Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
ଭଗୀରଥ କହିଲେ—ଦେବେଶ୍ୱର! ବିଧାତା ଯେପରି ବିଧାନ କରିଥିଲେ, ମୋ ସଙ୍କଳ୍ପାନୁସାରେ ମୁଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅନଶନବ୍ରତ ପାଳନ କରିଛି। ଆପଣ ପଚାରିଥିବାରୁ, ସବୁ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ; ତେଣୁ ସବୁ କହିଦେଲି। ମୋ ମତରେ ଅନଶନଠାରୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ନାହିଁ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.