Shloka 9

Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)

Devanagari script

स तावामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रित: । बुद्ध्वा बल॑ तयोस्तत्र कनीयांसमुपह्दरे

Transliteration

sa tāv āmantrayāmāsa sarvakāmair atandritaḥ | buddhvā balaṃ tayos tatra kanīyāṃsam upahvare ||

Translation

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ବୁଝି, ଆଳସ୍ୟରହିତ ରାଜା ସମସ୍ତ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ପରେ ଏକାନ୍ତରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କନିଷ୍ଠ—ଉପଯାଜ—ଙ୍କୁ ସମୀପ କରି, ପ୍ରିୟବଚନ, ସତ୍କାର ଓ ପୂଜାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅନୁକୂଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମନୋଇଚ୍ଛିତ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଦେବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ମୁନିଙ୍କ ଚରଣସେବା କରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଦ୍ରୁପଦ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରବର ଉପଯାଜ! ଯେହି କର୍ମରେ ମୋତେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ମିଳିବ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ, ସେହି କର୍ମ କରନ୍ତୁ। ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଅର୍ବୁଦ (ଦଶ କୋଟି) ଗାଈ ଦେବି; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ପଣ କରିବି।”

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तौ: those two
• तौ: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Dual

• आमन्त्रयामास: invited / summoned
• Type: Verb
• Root: आ-√मन्त्र्
• Form: Perfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• सर्वकामैः: with all desired objects/pleasures
• सर्वकामैः: Karana
• Type: Noun
• Root: सर्वकाम
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• अतन्द्रितः: unwearied, diligent
• अतन्द्रितः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अतन्द्रित
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• बुद्ध्वा: having understood
• Type: Verb
• Root: √बुध्
• Form: क्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage)

• बलम्: strength, power
• बलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बल
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• तयोः: of those two
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine/Neuter, Genitive, Dual

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• कनीयांसम्: the younger (one)
• कनीयांसम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: कनीयस्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• उपह्वरे: in a secluded place / near a recess
• उपह्वरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: उपह्वर
• Form: Masculine, Locative, Singular

Speaker

ब्राह्मण उवाच

Characters & Entities

• Drupada
• Upayaja (younger)
• two Brahmins/ritualists (Upayaja and his counterpart)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how power and outcomes can be pursued through ritual and patronage: a ruler’s gifts and reverence may be ethically ambiguous when used instrumentally to obtain a desired result. It invites reflection on intention (saṅkalpa) behind generosity and the tension between dharmic hospitality and goal-driven manipulation.

What is happening in the narrative?

King Drupada, having assessed the abilities of two ritual experts, invites them with lavish offerings. He then privately approaches the younger one, aiming to secure his cooperation—setting the stage for a requested rite intended to produce a son capable of killing Droṇa.