Adhyaya 93

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वाराणसीश्रीशैलमाहात्म्यकथनं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अन्धको नाम दैत्येन्द्रो मन्दरे चारुकन्दरे दमितस्तु कथं लेभे गाणपत्यं महेश्वरात्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ “ବାରାଣସୀ–ଶ୍ରୀଶୈଳମାହାତ୍ମ୍ୟ” ନାମକ ତ୍ରିନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ମନ୍ଦରର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ଧକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଶିବଗଣମଧ୍ୟରେ ଗାଣପତ୍ୟ କିପରି ପାଇଲା?”

Verse 2

वक्तुमर्हसि चास्माकं यथावृत्तं यथाश्रुतम् सूत उवाच अन्धकानुग्रहं चैव मन्दरे शोषणं तथा

ତୁମେ ଆମକୁ ଯଥାବୃତ୍ତ, ଯଥାଶ୍ରୁତ ଭାବେ କହିବାକୁ ସମର୍ଥ। ସୂତ କହିଲେ—ଅନ୍ଧକ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ମନ୍ଦରରେ (ଜଳର) ଶୋଷଣ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେହିପରି କହିବି।

Verse 3

वरलाभमशेषं च प्रवदामि समासतः हिरण्याक्षस्य तनयो हिरण्यनयनोपमः

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ, ତଥାପି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ବରଲାଭ କଥା କହୁଛି। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲା; ତାହାର ନୟନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ଥିଲା।

Verse 4

पुरान्धक इति ख्यातस् तपसा लब्धविक्रमः प्रसादाद्ब्रह्मणः साक्षाद् अवध्यत्वमवाप्य च

ସେ ‘ପୁରାନ୍ଧକ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା। ତପସ୍ୟାରେ ପରାକ୍ରମ ଲାଭ କଲା ଏବଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱର ବର ମଧ୍ୟ ପାଇଲା।

Verse 5

त्रैलोक्यमखिलं भुक्त्वा जित्वा चेन्द्रपुरं पुरा लीलया चाप्रयत्नेन त्रासयामास वासवम्

ସେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକକୁ ଭୋଗ କରି, ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତି, ପ୍ରୟାସ ବିନା—କେବଳ ଲୀଳାରେ—ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା।

Verse 6

बाधितास्ताडिता बद्धाः पातितास्तेन ते सुराः विविशुर्मन्दरं भीता नारायणपुरोगमाः

ତାହା ଦ୍ୱାରା ବାଧିତ, ତାଡିତ, ବଦ୍ଧ ଓ ପାତିତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ—ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି—ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 7

एवं संपीड्य वै देवान् अन्धको ऽपि महासुरः यदृच्छया गिरिं प्राप्तो मन्दरं चारुकन्दरम्

ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ କରି, ମହାସୁର ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ସୁନ୍ଦର ଗୁହାଯୁକ୍ତ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 8

ततस्ते समस्ताः सुरेन्द्राः ससाध्याः सुरेशं महेशं पुरेत्याहुरेवम् द्रुतं चाल्पवीर्यप्रभिन्नाङ्गभिन्ना वयं दैत्यराजस्य शस्त्रैर्निकृत्ताः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବେନ୍ଦ୍ରମାନେ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁରେଶ ମହେଶଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ କହିଲେ—“ଆମେ ତ୍ୱରାରେ ଆସିଛୁ; ଆମର ବଳ କ୍ଷୀଣ, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ। ଦୈତ୍ୟରାଜର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆମେ କଟାଯାଇଛୁ।”

Verse 9

इतीदमखिलं श्रुत्वा दैत्यागमम् अनौपमम् गणेश्वरैश् च भगवान् अन्धकाभिमुखं ययौ

ଦୈତ୍ୟସେନାର ଅନୁପମ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ମହେଶ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।

Verse 10

तत्रेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः सुरेश्वरा विप्रवराश् च सर्वे /* जयेति वाचा भगवन्तम् ऊचुः किरीटबद्धाञ्जलयः समन्तात्

ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମୋଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ରଣୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ—ଚାରିଦିଗରୁ କିରୀଟତଳେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ‘ଜୟ’ ବୋଲି ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 11

अथाशेषासुरांस्तस्य कोटिकोटिशतैस् ततः भस्मीकृत्य महादेवो निर्बिभेदान्धकं तदा

ତାପରେ ମହାଦେବ ତାହାର କୋଟି କୋଟି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରି, ସେହି କ୍ଷଣରେ ଅନ୍ଧକକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିଦେଲେ।

Verse 12

शूलेन शूलिना प्रोतं दग्धकल्मषकञ्चुकम् दृष्ट्वान्धकं ननादेशं प्रणम्य स पितामहः

ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶୂଳିନଙ୍କ ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ, ପାପାବରଣ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ଧକକୁ ଦେଖି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଣାମ କରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନାଦ କଲେ।

Verse 13

तन्नादश्रवणान्नेदुर् देवा देवं प्रणम्य तम् ननृतुर्मुनयः सर्वे मुमुदुर्गणपुङ्गवाः

ସେଇ ଦିବ୍ୟ ନାଦ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ହର୍ଷରେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ; ସେ ଦେବାଧିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବନ୍ଦନା କଲେ। ସମସ୍ତ ମୁନି ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଶିବଗଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 14

ससृजुः पुष्पवर्षाणि देवाः शंभोस्तदोपरि त्रैलोक्यमखिलं हर्षान् ननन्द च ननाद च

ଦେବମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ। ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ହର୍ଷରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିନାଦ କଲା।

Verse 15

दग्धो ऽग्निना च शूलेन प्रोतः प्रेत इवान्धकः सात्त्विकं भावमास्थाय चिन्तयामास चेतसा

ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ଅନ୍ଧକ ପ୍ରେତ ସଦୃଶ ପଡ଼ିଥିଲା; ତଥାପି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରି ମନେ ଚିନ୍ତନ କଲା।

Verse 16

जन्मान्तरे ऽपि देवेन दग्धो यस्माच्छिवेन वै आराधितो मया शंभुः पुरा साक्षान्महेश्वरः

କାରଣ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଇ ଦେବ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲି; ତଥାପି ପୂର୍ବେ ମୁଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲି।

Verse 17

तस्मादेतन्मया लब्धम् अन्यथा नोपपद्यते यः स्मरेन्मनसा रुद्रं प्राणान्ते सकृदेव वा

ଏହିପରି ଏହି ସତ୍ୟ ମୋତେ ଲଭ୍ୟ ହେଲା; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଯେ ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରେ—ପ୍ରାଣାନ୍ତେ ଏକଥର ମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ସେହି ସ୍ମରଣରେ ନିୟତ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 18

स याति शिवसायुज्यं किं पुनर्बहुशः स्मरन् ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः सर्वे देवाः सवासवाः

ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ୱ—ଲାଭ କରେ। ତେବେ ଯେ ବହୁବାର ସ୍ମରେ, ତାହାର ମହିମା କେତେ ଅଧିକ! (ଏହି କଥାକୁ) ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ସମସ୍ତ ଦେବ ମାନନ୍ତି।

Verse 19

शरणं प्राप्य तिष्ठन्ति तमेव शरणं व्रजेत् एवं संचिन्त्य तुष्टात्मा सो ऽन्धकश् चान्धकार्दनम्

‘ଶରଣ ପାଇଲେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିରାପଦରେ ରହନ୍ତି; ତେଣୁ ସେହି ଶରଣକୁ ହିଁ ଯିବା ଉଚିତ।’ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଅନ୍ଧକ, ଅନ୍ଧକାର୍ଦନ—ଅନ୍ଧକାର-ନାଶକ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ—ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 20

सगणं शिवमीशानम् अस्तुवत्पुण्यगौरवात् प्रार्थितस्तेन भगवान् परमार्तिहरो हरः

ସେ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଈଶାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା। ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଗୌରବବଳରେ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରୁ, ପରମ ଆର୍ତ୍ତି-ହର ଭଗବାନ୍ ହର କୃପାରେ ତାହା ପ୍ରତି ଉନ୍ମୁଖ ହେଲେ।

Verse 21

हिरण्यनेत्रतनयं शूलाग्रस्थं सुरेश्वरः प्रोवाच दानवं प्रेक्ष्य घृणया नीललोहितः

ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦାନବକୁ ଶୂଳାଗ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ଦେଖି, ଦେବେଶ୍ୱର ନୀଲଲୋହିତ କରୁଣାରେ ତାହାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 22

तुष्टो ऽस्मि वत्स भद्रं ते कामं किं करवाणि ते वरान्वरय दैत्येन्द्र वरदो ऽहं तवान्धक

ବତ୍ସ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। କହ, ତୋର କେଉଁ କାମନା ପୂରଣ କରିବି? ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧକ, ବର ଚୟନ କର—ମୁଁ ତୋର ବରଦାତା।

Verse 23

श्रुत्वा वाक्यं तदा शंभोर् हिरण्यनयनात्मजः हर्षगद्गदया वाचा प्रोवाचेदं महेश्वरम्

ତେବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ହିରଣ୍ୟନୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ଷରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା।

Verse 24

भगवन्देवदेवेश भक्तार्तिहर शङ्कर त्वयि भक्तिः प्रसीदेश यदि देयो वरश् च मे

ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ଶଙ୍କର! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବ, ତେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦିଅ।

Verse 25

श्रुत्वा भवो ऽपि वचनम् अन्धकस्य महात्मनः प्रददौ दुर्लभां श्रद्धां दैत्येन्द्राय महाद्युतिः

ମହାତ୍ମା ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମହାଦ୍ୟୁତି ଭବ (ଶିବ) ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ—ଦାନ କଲେ।

Verse 26

गाणपत्यं च दैत्याय प्रददौ चावरोप्य तम् प्रणेमुस्तं सुरेन्द्राद्या गाणपत्ये प्रतिष्ठितम्

ତାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶିବ ସେଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ଗାଣପତ୍ୟ ପଦ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଗାଣପତ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।