Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 108
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
दिनमें कभी मैथुन न करे। कुमारी कन्या और कुलटाके साथ कभी समागम न करे। अपनी पत्नी भी जबतक ऋतुस्नाता न हो तबतक उसके साथ समागम न करे। इससे मनुष्यको बड़ी आयु प्राप्त होती है ।।
divā kadācid maithunaṁ na kuryāt | kumārī-kanyayā saha ca kulaṭayā saha ca kadācid api samāgamaṁ na kuryāt | svāṁ bhāryām api yāvat ṛtu-snātaṁ na bhavati tāvat tayā saha samāgamaṁ na kuryāt | etena manuṣyo dīrgham āyur avāpnoti || sve sve tīrthe samācamya kārye samupakalpite | triḥ pītvāpo dviḥ pramṛjya kṛta-śauco bhaven naraḥ ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦିନେ କେବେ ମୈଥୁନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୁମାରୀ କନ୍ୟା ଓ କୁଲଟା ସହ କେବେ ସମାଗମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋତୁସ୍ନାତା ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ। ପୁନଶ୍ଚ, କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ନିଜ-ନିଜ ତୀର୍ଥରେ ଆଚମନ କରି ତିନିଥର ଜଳ ପିଇ ଦୁଇଥର ଓଠ ପୋଛିବା ଉଚିତ୍; ଏପରି କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଚି ହୁଏ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches disciplined sexual ethics—avoiding improper partners and times, and observing the wife’s post-menstrual ritual readiness—along with basic rules of ācamana for ritual cleanliness; such self-restraint and purity are said to support longevity and dharmic living.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and right conduct. Here he gives practical injunctions for householders: restraints regarding sexual conduct and a brief procedural rule for purification (ācamana) when undertaking a task.