Adhyaya 95

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वराहप्रादुर्भावो नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः नृसिंहेन हतः पूर्वं हिरण्याक्षाग्रजः श्रुतम् कथं निषूदितस्तेन हिरण्यकशिपुर्वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନୃସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷୂଦିତ ହେଲେ? ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच विष्णु त्रन्स्फ़ोर्म्स् इन्तो नृसिंह अन्द् किल्ल्स् हिरण्यकशिपु हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्राद इति विश्रुतः धर्मज्ञः सत्यसम्पन्नस् तपस्वी चाभवत्सुधीः

ସୂତ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ନୃସିଂହରୂପ ଧାରଣ କରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ତପସ୍ବୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଶୈବ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଏହି ଧର୍ମ-ତପ ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ପାଶ ଛିନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 3

जन्मप्रभृति देवेशं पूजयामास चाव्ययम् सर्वज्ञं सर्वगं विष्णुं सर्वदेवभवोद्भवम्

ସେ ଜନ୍ମଠାରୁ ଦେବେଶ, ଅବ୍ୟୟ, ଅଚ୍ୟୁତ—ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଗ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଭବ ଓ ଉଦ୍ଭବର କାରଣ। ଶୈବ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ଶେଷେ ଏକମାତ୍ର ପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୂଚାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୋଇ ପଶୁକୁ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 4

तमादिपुरुषं भक्त्या परब्रह्मस्वरूपिणम् ब्रह्मणो ऽधिपतिं सृष्टिस्थितिसंहारकारणम्

ଭକ୍ତିସହିତ ସେଇ ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କର; ସେ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଧିପତି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି‑ସ୍ଥିତି‑ସଂହାରର କାରଣ।

Verse 5

सो ऽपि विष्णोस्तथाभूतं दृष्ट्वा पुत्रं समाहितम् नमो नारायणायेति गोविन्देति मुहुर्मुहुः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଏପରି ସମାହିତ ଦେଖି ସେ ପୁନଃପୁନଃ—“ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ଏବଂ “ଗୋବିନ୍ଦ” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହାଇ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ; ଜୀବ ସ୍ଥିର ହେଲେ ସ୍ତୁତି ସ୍ୱତଃ ପତି‑ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯାଏ।

Verse 6

स्तुवन्तं प्राह देवारिः प्रदहन्निव पापधीः न मां जानासि दुर्बुद्धे सर्वदैत्यामरेश्वरम्

ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବଶତ୍ରୁ କହିଲା—ତାହାର ପାପବୁଦ୍ଧି ଯେନ ଦହୁଥିଲା—“ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି! ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣ ନାହ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଅମରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର।”

Verse 7

प्रह्राद वीर दुष्पुत्र द्विजदेवार्तिकारणम् को विष्णुः पद्मजो वापि शक्रश् च वरुणो ऽथवा

ହେ ବୀର ପ୍ରହ୍ଲାଦ! ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲ। ବିଷ୍ଣୁ, ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କିମ୍ବା ବରୁଣ—ଏମାନେ କିଏ (ପରମେଶ୍ୱର ସମ୍ମୁଖେ)?

Verse 8

वायुः सोमस्तथेशानः पावको मम यः समः मामेवार्चय भक्त्या च स्वल्पं नारायणं सदा

ବାୟୁ, ସୋମ, ଈଶାନ ଓ ପାବକ—ଯେ କେହି ମୋ ସମାନ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ—(ଏହା ଜାଣ) ଭକ୍ତିରେ କେବଳ ମୋତେ ହିଁ ଆର୍ଚ୍ଚନା କର; ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ପୂଜ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗୌଣ ଭାବେ।

Verse 9

प्रह्राद जीविते वाञ्छा तवैषा शृणु चास्ति चेत् श्रुत्वापि तस्य वचनं हिरण्यकशिपोः सुधीः

ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଯଦି ତୋର ଏଯାଁ ଜୀବିତ ରହିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଏହା ଶୁଣ। ତୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ‘ସୁଧୀ’ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲା ନାହିଁ।

Verse 10

प्रह्रादः पूजयामास नमो नारायणेति च नमो नारायणायेति सर्वदैत्यकुमारकान्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲା; ‘ନମୋ ନାରାୟଣ’ ଓ ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’—ଏହି ନମସ୍କାରରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟକୁମାରଙ୍କୁ ସଦା ବିନୟରେ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲା।

Verse 11

अध्यापयामास च तां ब्रह्मविद्यां सुशोभनाम् दुर्लङ्घ्यां चात्मनो दृष्ट्वा शक्रादिभिर् अपि स्वयम्

ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖି, ସେ ଶୋଭାମୟ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାକୁ ଶିଖାଇଲା; ଏହି ବିଦ୍ୟା ହିଁ ବନ୍ଧିତ ଜୀବକୁ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗରେ ନେଇଯାଏ।

Verse 12

पुत्रेण लङ्घितामाज्ञां हिरण्यः प्राह दानवान् एतं नानाविधैर्वध्यं दुष्पुत्रं हन्तुमर्हथ

ପୁଅ ଆଜ୍ଞା ଲଂଘନ କରିଥିବା ଦେଖି ହିରଣ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ନାନାପ୍ରକାରେ ବଧଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ ଏହାକୁ ହତ୍ୟା କର।”

Verse 13

एवमुक्तास्तदा तेन दैत्येन सुदुरात्मना निजघ्नुर्देवदेवस्य भृत्यं प्रह्रादमव्ययम्

ସେହି ସୁଦୁରାତ୍ମା ଦୈତ୍ୟର କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ ସେବକ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ପରମପତିଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଅଚଳ ଓ ଦୃଢ଼ ରହିଲା।

Verse 14

तत्र तत्प्रतिकृतं तदा सुरैर् दैत्यराजतनयं द्विजोत्तमाः क्षीरवारिनिधिशायिनः प्रभोर् निष्फलं त्वथ बभूव तेजसा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୋଧରେ କରିଥିବା ପ୍ରତିଘାତ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା; କ୍ଷୀରସାଗରଶାୟୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ତେଜ ତାହାକୁ ନିରସ୍ତ କଲା।

Verse 15

तदाथ गर्वभिन्नस्य हिरण्यकशिपोः प्रभुः तत्रैवाविरभूद्धन्तुं नृसिंहाकृतिमास्थितः

ତାପରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ନୃସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 16

जघान च सुतं प्रेक्ष्य पितरं दानवाधमम् बिभेद तत्क्षणादेव करजैर् निशितैः शतैः

ପୁତ୍ର ହତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ସେ ଅଧମ ଦାନବ-ପିତା, ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଶତଶଃ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖଦ୍ୱାରା ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 17

ततो निहत्य तं दैत्यं सबान्धवमघापहः पीडयामास दैत्येन्द्रं युगान्ताग्निरिवापरः

ତାପରେ ପାପହର ପ୍ରଭୁ ସେ ଦୈତ୍ୟକୁ ତାହାର ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ବଧ କରି, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରକୁ ଯୁଗାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦବାଇ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ।

Verse 18

नादैस्तस्य नृसिंहस्य घोरैर्वित्रासितं जगत् आ ब्रह्मभुवनाद् विप्राः प्रचचाल च सुव्रताः

ସେ ନୃସିଂହଙ୍କ ଘୋର ନାଦରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭୀତ ହେଲା; ହେ ସୁବ୍ରତ ବିପ୍ରମାନେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଚଳିତ ହେଲେ।

Verse 19

दृष्ट्वा सुरासुरमहोरगसिद्धसाध्यास् तस्मिन् क्षणे हरिविरिञ्चिमुखा नृसिंहम् धैर्यं बलं च समवाप्य ययुर्विसृज्य आ दिङ्मुखान्तम् असुरक्षणतत्पराश् च

ସେହି କ୍ଷଣରେ ନୃସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ଓ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଅଗ୍ରେ ଥାଇ ଦେବ, ଅସୁର, ମହୋରଗ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଳ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ, ଅସୁର-ନିବାରଣ ରକ୍ଷାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 20

ततस्तैर्गतैः सैष देवो नृसिंहः सहस्राकृतिः सर्वपात् सर्वबाहुः सहस्रेक्षणः सोमसूर्याग्निनेत्रस् तदा संस्थितः सर्वमावृत्य मायी

ସେମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ସେହି ଦେବ ନୃସିଂହ ସହସ୍ର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାହୁଯୁକ୍ତ, ସହସ୍ରନୟନ, ଏବଂ ସୋମ-ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଅଗ୍ନିକୁ ନୟନରୂପେ ଧାରଣକାରୀ। ତେବେ ମାୟାଧର ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି, ସବୁ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 21

तं तुष्टुवुः सुरश्रेष्ठा लोका लोकाचले स्थिताः सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सयमाः समरुद्गणाः

ତେବେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏବଂ ଲୋକାଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ—ବ୍ରହ୍ମା, ସାଧ୍ୟ, ଯମ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ତୋତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରମ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା, ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ପଶୁର ପାଶ ବନ୍ଧନ ମୋଚନ କରନ୍ତି।

Verse 22

परात्परतरं ब्रह्म तत्त्वात् तत्त्वतमं भवान् ज्योतिषां तु परं ज्योतिः परमात्मा जगन्मयः

ଆପଣ ପରାତ୍ପର ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ। ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପରମ ଜ୍ୟୋତି—ଜଗନ୍ମୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମାତ୍ମା।

Verse 23

स्थूलं सूक्ष्मं सुसूक्ष्मं च शब्दब्रह्ममयः शुभः वागतीतो निरालंबो निर्द्वन्द्वो निरुपप्लवः

ସେ ସ୍ଥୂଳ ମଧ୍ୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟ, ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟ; ଶୁଭ, ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମମୟ। ବାଣୀର ଅତୀତ, ନିରାଲମ୍ବ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ, ନିରୁପପ୍ଲବ ଓ ଅଚଳ ସ୍ୱରୂପ—ସେହି ପତି, ଯିଏ ପଶୁକୁ ପାଶବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 24

यज्ञभुग्यज्ञमूर्तिस्त्वं यज्ञिनां फलदः प्रभुः भवान्मत्स्याकृतिः कौर्मम् आस्थाय जगति स्थितः

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା ଓ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତି; ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ଫଳଦାତା ଆପଣ ହିଁ। ମତ୍ସ୍ୟ ଓ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରି ଜଗତରେ ସ୍ଥିତ ରହି ଅନ୍ତରେ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 25

वाराहीं चैव तां सैंहीम् आस्थायेहव्यवस्थितः देवानां देवरक्षार्थं निहत्य दितिजेश्वरम्

ଏଠାରେ ବରାହୀ ଓ ସିଂହୀ ଶକ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିତ ରହି, ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଆପଣ ଦିତିଜମାନଙ୍କ ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ—ଏଭଳି ପତି (ଶିବ) ଅଧୀନରେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 26

द्विजशापच्छलेनैवम् अवतीर्णो ऽसि लीलया न दृष्टं यत्त्वदन्यं हि भवान् सर्वं चराचरम्

ଦ୍ୱିଜର ଶାପ ନାମକ ଛଳରେ ଆପଣ ଲୀଳାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। କାରଣ ଆପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ଚର ଓ ଅଚର—ସବୁ ଆପଣ ହିଁ।

Verse 27

भवान्विष्णुर्भवान् रुद्रो भवानेव पितामहः भवानादिर्भवानन्तो भवानेव वयं विभो

ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ରୁଦ୍ର, ଆପଣ ହିଁ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)। ଆପଣ ଆଦି, ଆପଣ ଅନ୍ତ; ହେ ବିଭୋ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଆପଣ ହିଁ।

Verse 28

भवानेव जगत्सर्वं प्रलापेन किमीश्वर मायया बहुधा संस्थम् अद्वितीयमयं प्रभो

ହେ ଈଶ୍ୱର! ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଆପଣ ହିଁ; ତେବେ ଅଧିକ କଥାରେ କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ଆପଣ ବହୁ ରୂପରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ପ୍ରତୀତ, କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଆପଣ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

Verse 29

स्तोष्यामस्त्वां कथं भासि देवदेव मृगाधिप स्तुतो ऽपि विविधैः स्तुत्यैर् भावैर्नानाविधैः प्रभुः

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମୃଗାଧିପ, ହେ ପଶୁପତି! ଆମେ କିପରି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବୁ? ତୁମେ ଅପାର ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶମାନ। ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ନାନାଭକ୍ତିଭାବରେ ସ୍ତୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ବାକ୍-ମନର ଅଗୋଚର, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ।

Verse 30

न जगाम द्विजाः शान्तिं मानयन्योनिमात्मनः यो नृसिंहस्तवं भक्त्या पठेद्वार्थं विचारयेत्

ଯେ ଦ୍ୱିଜ କେବଳ ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ଅହଂ-ପରିଚୟକୁ ମାନ୍ୟ କରେ, ସେ ଶାନ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ନୃସିଂହ-ସ୍ତବ ପଢ଼େ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବିଚାର କରେ, ସେ ଅନ୍ତଃଶାନ୍ତି ପାଏ; ପାଶ (ବନ୍ଧନ) ଶିଥିଲ ହୁଏ, ପଶୁ (ଜୀବ) ର ଅହଂ-ବନ୍ଧ କଟେ, ମନ ପତି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଉଛି।

Verse 31

श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् विष्णुलोके महीयते देवस् तके रेफ़ुगे तो शिव तदन्तरे शिवं देवाः सेन्द्राः सब्रह्मकाः प्रभुम्

ଅଥବା ଯେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବଗଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 32

सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वं विज्ञाप्य मृगरूपिणः ततो ब्रह्मादयस्तूर्णं संस्तूय परमेश्वरम्

ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ମୃଗରୂପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଂସ୍ତୁତି କଲେ—ସେହି ପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଶ (ବନ୍ଧନ) କାଟି ପଶୁ (ଜୀବ) କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 33

आत्मत्राणाय शरणं जग्मुः परमकारणम् मन्दरस्थं महादेवं क्रीडमानं सहोमया

ନିଜ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ପରମ କାରଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ—ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ, ଯିଏ ଉମାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ।

Verse 34

सेवितं गणगन्धर्वैः सिद्धैरप्सरसां गणैः देवताभिः सह ब्रह्मा भीतभीतः सगद्गदम् प्रणम्य दण्डवद्भूमौ तुष्टाव परमेश्वरम्

ଶିବଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରାଗଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଘେରାଯାଇ ବ୍ରହ୍ମା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच नमस्ते कालकालाय नमस्ते रुद्र मन्यवे नमः शिवाय रुद्राय शङ्कराय शिवाय ते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ରୁଦ୍ର, ଦିବ୍ୟ ମନ୍ୟୁ-ସ୍ୱରୂପ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶିବଙ୍କୁ ନମଃ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମଃ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମଃ—ହେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 36

उग्रो ऽसि सर्वभूतानां नियन्तासि शिवो ऽसि नः नमः शिवाय शर्वाय शङ्करायार्त्तिहारिणे

ଆପଣ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଉଗ୍ର, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତା; ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ଶିବ—ମଙ୍ଗଳମୟ ପତି। ଶିବଙ୍କୁ ନମଃ, ଶର୍ବଙ୍କୁ ନମଃ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମଃ—ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 37

मयस्कराय विश्वाय विष्णवे ब्रह्मणे नमः अन्तकाय नमस्तुभ्यम् उमायाः पतये नमः

ମଙ୍ଗଳଦାତା, ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ବିଷ୍ଣୁ-ରୂପେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା-ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ଅନ୍ତକ-ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଉମାପତିଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 38

हिरण्यबाहवे साक्षाद् धिरण्यपतये नमः शर्वाय सर्वरूपाय पुरुषाय नमोनमः

ହିରଣ୍ୟବାହୁ, ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ; ହିରଣ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ପତିଙ୍କୁ ନମଃ। ଶର୍ବ, ସର୍ବରୂପ, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 39

सदसद्व्यक्तिहीनाय महतः कारणाय ते नित्याय विश्वरूपाय जायमानाय ते नमः

ସତ୍-ଅସତ୍ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭେଦର ଅତୀତ, ମହତ୍‌ର ମଧ୍ୟ କାରଣ, ନିତ୍ୟ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି-ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ଜନ୍ମିତ ପରି ପ୍ରକାଶମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 40

जाताय बहुधा लोके प्रभूताय नमोनमः रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

ଲୋକରେ ବହୁପ୍ରକାରେ ଜନ୍ମିତ ପରି ପ୍ରକାଶିତ ଓ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ନୀଳରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, କଦ୍ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 41

कालाय कालरूपाय नमः कालाङ्गहारिणे मीढुष्टमाय देवाय शितिकण्ठाय ते नमः

କାଳ ସ୍ୱୟଂ, କାଳରୂପ, ଏବଂ କାଳର ଅଙ୍ଗ ହରି ସଂହାର କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ। ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେବ, ଶିତିକଣ୍ଠ (ନୀଳକଣ୍ଠ) ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 42

महीयसे नमस्तुभ्यं हन्त्रे देवारिणां सदा ताराय च सुताराय तारणाय नमोनमः

ଅତିମହାନ, ଏବଂ ସଦା ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତାରା, ସୁତାରା ଓ ତାରଣ—ସଂସାରସାଗର ପାର କରାଉଥିବା ତ୍ରାତା—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମଃ।

Verse 43

हरिकेशाय देवाय शंभवे परमात्मने देवानां शंभवे तुभ्यं भूतानां शंभवे नमः

ହରିକେଶ, ଦେବ, ଶମ୍ଭବ, ପରମାତ୍ମା—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନଙ୍କର ଶମ୍ଭବ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଶମ୍ଭବ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 44

शम्भवे हैमवत्याश् च मन्यवे रुद्ररूपिणे कपर्दिने नमस्तुभ्यं कालकण्ठाय ते नमः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହୈମବତୀ (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରୁଦ୍ରରୂପଧାରୀ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ, ଜଟାଧାରୀ କପର୍ଦିନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ କାଳକଣ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 45

हिरण्याय महेशाय श्रीकण्ठाय नमोनमः भस्मदिग्धशरीराय दण्डमुण्डीश्वराय च

ହିରଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ ମହେଶ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଭସ୍ମଲେପିତ ଶରୀରଧାରୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ ମୁଣ୍ଡିତ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 46

नमो ह्रस्वाय दीर्घाय वामनाय नमोनमः नम उग्रत्रिशूलाय उग्राय च नमो नमः

ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ—ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ—ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ବାମନରୂପଧାରୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଉଗ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 47

भीमाय भीमरूपाय भीमकर्मरताय ते अग्रेवधाय वै भूत्वा नमो दूरेवधाय च

ହେ ଭୀମ! ଭୀମରୂପ, ଭୀମକର୍ମରେ ରତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଗ୍ରେ ଥାଇ ସଂହାର କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ।

Verse 48

धन्विने शूलिने तुभ्यं गदिने हलिने नमः चक्रिणे वर्मिणे नित्यं दैत्यानां कर्मभेदिने

ଧନୁଷ ଓ ଶୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗଦା ଓ ହଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଚକ୍ର ଓ ବର୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର—ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ କର୍ମ ଓ କୁଚକ୍ରକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।

Verse 49

सद्याय सद्यरूपाय सद्योजाताय ते नमः वामाय वामरूपाय वामनेत्राय ते नमः

ହେ ସଦ୍ୟ, ସଦ୍ୟରୂପ, ସଦ୍ୟୋଜାତ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବାମ, ବାମରୂପ, ବାମନେତ୍ର! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 50

अघोररूपाय विकटाय विकटशरीराय ते नमः /* पुरुषरूपाय पुरुषैकतत्पुरुषाय वै नमः

ହେ ଅଘୋରରୂପ, ବିକଟ, ବିକଟଶରୀର! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପୁରୁଷରୂପ, ଏକମାତ୍ର ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷ-ପତି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 51

पुरुषार्थप्रदानाय पतये परमेष्ठिने ईशानाय नमस्तुभ्यम् ईश्वराय नमोनमः

ହେ ଈଶାନ! ପୁରୁଷାର୍ଥଦାତା, ପରମ ପତି, ପରମେଷ୍ଠିନ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଈଶ୍ୱର! ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 52

ब्रह्मणे ब्रह्मरूपाय नमः साक्षाच्छिवाय ते सर्वविष्णुर्नृसिंहस्य रूपमास्थाय विश्वकृत्

ବ୍ରହ୍ମରୂପ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁ; ନୃସିଂହ ରୂପ ଧରି ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା।

Verse 53

हिरण्यकशिपुं हत्वा करजैर्निशितैः स्वयम् दैत्येन्द्रैर्बहुभिः सार्धं हितार्थं जगतां प्रभुः

ଜଗତ୍‌ର ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖଦ୍ୱାରା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ସହିତ—ଜଗତ୍‌ହିତ ପାଇଁ।

Verse 54

सैंहीं समानयन्योनिं बाधते निखिलं जगत् यत्कृत्यमत्र देवेश तत्कुरुष्व भवानिह

ସିଂହିନୀ-ସଦୃଶ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକଟ କରି ଏହି ଯୋନିଜ ବଳ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ହେ ଦେବେଶ! ଏଠାରେ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ଏବେ ଆପଣେଇ କରନ୍ତୁ; ଆପଣେଇ ପତି—ପାଶ ଛେଦକ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ।

Verse 55

उग्रो ऽसि सर्वदुष्टानां नियन्तासि शिवो ऽसि नः कालकूटादिवपुषा त्राहि नः शरणागतान्

ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଗ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ଶିବ—ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁ। କାଳକୂଟ-ସଦୃଶ ରୂପରେ, ଶରଣାଗତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 56

शुक्रं तु वृत्तं विश्वेश क्रीडा वै केवलं वयम् तवोन्मेषनिमेषाभ्याम् अस्माकं प्रलयोदयौ

ହେ ବିଶ୍ୱେଶ! ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚକ୍ରାକାର ପ୍ରବାହ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା ମାତ୍ର; ଆମେ ତାହାରେ କେବଳ କ୍ରୀଡ଼କ। ଆପଣଙ୍କ ନେତ୍ରର ଉନ୍ମେଷ-ନିମେଷରେ ଆମ ପ୍ରଳୟ ଓ ଉଦୟ—ଦୁହେଁ ଘଟେ।

Verse 57

उन्मीलयेत् त्वयि ब्रह्मन् विनाशो ऽस्ति न ते शिव संतप्तास्मो वयं देव हरिणामिततेजसा

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ଶୁଭ ଶିବ! ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ଚେତନା ଉନ୍ମୀଳିତ ହେଉ—ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିନାଶ ନାହିଁ। ହେ ଦେବ! ସେଇ ଅପାର, ଅମିତ ତେଜରେ ଆମେ ଦଗ୍ଧ; ତେଣୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରି ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ।

Verse 58

सर्वलोकहितायैनं तत्त्वं संहर्तुमिच्छसि सूत उवाच विज्ञापितस् तथा देवः प्रहसन्प्राह तान् सुरान्

“ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଂହରି (ଆବୃତ କରି) ଲୁଚାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।” ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଜଣାଇଦିଆଯାଉଥିବାବେଳେ ପ୍ରଭୁ ହସି ତାହା ସୁରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 59

अभयं च ददौ तेषां हनिष्यामीति तं प्रभुः सो ऽपि शक्रः सुरैः सार्धं प्रणिपत्य यथागतम्

ତେବେ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ତାକୁ ବଧ କରିବି।” ତାପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ।

Verse 60

जगाम भगवान् ब्रह्मा तथान्ये च सुरोत्तमाः अथोत्थाय महादेवः शारभं रूपमास्थितः

ତାପରେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାହାପରେ ମହାଦେବ ଉଠି ଶାରଭ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 61

ययौ प्रान्ते नृसिंहस्य गर्वितस्य मृगाशिनः अपहृत्य तदा प्राणान् शरभः सुरपूजितः

ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶାରଭ ଗର୍ବିତ ମାଂସାହାରୀ ନୃସିଂହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଅପହରଣ କଲେ।

Verse 62

सिंहात्ततो नरो भूत्वा जगाम च यथाक्रमम् एवं स्तुतस्तदा देवैर् जगाम स यथाक्रमम्

ତାପରେ ସେ ସିଂହରୂପରୁ ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇ ଯଥାକ୍ରମେ ଚାଲିଗଲା। ଏଭଳି ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି କରିଥିବାରୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 63

यः पठेच्छृणुयाद्वापि संस्तवं शार्वमुत्तमम् रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रेण सह मोदते

ଯେ କେହି ଏହି ଉତ୍ତମ ଶାର୍ବ (ରୁଦ୍ର) ସଂସ୍ତବ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।