
शरभप्रादुर्भावो नाम षण्णवतितमोऽध्यायः (जलन्धरविमर्दनम्)
ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ଜଟାମୌଳି, ଭଗନେତ୍ରହର ହର କିପରି ଜଲନ୍ଧରକୁ ବଧ କଲେ? ସୂତ କହନ୍ତି, ଜଳମଣ୍ଡଳରୁ ଜନ୍ମିତ ଜଲନ୍ଧର ତପୋବଳରେ ଅପାର ପରାକ୍ରମ ପାଇଲା; ସେ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବ-ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜିତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ‘ଅଜିତ’ ବୋଲି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଦେଲା। ବ୍ରହ୍ମବଚନ ରକ୍ଷା ଓ ଜଗତ୍-ରକ୍ଷାଧର୍ମ ପାଇଁ ଶିବ ନନ୍ଦୀ-ଗଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅହଂକାରରେ ଜଲନ୍ଧର ନିଜ ବଳର ଗର୍ବ (ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଙ୍କ ନିଗ୍ରହ, ଗଙ୍ଗା-ନିରୋଧ, ଗରୁଡ-ବନ୍ଧନ, ସ୍ତ୍ରୀହରଣ ଇତ୍ୟାଦି) କହେ; ଶିବ ନେତ୍ରାଗ୍ନିରେ ତାହାର ରଥ ଦଗ୍ଧ କରି, ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ ସମୁଦ୍ରେ ରଥଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ଦୈତ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଜଲନ୍ଧର ସୁଦର୍ଶନସଦୃଶ ଚକ୍ର ଧରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେଇ ଚକ୍ରରେ ଦ୍ୱିଧା ଛିନ୍ନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା; ତାହାର ରକ୍ତ ରୁଦ୍ରନିୟୋଗରେ ମାଂସସଦୃଶ ହୋଇ ‘ରକ୍ତକୁଣ୍ଡ’ ପରି ଦିଶିଲା। ଦେବମାନେ ଜୟଘୋଷ କଲେ; ଫଳଶ୍ରୁତି—‘ଜଲନ୍ଧରବିମର୍ଦନ’ ପାଠ/ଶ୍ରବଣ/ଶ୍ରାବଣ କଲେ ଶିବଗଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶିବାନୁଗ୍ରହ ମିଳେ, ଏବଂ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଶକ୍ତି ଶିବକୃପା ହିଁ ବୋଲି ଭାବ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शरभप्रादुर्भावो नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः जलन्धरं जटामौलिः पुरा जम्भारिविक्रमम् कथं जघान भगवान् भगनेत्रहरो हरः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଶରଭପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ’ ନାମ ସତାନବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ଜଟାମୌଳି, ଭଗନେତ୍ରହର, ଏବଂ ପୂର୍ବେ ଜମ୍ଭାରି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ବିକ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଭଗବାନ୍ ହର ଜଲନ୍ଧରକୁ କିପରି ବଧ କଲେ?”
Verse 2
वक्तुमर्हसि चास्माकं रोमहर्षण सुव्रत सूत उवाच जलन्धर इति ख्यातो जलमण्डलसंभवः
“ହେ ରୋମହର୍ଷଣ, ସୁବ୍ରତ! ଆମକୁ ଏହା କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।” ସୂତ କହିଲେ—“ସେ ‘ଜଲନ୍ଧର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ଜଳମଣ୍ଡଳରୁ ଜନ୍ମିତ।”
Verse 3
आसीदन्तकसंकाशस् तपसा लब्धविक्रमः तेन देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः
ସେ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ) ସଦୃଶ ଦିଶିଲା; ତପସ୍ୟାରେ ଅପରାଜେୟ ପରାକ୍ରମ ଲାଭ କଲା। ତାହାରେ ଦେବମାନେ—ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ—ଭୟ ଓ ସନ୍ତାପରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।
Verse 4
निर्जिताः समरे सर्वे ब्रह्मा च भगवानजः जित्वैव देवसंघातं ब्रह्माणं वै जलन्धरः
ସମରରେ ସମସ୍ତେ ପରାଜିତ ହେଲେ—ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ। ଦେବସଂଘକୁ ଜିତି ଜଲନ୍ଧର ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କଲା।
Verse 5
जगाम देवदेवेशं विष्णुं विश्वहरं गुरुम् तयोः समभवद्युद्धं दिवारात्रम् अविश्रमम्
ସେ ଦେବଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱଧାରକ ଓ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିନ-ରାତି ଅବିଶ୍ରାମ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 6
जलन्धरेशयोस्तेन निर्जितो मधुसूदनः जलन्धरो ऽपि तं जित्वा देवदेवं जनार्दनम्
ଜଲନ୍ଧରାଧିପତି ସହିତ ହୋଇଥିବା ସେହି ସଂଘର୍ଷରେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ପରାଜିତ ହେଲେ। ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଜିତି ଜଲନ୍ଧର ମଧ୍ୟ ବିଜୟୀ ହେଲା।
Verse 7
प्रोवाचेदं दितेः पुत्रान् न्यायधीर्जेतुमीश्वरम् सर्वे जिता मया युद्धे शङ्करो ह्यजितो रणे
ତେବେ ନ୍ୟାୟଧୀ (ଯୁକ୍ତି-ବିଚାରରେ ପ୍ରବୀଣ) ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଛି; କିନ୍ତୁ ଈଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ରଣରେ ସତ୍ୟରେ ଅଜେୟ।”
Verse 8
तं जित्वा सर्वमीशानं गणपैर् नन्दिना क्षणात् अहमेव भवत्वं च ब्रह्मत्वं वैष्णवं तथा
ନନ୍ଦିଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଈଶାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ସେ କହିଲା—“ମୁଁ ଏକା ଭବ (ଶିବ) ପଦ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିବି।”
Verse 9
वासवत्वं च युष्माकं दास्ये दानवपुङ्गवाः जलन्धरवचः श्रुत्वा सर्वे ते दानवाधमाः
“ଏବଂ ତୁମେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦାସ୍ୟଭାବରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପଦ ପାଇବ।” ଜଲନ୍ଧରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେଇ ସମସ୍ତ ଅଧମ ଦାନବ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 10
जगर्जुरुच्चैः पापिष्ठा मृत्युदर्शनतत्पराः दैत्यैरेतैस्तथान्यैश् च रथनागतुरङ्गमैः
ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜିଲେ, ଶତ୍ରୁମୁଖରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ; ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ରଥ, ଗଜ ଓ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଧାଇଯାଇଲେ।
Verse 11
संनद्धैः सह संनह्य शर्वं प्रति ययौ बली भवो ऽपि दृष्ट्वा दैत्येन्द्रं मेरुकूटमिव स्थितम्
ସେ ବଳୀ ନିଜେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ସଜ୍ଜିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହ ଶର୍ବଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଲା। ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରକୁ ମେରୁଶିଖର ପରି ଅଚଳ ଦେଖି ଭବ (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଅଚଳ ତେଜର ରାଶି ଭାବିଲେ।
Verse 12
अवध्यत्वम् अपि श्रुत्वा तथान्यैर् भगनेत्रहा ब्रह्मणो वचनं रक्षन् रक्षको जगतां प्रभुः
ସେ ‘ଅବଧ୍ୟ’ ବୋଲି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ କଥା ଶୁଣି—ଭଗନେତ୍ରହା, ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନକୁ ରକ୍ଷା କରି ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ରହିଲେ।
Verse 13
सांबः सनन्दी सगणः प्रोवाच प्रहसन्निव किं कृत्यमसुरेशान युद्धेनानेन सांप्रतम्
ସାମ୍ବ, ନନ୍ଦୀ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ହସିଲା ପରି କହିଲେ: 'ହେ ଅସୁରେଶ୍ୱର, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା କଣ ଲାଭ ହେବ?'
Verse 14
मद्बाणैर्भिन्नसर्वाङ्गो मर्तुमभ्युद्यते मुदा जलन्धरो ऽपि तद्वाक्यं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम्
'ମୋର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯାହାର ସର୍ବାଙ୍ଗ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।' କାନ ଫଟାଇ ଦେବା ଭଳି ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଜଳନ୍ଧର ମଧ୍ୟ...
Verse 15
सुरेश्वरमुवाचेदं सुरेतरबलेश्वरः वाक्येनालं महाबाहो देवदेव वृषध्वज
ଅସୁର ସେନାର ଅଧିପତି ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ (ଶିବଙ୍କୁ) କହିଲେ: 'ହେ ମହାବାହୁ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଯଥେଷ୍ଟ ହୋଇଛି।'
Verse 16
चन्द्रांशुसन्निभैः शस्त्रैर् हर योद्धुमिहागतः निशम्यास्य वचः शूली पादाङ्गुष्ठेन लीलया महांभसि चकाराशु रथाङ्गं रौद्रमायुधम्
'ହେ ହର, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଦୃଶ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛି।' ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୂଳୀ (ଶିବ) ଲୀଳାଛଳରେ ପାଦର ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମହାସାଗରରେ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରଥାଙ୍ଗ (ଚକ୍ର) ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 17
कृत्वार्णवांभसि सितं भगवान् रथाङ्गं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हताः सुराश् च दक्षान्धकान्तकपुरत्रययज्ञहर्ता लोकत्रयान्तककरः प्रहसंतदाह
ଭଗବାନ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ସେହି ଶ୍ୱେତ ଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ତିନି ଲୋକକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଦକ୍ଷ, ଅନ୍ଧକ ଓ ତ୍ରିପୁରକୁ ବିନାଶ କରିଥିବା ତଥା ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ତ୍ରିଲୋକର ଅନ୍ତକାରୀ ପ୍ରଭୁ ହସି ହସି କହିଲେ।
Verse 18
पादेन निर्मितं दैत्य जलन्धर महार्णवे बलवान् यदि चोद्धर्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
ହେ ଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧର! ମହାସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ତୁମେ—ଯଦି ସତ୍ୟରେ ବଳବାନ ହୋଇ ଉଠିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ ହେଉ; ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।
Verse 19
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः प्रदहन्निव नेत्राभ्यां प्राहालोक्य जगत्त्रयम्
ସେହି କଥା ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନୟନବାନ ହେଲା; ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦହୁଛି ବୋଲି ମନେହେବା ପରି ଜଗତ୍ତ୍ରୟକୁ ଦେଖି, ପଛେ କହିଲା।
Verse 20
जलन्धर उवाच गदामुद्धृत्य हत्वा च नन्दिनं त्वां च शङ्कर हत्वा लोकान्सुरैः सार्धं डुण्डुभान् गरुडो यथा
ଜଲନ୍ଧର କହିଲା—ଗଦା ଉଠାଇ ନନ୍ଦିନକୁ ଓ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶଙ୍କର, ହତ୍ୟା କରିବି; ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି—ଯେପରି ଗରୁଡ ଡୁଣ୍ଡୁଭମାନଙ୍କୁ ଚକ୍କଣ କରେ।
Verse 21
हन्तुं चराचरं सर्वं समर्थो ऽहं सवासवम् को महेश्वर मद्बाणैर् अच्छेद्यो भुवनत्रये
ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତ୍ରିଭୁବନରେ ମୋ ବାଣରେ ଅଛେଦ୍ୟ କିଏ?
Verse 22
बालभावे च भगवान् तपसैव विनिर्जितः ब्रह्मा बली यौवने वै मुनयः सुरपुङ्गवैः
ଶିଶୁବୟସରେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ କେବଳ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ବଶ ହୁଅନ୍ତି; ନଚେତ୍ ଅଜେୟ। ଯୌବନରେ ବଳବାନ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜିତାଗଲେ; ଏହିପରି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ।
Verse 23
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତୁମେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲ। ହେ ରୁଦ୍ର, କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କଲ?
Verse 24
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः न सेहिरे यथा नागा गन्धं पक्षिपतेरिव
ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, କୁବେର, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ଈଶ୍ୱର ଆଦି ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ନାଗମାନେ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଗନ୍ଧ ସହିନଥାନ୍ତି।
Verse 25
न लब्ध्वा दिवि भूमौ च बाहवो मम शङ्कर समस्तान्पर्वतान्प्राप्य घर्षिताश् च गणेश्वर
ହେ ଗଣେଶ୍ୱର, ହେ ଶଙ୍କର! ମୋର ବାହୁ ନ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନ ପୃଥିବୀରେ (ତାହାର) ସୀମା ପାଇଲା; ସମସ୍ତ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି ଘଷି ଖସିଗଲା।
Verse 26
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान् नीलो मेरुः सुशोभनः घर्षितो बाहुदण्डेन कण्डूनोदार्थम् आपतत्
ପର୍ବତରାଜ—ଶ୍ରୀମାନ୍ ମନ୍ଦର, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ସୁଶୋଭିତ ମେରୁ—ବାହୁଦଣ୍ଡରେ ଘଷାଗଲା; କଣ୍ଡୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେ ତଳକୁ ଧାଇଁ ଆସିଲା।
Verse 27
गङ्गा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ नारीणां मम भृत्यैश् च वज्रो बद्धो दिवौकसाम्
ହିମବଦ୍ଗିରିରେ ଲୀଳାର୍ଥେ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ନିରୋଧ କରାଗଲା; ଏବଂ ନାରୀମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ, ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଭୃତ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
Verse 28
वडवाया मुखं भग्नं गृहीत्वा वै करेण तु तत्क्षणादेव सकलं चैकार्णवमभूदिदम्
ବଡବା-ଶକ୍ତିର ଭଙ୍ଗ ମୁଖକୁ ହସ୍ତେ ଧରିବା ସହିତ, ସେଇ କ୍ଷଣେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଏକମାତ୍ର ମହା-ଏକାର୍ଣ୍ଣବ (ଏକ ମହାସମୁଦ୍ର) ହୋଇଗଲା।
Verse 29
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश् च शतयोजनम्
ଐରାବତ ଆଦି ନାଗମାନେ ସମୁଦ୍ରଜଳ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲେ; ରଥସହିତ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛିଟକିଗଲେ।
Verse 30
गरुडो ऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना उर्वश्याद्या मया नीता नार्यः कारागृहान्तरम्
ଗରୁଡକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧିଥିଲି; ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କାରାଗୃହର ଭିତରକୁ ନେଇଥିଲି।
Verse 31
कथंचिल्लब्धवान् शक्रः शचीमेकां प्रणम्य माम् मां न जानासि दैत्येन्द्रं जलन्धरमुमापते
କିପରି ଯେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି କେବଳ ଶଚୀକୁ ଫେରେଇ ପାଇଲା; ହେ ଉମାପତି! ମୋତେ—ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଜଲନ୍ଧରକୁ—ଚିହ୍ନୁନାହଁ କି?
Verse 32
सूत उवाच एवमुक्तो महादेवः प्रादहद्वै रथं तदा तस्य नेत्राग्निभागैककलार्धार्धेन चाकुलम्
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ମହାଦେବ ସେତେବେଳେ ହିଁ ସେଇ ରଥକୁ ଦହନ କଲେ; ନିଜ ନେତ୍ରାଗ୍ନିର ଅଂଶର ଏକ କଳାର ଅର୍ଧର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧମାତ୍ରେ ତାହାକୁ ଆକୁଳ କରିଦେଲେ।
Verse 33
दैत्यानामतुलबलैर्हयैश् च नागैर् दैत्येन्द्रास् त्रिपुररिपोर् निरीक्षणेन नागाद् वैशसम् अनुसंवृतश् च नागैर् देवेशं वचनमुवाच चाल्पबुद्धिः
ଅତୁଳ ବଳବାନ ଘୋଡ଼ା ଓ ନାଗସେନାରେ ଭରସା କରିଥିବା ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନେ ତ୍ରିପୁରରିପୁ ଶିବଙ୍କ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ନାଗମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଓ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଦେବେଶଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲା।
Verse 34
किं कार्यं मम युधि देवदैत्यसंघैर् हन्तुं यत्सकलमिदं क्षणात्समर्थः यत्तस्माद्भयमिहनास्ति योद्धुम् ईश वाञ्छैषा विपुलतरा न संशयो ऽत्र
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବ-ଦୈତ୍ୟ ସଂଘମାନେ ମୋତେ ହତ କରିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ? ତେଣୁ, ହେ ଈଶ, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ଭୟ ନାହିଁ। ମୋର ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 35
तस्मात्त्वं मम मदनारिदक्षशत्रो यज्ञारे त्रिपुररिपो ममैव वीरैः भूतेन्द्रैर्हरिवदनेन देवसंघैर् योद्धुं ते बलमिह चास्ति चेद्धि तिष्ठ
ତେଣୁ, ହେ ମଦନାରି, ହେ ଦକ୍ଷଦର୍ପଶତ୍ରୁ, ହେ ଯଜ୍ଞାରି, ହେ ତ୍ରିପୁରରିପୁ! ଯଦି ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ବଳ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁମର ଅଛି, ତେବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ା; ମୋର ନିଜ ବୀରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କର—ଭୂତେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଦେବସଂଘ, ଏବଂ ଅଗ୍ରେ ହରି ସହିତ।
Verse 36
इत्युक्त्वाथ महादेवं महादेवारिनन्दनः न चचाल न सस्मार निहतान्बान्धवान्युधि
ଏପରି କହି ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଶତ୍ରୁର ପୁତ୍ର ଅଚଳ ରହିଲା। ସେ ନ ଡଗମଗାଇଲା, ନ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା।
Verse 37
दुर्मदेनाविनीतात्मा दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं तेन हन्तुं समुद्यतः
ଦୁର୍ମଦରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଅବିନୀତ ମନର ସେ, ଭୁଜବଳରେ ଭୁଜା ଆଘାତ କରି ଗର୍ବ ପ୍ରକାଶ କଲା। ପରେ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଚକ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ହତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।
Verse 38
दुर्धरेण रथाङ्गेन कृच्छ्रेणापि द्विजोत्तमाः स्थापयामास वै स्कन्धे द्विधाभूतश् च तेन वै
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଦୁର୍ଧର ରଥାଙ୍ଗ (ଚକ୍ର)କୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଧରେ ସ୍ଥାପନ କଲା; ଏହି କ୍ରିୟାରେ ତାହା ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଗଲା।
Verse 39
कुलिशेन यथा छिन्नो द्विधा गिरिवरो द्विजाः पपात दैत्यो बलवान् अञ्जनाद्रिरिवापरः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେପରି ବଜ୍ରରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ମହା ପର୍ବତ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ସେ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଜନାଦ୍ରି ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲା।
Verse 40
तस्य रक्तेन रौद्रेण सम्पूर्णम् अभवत्क्षणात् तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च
କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାହାର ରୌଦ୍ର ରକ୍ତରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ସେ ସମଗ୍ର ରକ୍ତ ମାଂସରୂପ ମଧ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
Verse 41
महारौरवमासाद्य रक्तकुण्डमभूदहो जलन्धरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपार्षदाः
ଭୟଙ୍କର ମହାରୌରବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ହାୟ, ତାହା ରକ୍ତକୁଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା। ଜଲନ୍ଧର ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଶିବପାର୍ଷଦମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହେଲେ।
Verse 42
सिंहनादं महत्कृत्वा साधु देवेति चाब्रुवन् यः पठेच्छृणुयाद्वापि जलन्धरविमर्दनम्
ସେମାନେ ମହା ସିଂହନାଦ କରି କହିଲେ—“ସାଧୁ, ହେ ଦେବ!” ଯେ କେହି ଜଲନ୍ଧର-ବିମର୍ଦନର ଏହି କଥା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଉନ୍ନତ ହୁଏ।
Verse 43
श्रावयेद्वा यथान्यायं गाणपत्यमवाप्नुयात्
କିମ୍ବା ଯେ ଯଥାବିଧି ଏହାକୁ ପାଠ/ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ଗାଣପତ୍ୟ-ଭାବ ପାଏ—ଯଥୋଚିତ ଆଚରଣରେ ଶିବଙ୍କ ଗଣତ୍ୱର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Jalandhara is described as ‘jalamandala-sambhava’ (born from the watery sphere) and ‘antaka-sankasha’ (death-like in terror), empowered by intense tapas that grants extraordinary martial dominance over devas and even challenges Vishnu.
Shiva burns Jalandhara’s chariot with the fire of his eye (netra-agni) and fashions a formidable rathanga/chakra in the ocean by mere play (lila). When Jalandhara attempts to wield/withstand the weapon, he is split in two and falls, demonstrating the supremacy of Shiva’s tejas over demonic pride.
The episode teaches that tapas and power, when allied with arrogance and adharma, culminate in self-destruction; dharma is ultimately protected by Shiva, and true auspiciousness arises from surrender, devotion, and alignment with cosmic order rather than conquest.
The chapter’s phala-shruti states that one who reads, hears, or properly recites the ‘Jalandhara-vimardana’ attains ‘gāṇapatya’—interpretable as Shiva’s gaṇa-related grace, protection, and spiritual accomplishment within the Shaiva fold.