Shloka 13
पाण्डवानां पाञ्चालगमनम्
The Pāṇḍavas’ Journey toward Pāñcāla and News of the Svayaṃvara
ग्रामीण तथा जंगली अन्न, फल-मूल, दूध, षड्रस भोजन, अमृतके समान मधुर परम उत्तम रसायन, खाने, पीने और चबानेयोग्य भाँति-भाँतिके पदार्थ, अमृतके समान स्वादिष्ठ चटनी आदि तथा चूसनेयोग्य ईख आदि वस्तुएँ तथा भाँति-भाँतिके बहुमूल्य रत्न एवं वस्त्र आदि सब सामग्रियोंको उस कामधेनुने प्रस्तुत कर दिया। सब प्रकारसे उन सम्पूर्ण मनोवांछित वस्तुओंके द्वारा हे अर्जुन! राजा विश्वामित्र भलीभाँति पूजित हुए ।। १०-- १२ || सामात्य: सबलश्चैव तुतोष स भृशं तदा । षद्धन्नतां सुपाश्चोरुं पुथुपछ्चसमावृताम्,उस समय वे अपनी सेना और मन्त्रियोंके साथ बहुत संतुष्ट हुए। महर्षिकी धेनुका मस्तक, ग्रीवा, जाँघें, गलकम्बल, पूँछ और थन--ये छः: अंग बड़े एवं विस्तृत थे।* उसके पारश्वभाग तथा ऊरु बड़े सुन्दर थे। वह पाँच पृथुल अंगोंसे सुशोभित थीः
grāmīṇāni tathā jaṅgalāny anna-phala-mūla-kṣīrāṇi ṣaḍrasa-bhojanāni ca | amṛtasamaṃ madhuraṃ paramottamaṃ rasāyanaṃ khādya-peya-carvya-bhakṣya-bhojyāni vividhāni padārthāḥ | amṛtasamaṃ svādiṣṭhā lehyāni (caṭny-ādayaḥ) ca cūṣyāṇi ikṣv-ādayaś ca vastūni | nānāvidhāni bahumūlyāni ratnāni vastrāṇi ca sarvāḥ sāmagrīḥ sā kāmadhenuḥ prādarśayat | sarvathā tābhiḥ sarvābhir manovāñchitaiḥ vastubhir he arjuna viśvāmitro rājā samyak pūjitaḥ || samātyaḥ sabalaś caiva tutoṣa sa bhṛśaṃ tadā | ṣaḍaṅgāṃ supuṣṭāṃ cāruṃ pṛthu-pārśva-samāvṛtām ||
ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ— ସେଇ କାମଧେନୁ ଏକାସାଥିରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରକଟ କରିଦେଲା: ଗ୍ରାମ ଓ ଅରଣ୍ୟର ଧାନ୍ୟାହାର, ଫଳମୂଳ, ଦୁଧ, ଷଡ୍ରସ ଭୋଜନ, ଅମୃତସଦୃଶ ମଧୁର ପରମୋତ୍ତମ ରସାୟନ; ଭୋଜ୍ୟ, ପେୟ, ଚର୍ବ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ (ଚଟଣି ଆଦି) ଓ ଚୋଷ୍ୟ (ଇକ୍ଷୁ ଆଦି) ଅସଂଖ୍ୟ ପଦାର୍ଥ; ସହିତ ବହୁମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର। ଏହି ସମସ୍ତ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ଦାନଦ୍ୱାରା, ହେ ଅର୍ଜୁନ, ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେଇ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଧେନୁ ପୁଷ୍ଟ, ସୁନ୍ଦର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା; ମସ୍ତକ, ଗ୍ରୀବା, ଜଂଘା, ଗଲକମ୍ବଳ, ପୁଛ ଓ ଥନ—ଏହି ଛଅଟି ବିଶାଳ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଊରୁ ବିଶେଷ ମନୋହର ଥିଲା।
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic hospitality and the ethical weight of honoring guests and kings through rightful means. It also underscores how spiritual or divine resources (like Kāmadhenu) are meant to support righteous reception and generosity, not mere greed or coercive possession.
A Gandharva narrates that Kāmadhenu miraculously provides every kind of food, drink, delicacy, and luxury—along with jewels and garments—so that King Viśvāmitra is fully honored. Viśvāmitra, accompanied by ministers and army, becomes highly satisfied, and the cow is described in her robust, beautiful form.