁଣି ମରି ସୂକର ହୁଏ।
Verse 90
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेण प्रियते नूप । श्वा ततो जायते मूढ: कर्मणा तेन पार्थिव
ନରେଶ୍ୱର! ସୂକର-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇମାତ୍ରେ ସେ ରୋଗରେ ମରିଯାଏ। ପୃଥିବୀନାଥ! ସେହି ପାପକର୍ମରେ ଏହି ମୂଢ ଜୀବ ପରେ ଶ୍ୱାନ ହୁଏ।
Verse 91
श्वा भूत्वा कृतकर्मासौ जायते मानुषस्तत: । तत्रापत्यं समुत्पाद्य मृतो जायति मूषिक:
ଶ୍ୱାନ ହୋଇ ସେ କୃତକର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରି ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏମାତ୍ର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇ ମରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ପାପଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ମୂଷିକ ହୁଏ।
Verse 92
कृतघ्नस्तु मृतो राजन् यमस्य विषयं गत: । यमस्य पुरुषै: क्रुद्धैर्वधं प्राप्नोति दारुणम्
ହେ ରାଜନ୍, କୃତଘ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯମଙ୍କ ଅଧିକାରଭୂମିକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ କ୍ରୋଧିତ ଯମଦୂତମାନେ ତା’ପରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି।
Verse 93
दण्डं समुद्गरं शूलमग्निकुम्भं च दारुणम् । असिपत्रवनं घोरवालुकं कूटशाल्मलीम्
ଦଣ୍ଡ, ମୁଦ୍ଗର, ଶୂଳ ଓ ଦାରୁଣ ଅଗ୍ନିକୁମ୍ଭ; ଏବଂ ଅସିପତ୍ରବନ, ଭୟଙ୍କର ତପ୍ତ ବାଲୁକା, କଣ୍ଟକମୟ କୂଟ-ଶାଲ୍ମଲୀ।
Verse 94
एताश्षान्याश्च बद्धी क्ष यमस्य विषयं गत: । यातनाः: प्राप्य तत्रोग्रास्ततो वध्यति भारत
ଏହିପରି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ବାନ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଯମଙ୍କ ଅଧିକାରଭୂମିକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଉଗ୍ର ଯାତନା ଭୋଗି, ହେ ଭାରତ, ପରେ ତାହାର ବଧ ହୁଏ।
Verse 95
भारत! वह दण्ड, मुद्गर और शूलकी चोट खाकर दारुण अग्निकुम्भ (कुम्भीपाक), असिपत्रवन, तपी हुई भयंकर बालू, काँटोंसे भरी हुई शाल्मली आदि नरकोंमें कष्ट भोगता है। यमलोकमें पहुँचकर इन ऊपर बताये हुए तथा और भी बहुत-से नरकोंकी भयंकर यातनाएँ भोगकर वह वहाँ यमदूतोंद्वारा पीटा जाता है ।।
ତାପରେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ଉଗ୍ର ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିଟାଯାଇ ନିହତ ହୋଇ ସେ କୃତଘ୍ନ ପୁନଃ ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ କୃମିଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 96
कृमिर्भवति वर्षाणि दश पठ्च च भारत । ततो गर्भ समासाद्य तत्रैव प्रियते शिशु:,भारत! पंद्रह वर्षोतक वह कीड़ेकी योनिमें रहता है। फिर गर्भमें आकर वहीं गर्भस्थ शिशुकी दशामें ही मर जाता है
ହେ ଭାରତ, ସେ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ—ମୋଟ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ କୃମି ହୋଇ ରହେ। ତାପରେ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେଇ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
Verse 97
ततो गर्भशतैर्जन्तुर्बहुभि: सम्प्रपद्यते । संसारांश्व बहून् गत्वा ततस्तिर्यक्षु जायते
ତାପରେ ସେ ଜୀବ ଶତଶତ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପୁନଃପୁନଃ ଗର୍ଭଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ। ଅନେକ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରି ଓ ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଇ ଶେଷରେ ସେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ (ଅମାନବ ଜାତିରେ) ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।
Verse 98
ततो दुःखमनुप्राप्य बहु वर्षमणानिह । अपुनर्भवसंयुक्तस्तत: कूर्म: प्रजायते,इन योनियोंमें बहुत वर्षोतक दुःख भोगनेके पश्चात् वह फिर मनुष्ययोनिमें न आकर दीर्घकालके लिये कछुआ हो जाता है
ତାପରେ ସେହି ଯୋନିମାନଙ୍କରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ସେ ପୁନଃ ମନୁଷ୍ୟଭାବକୁ ଫେରେ ନାହିଁ; ଅପୁନର୍ଭବରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ କୂର୍ମ (କଚ୍ଛପ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 99
दधि हृत्वा बकश्नापि प्लवो मत्स्यानसंस्कृतान् | चोरयित्वा तु दुर्बुद्धिर्मधु दंश: प्रजायते
ଦଧି (ଦହି) ଚୋରି କଲେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟ ବକ (ବଗୁଳା) ହୋଇ ଜନ୍ମେ; କାଚା ମାଛ ଚୋରି କଲେ ସେ ପ୍ଲବ (କାରଣ୍ଡବ) ନାମକ ଜଳପକ୍ଷୀ ହୁଏ; ଏବଂ ମଧୁ ଚୋରି କଲେ ସେ ଦଂଶ (ମଶା) ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 100
फल वा मूलकं हृत्वा अपूपं वा पिपीलिका: । चोरयित्वा च निष्पावं जायते हलगोलक:
ଫଳ, ମୂଳକ (ମୂଳା) କିମ୍ବା ଅପୂପ (ପୁଆ/ପିଠା) ଚୋରି କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପିପୀଳିକା—ପିପିଲି—ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ଏବଂ ନିଷ୍ପାବ (ଏକ ପ୍ରକାର ଡାଲ/ବିନ୍ସ) ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ହଲଗୋଲକ ନାମକ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 101
पायसं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्तुते हृत्वा पिष्टमयं पूपं कुम्भोलूक: प्रजायते,खीरकी चोरी करनेवाला तीतरकी योनिमें जन्म लेता है। आटेका पूआ चुराकर मनुष्य मरनेके बाद उल्लू होता है
ପାୟସ (ଖୀର) ଚୋରି କଲେ ସେ ତିତ୍ତିରି (ତୀତର) ଭାବେ ଜନ୍ମେ। ଏବଂ ପିଷ୍ଟମୟ ପୂପ (ଆଟାର ପୁଆ/ପିଠା) ଚୋରି କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ କୁମ୍ଭୋଲୂକ (ଉଲ୍ଲୁ) ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 102
अयो हत्वा तु दुर्बद्धिवायसो जायते नर: । कांस्य हृत्वा तु दुर्बुद्धिहारितो जायते नर:,लोहेकी चोरी करनेवाला मूर्ख मानव कौवा होता है। काँसकी चोरी करके खोटी बुद्धिवाला मनुष्य हारीत नामक पक्षी होता है
ଲୋହା ଚୋରି କରୁଥିବା ବିକୃତ ବୁଦ୍ଧିର ମଣିଷ କାଉଆ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏବଂ କାଂସ୍ୟ (ବେଲ୍-ମେଟାଲ୍) ଚୋରି କରୁଥିବା ବିକୃତ ବୁଦ୍ଧିର ମଣିଷ ‘ହାରିତ’ ନାମକ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 103
राजतं भाजनं हृत्वा कपोत: सम्प्रजायते । हृत्वा तु काज्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते,चाँदीका बर्तन चुरानेवाला कबूतर होता है और सुवर्णमय भाण्डकी चोरी करके मनुष्यको कीड़ेकी योनिमें जन्म लेना पड़ता है
ରୂପାର ପାତ୍ର ଚୋରି କଲେ ମଣିଷ କପୋତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ପାତ୍ର ଚୋରି କଲେ ସେ କୃମି-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 104
पत्रोर्ण चोरयित्वा तु कृकलत्वं निगच्छति । कौशिक तु ततो हृत्वा नरो जायति वर्तकः,ऊनी वस्त्र चुरानेवाला कृकल (गिरगिट) की योनिमें जन्म लेता है। कौशेय (रेशमी) वस्त्रकी चोरी करनेपर मनुष्य बत्तक होता है
ଉଦ୍ଭିଦ-ତନ୍ତୁ ଓ ଉନ୍ନର ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କଲେ ମଣିଷ କୃକଳ (ଗିରଗିଟ) ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ। କିନ୍ତୁ କୌଶେୟ (ରେଶମ) ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କଲେ ମଣିଷ ବତକ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 105
अंशुकं चोरयित्वा तु शुकी जायति मानव: । चोरयित्वा दुकूलं तु मृतो हंस: प्रजायते
ଅଂଶୁକ (ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର) ଚୋରି କଲେ ମଣିଷ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଦୁକୂଳ (ଉତ୍ତରୀୟ) ଚୋରି କରି ଯେ ମରେ, ସେ ହଂସ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 106
क्रौज्च: कार्पासिकं हृत्वा मृतो जायति मानव: । चोरयित्वा नर: पट्ट त्वाविकं चैव भारत
କାର୍ପାସିକ (ସୂତି) ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କରି ଯେ ମଣିଷ ମରେ, ସେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଏବଂ ହେ ଭାରତ, ପଟ୍ଟ (ରେଶମ) ଓ ଆବିକ (ଉନ୍ନ) ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କରୁଥିବା ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଧମ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 107
वर्णान् हत्वा तु पुरुषो मृतो जायति बर्लिण:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଯେ ପୁରୁଷ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ‘ବର୍ଲିଣ’ ଭାବେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 108
वर्णकादींस्तथा गन्धांश्नोरयित्वेह मानव:,राजन! जो मनुष्य लोभके वशीभूत होकर वर्णक (अनुलेपन) आदि तथा चन्दनकी चोरी करता है, वह छछूँदर होता है। उस योनिमें वह पंद्रह वर्षतक जीवित रहता है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ରାଜନ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋଭବଶ ହୋଇ ବର୍ଣ୍ଣକ (ଅନୁଲେପନ) ଆଦି ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଚୋରି କରେ, ସେ ଛଛୁନ୍ଦର (ମସ୍କ୍-ଇଁଦୁର) ଯୋନିରେ ପତିତ ହୁଏ; ସେହି ଜନ୍ମରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହେ।
Verse 109
छुच्छुन्दरित्वमाप्रोति राजल्लाॉभपरायण: । तत्र जीवति वर्षाणि ततो दश च पठच च
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ରାଜନ! ଲୋଭପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟ ଛଛୁନ୍ଦରତ୍ୱ ପାଏ; ସେହି ଯୋନିରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହେ।
Verse 110
अधर्मस्य क्षयं गत्वा ततो जायति मानुष: । चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते,फिर अधर्मका क्षय हो जानेपर वह मनुष्यका जन्म पाता है। दूध चुरानेवाली स्त्री बगुली होती है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଅଧର୍ମର ଫଳ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏବଂ ଦୁଧ ଚୋରି କଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧୀ ‘ବଲାକା’ (ବଗୁଳା/ସାରସ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 111
यस्तु चोरयते तैलं नरो मोहसमन्वित: । सो<पि राजन् मृतो जन्तुस्तैलपायी प्रजायते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ରାଜନ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମୋହବଶ ହୋଇ ତେଲ ଚୋରି କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ‘ତୈଲପାୟୀ’ ନାମକ ତେଲ-ପାନକାରୀ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 112
अश्त्र॑ पुरुषं हत्वा सशस्त्र: पुरुषाधम: । अर्थार्थी यदि वा वैरी स मृतो जायते खर:
ଯେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ନିରସ୍ତ୍ର ପୁରୁଷକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ। ଧନଲୋଭରୁ କିମ୍ବା ବୈରଭାବରୁ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଗଧା ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।
Verse 113
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् । बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! प्राणी अकेला ही जन्म लेता
ମଣିଷ ଏକା ହୋଇ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଏବଂ ଏକା ହୋଇ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଯାଏ। ପ୍ରାଣୀ ଏକା ଜନ୍ମେ, ଏକା ମରେ; ଏକା ଦୁଃଖକୁ ତରେ, ଏକା ଅପଦା ଭୋଗେ। ତେଣୁ ଯେ ନୀଚ ମଣିଷ ଧନଲୋଭରୁ କିମ୍ବା ବୈରଭାବରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନିରସ୍ତ୍ର ପୁରୁଷକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗଧା ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ। ଗଧା ହୋଇ ସେ ଦୁଇ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚେ, ପରେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ହତ ହୁଏ; ଏଭଳି ମରି ସେ ମୃଗ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ଶିକାରୀଙ୍କ ଭୟରେ ସଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ରହେ।
Verse 114
मृगो वध्यति शस्त्रेण गते संवत्सरे तु सः । हतो मृगस्ततो मीन: सो5पि जालेन बध्यते,मृग होकर वह सालभरमें ही शस्त्रद्वारा मारा जाता है। मरनेपर मत्स्य होता है, फिर वह भी जालसे बँधता है
ଏକ ବର୍ଷ ଗତ ହେଲେ ମୃଗ ଅସ୍ତ୍ରରେ ହତ ହୁଏ। ସେ ମୃଗ ମରି ମାଛ ହୁଏ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜାଲରେ ବନ୍ଧାଯାଏ।
Verse 115
मासे चतुर्थे सम्प्राप्ते श्वापद: सम्प्रजायते । श्वापदो दश वर्षाणि द्वीपी वर्षाणि पजच च
ଚତୁର୍ଥ ମାସ ଆସିଲେ ସେ ଶ୍ୱାପଦ (ଭେଡ଼ିଆ ଆଦି ହିଂସ୍ର ପଶୁ) ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ଶ୍ୱାପଦ-ଯୋନିରେ ଦଶ ବର୍ଷ ରହି, ପରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଦ୍ୱୀପୀ (ବାଘ/ଚିତା ଆଦି) ହୁଏ।
Verse 116
ततस्तु निधन प्राप्त: कालपर्यायचोदित: । अधर्मस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुष:,तदनन्तर पापका क्षय होनेपर कालकी प्रेरणासे मृत्युको प्राप्त हो वह पुनः मनुष्य होता है
ତାପରେ କାଳଚକ୍ରର ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଅଧର୍ମର କ୍ଷୟ ହେଲାପରେ ସେ ପୁନଃ ମାନବ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।
Verse 117
स्त्रियं हत्वा तु दुर्बद्धिर्यमस्य विषयं गत: । बहून् क्लेशान् समासाद्य संसारांश्चैव विंशतिम्
ଯେ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷ ନାରୀହତ୍ୟା କରେ, ସେ ଯମର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର କ୍ଲେଶ ଭୋଗି, ପରେ ଦୁଃଖମୟ ଯୋନିରେ କୁଡ଼ିଥର ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 118
ततः पश्चान्महाराज कृमियोनौ प्रजायते । कृमिर्विशतिवर्षाणि भूत्वा जायति मानुष:,महाराज! तदनन्तर वह कीड़ेकी योनिमें जन्म लेता है और बीस वर्षोंतक कीट-योनिमें रहकर अन्तमें मनुष्य होता है
ମହାରାଜ! ତାପରେ ସେ କୃମି-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। କୁଡ଼ି ବର୍ଷ କୃମି ହୋଇ ରହି, ଶେଷରେ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 119
भोजन चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नर: । मक्षिकासंघवशगो बहून् मासान् भवत्युत
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନ ଚୋରାଏ, ସେ ମକ୍ଷିକା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡର ବଶରେ ପଡ଼ି, ସେ ଅନେକ ମାସ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ।
Verse 120
धान्यं॑ हृत्वा तु पुरुषो लोमश: सम्प्रजायते
ଯେ ପୁରୁଷ ଧାନ୍ୟ ଚୋରାଏ, ସେ ଲୋମଶ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 121
तथा पिण्याकसम्मसिश्रमशन चोरयेन्नर: । स जायते बश्रुसमो दारुणो मूषिको नर:
ସେହିପରି, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପିଣ୍ୟାକ (ତେଲ ନିଷ୍କାଷଣ ପରେ ରହିଥିବା ଖଳି) ମିଶିତ ଭୋଜନ ଚୋରାଏ, ସେ ଭୂରାବର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବର ମୂଷିକ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 122
दशन् वै मानुषान्नित्यं पापात्मा स विशाम्पते । धान्यकी चोरी करनेवाले मनुष्यके शरीरमें दूसरे जन्ममें बहुत-से रोएँ पैदा होते हैं। प्रजानाथ! जो मानव तिलके चूर्णसे मिश्रित भोजनकी चोरी करता है, वह नेवलेके समान आकारवाला भयानक चूहा होता है तथा वह पापी सदा मनुष्योंको काटा करता है ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ସେଇ ପାପାତ୍ମା ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉ, ସେ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାମୁଡ଼ି ଚାଲେ। ଯେ ଧାନ୍ୟ ଚୋରି କରେ, ତାହାର ଦେହରେ ପରଜନ୍ମରେ ଅନେକ ରୋମ ଜନ୍ମେ। ଏବଂ ଯେ ତିଳ-ଚୁର୍ଣ୍ଣ ମିଶା ଭୋଜନ ଚୋରି କରେ, ସେ ନେଉଳିଆ ପରି ଆକାର ଥିବା ଭୟଙ୍କର ଉଣ୍ଡା ହୋଇ ଜନ୍ମେ; ସେ ପାପୀ ସଦା ମନୁଷ୍ୟକୁ କାମୁଡ଼ି ରହେ।
Verse 123
मत्स्यमांसमथो हृत्वा काको जायति दुर्मति: । लवणं चोरयित्वा तु चिरिकाक: प्रजायते
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟ ମାଛ ଓ ମାଂସ ଚୋରି କଲେ ସେ କାଉ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। କିନ୍ତୁ ଲୁଣ ଚୋରି କରିଲେ ସେ ‘ଚିରିକାକ’ ନାମକ ଏକ ବିଶେଷ ପକ୍ଷୀ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।
Verse 124
विश्वासेन तु निक्षिप्तं यो विनिहल्लोति मानव: । स गतायुर्नरस्तात मत्स्ययोनौ प्रजायते,तात! जो मानव विश्वासपूर्वक रखी हुई दूसरेकी धरोहरको हड़प लेता है, वह गतायु होनेपर मत्स्यकी योनिमें जन्म लेता है
ତାତ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସରେ ନିଜ ପାଖରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟର ଧରୋହରକୁ ହଡ଼ପ କରେ, ସେ ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲେ ମାଛ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।
Verse 125
मत्स्ययोनिमनुप्राप्य मृतो जायति मानुष: । मानुषत्वमनुप्राप्य क्षीणायुरुपपद्यते,मत्स्ययोनिमें जन्म लेनेके बाद जब मरता है, तब पुनः मनुष्यका जन्म पाता है। मानव- योनिमें आकर उसकी आयु बहुत कम होती है
ମାଛ-ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ମରିଗଲେ, ସେ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
Verse 126
पापानि तु नरा: कृत्वा तिर्यग् जायन्ति भारत । न चात्मन: प्रमाणं ते धर्म जानन्ति किंचन
ହେ ଭାରତ! ପାପ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ—ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ସେଠାରେ ନିଜ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି ରହେନାହିଁ; ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ସେମାନେ କିଛିମାତ୍ର ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 127
ये पापानि नराः कृत्वा निरस्यन्ति व्रतैः सदा । सुखदुःखसमायुक्ता व्यथितास्ते भवन्त्युत
ଯେ ଲୋକ ପାପ କରି ପୁଣି ବ୍ରତ-ନିୟମ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସଦା ତାହାକୁ ଝାଡ଼ିଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବନ୍ଧା ରହି ଅନ୍ତରେ କ୍ଳେଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ସତ୍ୟ ସଂଶୋଧନ ବିନା କେବଳ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ପାପର ମୂଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 128
असंवासा: प्रजायन्ते म्लेच्छाश्वापि न संशय: । नरा: पापसमाचारा लोभमोहसमन्विता:
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ପାପାଚାରୀ ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣରୁ ଏମିତି ପ୍ରଜା ଜନ୍ମେ, ଯେମାନଙ୍କର ନ ସ୍ଥିର ବାସ, ନ ଯଥୋଚିତ ସାମାଜିକ ଆଶ୍ରୟ ଥାଏ; ସେମାନେ ମ୍ଲେଚ୍ଛଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 129
वर्जयन्ति च पापानि जन्मप्रभूति ये नरा: । अरोगा रूपवन्तस्ते धनिनश्व भवन्त्युत,जो मनुष्य जन्मसे ही पापका परित्याग कर देते हैं, वे नीरोग, रूपवान् और धनी होते हैं
ଯେ ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ପାପକୁ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରୋଗ, ରୂପବାନ ଏବଂ ଧନବାନ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 130
स्त्रियो5प्येतेन कल्पेन कृत्वा पापमवाप्रुयु: । एतेषामेव जनन््तूनां भार्यात्वमुपयान्ति ता:
ଏହି ଏକେ ପ୍ରକାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏମିତି ପାପକର୍ମ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସେହି ପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେହି କର୍ମଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କରେ ହିଁ ସେମାନେ ପତ୍ନୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 131
परस्वहरणे दोषा: सर्व एव प्रकीर्तिता: । एतद्धि लेशमात्रेण कथितं ते मयानघ
ପରଧନ ହରଣରୁ ଯେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେସବୁ କଥା କହାଯାଇଛି। ହେ ନିଷ୍ପାପ ରାଜନ୍! ଏହି ବିଷୟକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କେବଳ ସଂକ୍ଷେପରେ—ମାତ୍ର ଇଙ୍ଗିତରୂପେ—ଜଣାଇଲି।
Verse 132
अपरस्मिन् कथायोगे भूय: श्रोष्यसि भारत । एतन्मया महाराज ब्रह्मणो वदत: पुरा
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ କଥା-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁମେ ଏହା ପୁଣି ଶୁଣିବ। ମହାରାଜ! ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ କହୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି। ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି ସେପରି ସତ୍ୟରୂପେ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲି। ରାଜନ, ଏହା ଶୁଣି ସଦା ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଅ।
Verse 133
सुरषषीरणां श्रुतं मध्ये पृष्टभश्नापि यथातथम् । मयापि तच्च कार्त्स्न्येन यथावदनुवर्णितम् । एतच्छुत्वा महाराज धर्मे कुरुमनः सदा
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାତଥ୍ୟ ଶୁଣିଥିଲି; ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଲ, ସେପରି ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେଲି। ସେ ସମଗ୍ର ବିଷୟକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଏବଂ ଯଥାକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ମହାରାଜ, ଭରତନନ୍ଦନ! ଏହା ଶୁଣି ସଦା ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଅ।
Verse 153
तथैवाधर्मसंयुक्तो नरकं॑ चोपपद्यते । धर्मयुक्त प्राणी ही उत्तम स्वर्गमें जाता है और अधर्मपरायण जीव नरकमें पड़ता है
ସେହିପରି ଅଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 163
धर्म एको मनुष्याणां सहाय: पारलौकिक: । इसलिये विद्वान् पुरुषको चाहिये कि न्यायसे प्राप्त हुए धनके द्वारा धर्मका अनुष्ठान करे। एकमात्र धर्म ही परलोकमें मनुष्योंका सहायक है
ପରଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସହାୟ ଧର୍ମ ହିଁ।
Verse 176
नर: करोत्यकार्याणि परार्थे लोभमोहितः । जो बहुश्रुत नहीं है, वही मनुष्य लोभ और मोहके वशीभूत हो दूसरेके लिये लोभ, मोह, दया अथवा भयसे न करने योग्य पापकर्म कर बैठता है
ଲୋଭରେ ମୋହିତ ମନୁଷ୍ୟ ପରହିତର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରିବସେ।
Verse 183
एतत् त्रयमवाप्तव्यमधर्मपरिवर्जितम् | धर्म, अर्थ और काम--ये तीन जीवनके फल हैं, अतः मनुष्यको अधर्मके त्यागपूर्वक इन तीनोंको उपलब्ध करना चाहिये
ଏହି ତିନିଟି ଲାଭ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନି ମାନବଜୀବନର ଫଳ; ତେଣୁ ଅଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମାତ୍ର ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 216
बुद्धिरात्मा च सहिता धर्म पश्यन्ति नित्यदा | बृहस्पतिजीने कहा--धर्मराज! पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, मन, यम, बुद्धि और आत्मा--ये सब सदा एक साथ मनुष्यके धर्मपर दृष्टि रखते हैं
ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା ଏକତ୍ର ହୋଇ ସଦା ମନୁଷ୍ୟର ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଉପଦେଶରେ ବୃହସ୍ପତି ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ, ଯମ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା—ଏ ସମସ୍ତେ ସଦା ଏକସାଥି ମନୁଷ୍ୟର ଧର୍ମାଚରଣକୁ ସାକ୍ଷୀଭାବେ ଦେଖି ରହନ୍ତି।
Verse 226
एतैश्व सह धर्मोडपि तं जीवमनुगच्छति । दिन और रात भी इस जगतके सम्पूर्ण प्राणियोंके कर्मोंके साक्षी हैं। इन सबके साथ धर्म भी जीवका अनुसरण करता है
ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଜୀବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଦିନ ଓ ରାତି ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ; ଏହି ସାକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଜୀବକୁ ଅନୁଗମନ କରେ।
Verse 233
शरीर वर्जयन्त्येते जीवितेन विवर्जितम् | महामते! त्वचा
ଜୀବନ ଚାଲିଗଲେ ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ମହାମତେ! ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି, ମାଂସ, ଶୁକ୍ର ଓ ଶୋଣିତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଧାତୁ ପ୍ରାଣହୀନ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ; ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହଧାରୀ ଜୀବାତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ। କେବଳ ଧର୍ମ ହିଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଏ।
Verse 1063
क्षौमं च वस्त्रमादाय शशो जन्तु: प्रजायते । सूती वस्त्रकी चोरी करके मरा हुआ मनुष्य क्रौंच पक्षीकी योनिमें जन्म लेता है। भारत! पाटम्बर
କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମରି ଶଶ (ଖରଗୋଶ) ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏବଂ ଯେ ପାଟାମ୍ବର, ଭେଡ଼ାର ଉନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଓ କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ଅପହରଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶଶତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 1073
हत्वा रक्तानि वस्त्राणि जायते जीवजीवक: । अनेक प्रकारके रंगोंकी चोरी करके मृत्युको प्राप्त हुआ पुरुष मोर होता है। लाल कपड़े चुरानेवाला मनुष्य चकोरकी योनिमें जन्म लेता है
ଯେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ କିମ୍ବା ଚୋରି କରେ, ସେ ଜୀବଜୀବକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ନାନା ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଚୋରି କରିଥିବା ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୟୂର ହୁଏ। ଲାଲ କପଡ଼ା ଚୋରି କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଚକୋର ପକ୍ଷୀର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 1196
ततः पापक्षयं कृत्वा मानुषत्वमवाप्तुते । भोजनकी चोरी करके मनुष्य मक्खी होता है और कई महीनोंतक मक्खियोंके समुदायके अधीन रहता है। तत्पश्चात् पापोंका भोग समाप्त करके वह पुनः मनुष्य-योनिमें जन्म लेता है
ତାପରେ ପାପକ୍ଷୟ କରି ସେ ପୁନର୍ବାର ମାନବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଭୋଜନ ଚୋରି କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମାଛି ହୁଏ ଏବଂ ଅନେକ ମାସ ମାଛିମାନଙ୍କ ସମୂହର ଅଧୀନରେ ରହେ; ପରେ ପାପଭୋଗ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସେ ପୁନଃ ମନୁଷ୍ୟ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 1936
शरीरनिचयं ज्ञातुं बुद्धिस्तु मम जायते । युधिष्ठिरने पूछा--भगवन्! आपके मुँहसे मैंने धर्मयुक्त परम हितकर बात सुनी। अब शरीरकी स्थिति जाननेके लिये मेरा विचार हो रहा है
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ, ପରମ ହିତକର ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲି। ଏବେ ଶରୀରର ସ୍ଥିତି ଓ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିବାକୁ ମୋ ମନରେ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମିଛି।
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira asks how a person can be freed from suffering when harm occurs not only through physical acts but also through speech and mental intention—expanding dharma from external behavior to internal causality.
Ahiṃsā is a complete discipline requiring prior mental renunciation, regulated speech, and controlled action; ethical purity is treated as cumulative and fragile, failing if any channel is neglected.
No explicit phalaśruti is stated in the provided verses; instead, the chapter frames practical consequence through the logic of suffering and release (duḥkha–pramokṣa), implying soteriological benefit through comprehensive restraint.