Adhyaya 91

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे यतिप्रायश्चित्तं नाम नवतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଯତି-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ’ ନାମକ ଏକାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଅରିଷ୍ଟ (ପୂର୍ବସୂଚନା/ଅପଶକୁନ) କହିବି; ତାହା ଜାଣ—ଯେହି ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନରେ ଯୋଗୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 2

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमछायां महापथम् यो न पश्येन्न जीवेत्स नरः संवत्सरात्परम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମଛାୟା (ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାୟାପଥ) ଓ ମହାପଥକୁ ଦେଖେନାହିଁ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ବଞ୍ଚେନାହିଁ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପବିତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୂଚାଏ; ତାହାର ସମ୍ୟକ୍ ଦର୍ଶନ ଜୀବକୁ ପ୍ରଭୁ—ପତି ଶିବ—ଙ୍କ ଦିଗରେ ସ୍ଥିର କରେ।

Verse 3

अरिश्मवन्तम् आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम् यः पश्यति न जीवेद्वै मासादेकादशात्परम्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ‘ରଶ୍ମିହୀନ’ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ‘ରଶ୍ମିଯୁକ୍ତ’ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ଏହି ଲୋକ-କ୍ରମର ଅଶୁଭ ବିପର୍ୟୟ ଦେଖି ଏକାଦଶ ମାସରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 4

वमेन्मूत्रं पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने दशमासान्न जीवति

ଯଦି କେହି ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ, ଅଥବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରଜତ ବାନ୍ତି କରେ—ଜାଗ୍ରତରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ—ତେବେ ସେ ଦଶ ମାସରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ। ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରାଣ କ୍ଷୟ ହେଲେ ଦେହଧାରୀ ପଶୁ ଉପରେ କସିଯାଉଥିବା ଏହା ଅଶୁଭ ପାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 5

रुक्मवर्णं द्रुमं पश्येद् गन्धर्वनगराणि च पश्येत् प्रेतपिशाचांश् च नवमासान् स जीवति

ଯଦି କେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ, ଗନ୍ଧର୍ବନଗର, ଏବଂ ପ୍ରେତ-ପିଶାଚମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ତେବେ ସେ ନବ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ବଞ୍ଚେ।

Verse 6

अकस्माच्च भवेत्स्थूलो ह्य् अकस्माच्च कृशो भवेत् प्रकृतेश् च निवर्तेत चाष्टौ मासांश् च जीवति

ଯଦି କେହି ହଠାତ୍ ସ୍ଥୂଳ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ହଠାତ୍ କୃଶ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକୃତିରୁ ହଟିଯାଏ, ତେବେ ସେ ଅଷ୍ଟ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ବଞ୍ଚେ।

Verse 7

अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्डं यस्य पदं भवेत् पांसुके कर्दमे वापि सप्तमासान्स जीवति

ଯଦି କାହାର ପଦଚିହ୍ନ ଆଗରୁ କିମ୍ବା ପଛରୁ ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ—ଧୂଳିରେ ହେଉ କି କାଦାରେ—ତେବେ ସେ ସପ୍ତ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ବଞ୍ଚେ। ପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ ଏହା ଘୋର ଅପଶକୁନ; କର୍ମାନୁସାରେ ସେ ପାଶକୁ ଢିଲା କିମ୍ବା କସିଦିଅନ୍ତି।

Verse 8

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्धनि क्रव्यादो वा खगो यस्य षण्मासान् नातिवर्तते

ଯଦି କାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କାଉ, କପୋତ କିମ୍ବା ଗୃଧ୍ର ବସିଯାଏ, ଅଥବା କ୍ରବ୍ୟାଦ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନ ହଟେ—ଏହା ମହା ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ; ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁ (ଜୀବ) କର୍ମପାଶବଳରେ ଦେହାନ୍ତକୁ ସମୀପ ହୁଏ।

Verse 9

गच्छेद् वायसपङ्क्तीभिः पांसुवर्षेण वा पुनः स्वच्छायां विकृतां पश्येच् चतुःपञ्च स जीवति

ଯଦି କେହି ଚାଲୁଥିବାବେଳେ କାଉମାନଙ୍କ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଆଘାତ ପାଏ, କିମ୍ବା ପୁଣି ଧୂଳିବର୍ଷା ପଡ଼େ, ଏବଂ ପରେ ନିଜ ଛାୟାକୁ ବିକୃତ ଦେଖେ—ତେବେ ସେ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମାତ୍ର ଜୀବେ।

Verse 10

अनभ्रे विद्युतं पश्येद् दक्षिणां दिशमास्थिताम् उदके धनुर् ऐन्द्रं वा त्रीणि द्वौ वा स जीवति

ଯଦି ମେଘହୀନ ଆକାଶରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଜଳରେ ଐନ୍ଦ୍ର ଧନୁ (ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ) ଦେଖାଯାଏ—ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ—ତେବେ ସେ ଜୀବେ; ଭୟ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 11

अप्सु वा यदि वादर्शे यो ह्यात्मानं न पश्यति अशिरस्कं तथा पश्येन् मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति

ଯଦି କେହି ଜଳରେ କିମ୍ବା ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ରୂପ ନ ଦେଖେ, ଅଥବା ନିଜକୁ ଶିରହୀନ ଦେଖେ—ତେବେ ସେ ଏକ ମାସରୁ ଅଧିକ ଜୀବେ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ମହା ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଜାଣି, ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁ (ଜୀବ) ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାର ଓ ପୂଜାଦ୍ୱାରା ପତି—ଶିବଙ୍କ—ଶରଣ ନେଉ।

Verse 12

शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धमथापि वा मृत्युर्ह्युपागतस्तस्य अर्धमासान्न जीवति

ଯଦି କାହାର ଦେହରୁ ଶବଗନ୍ଧ ପରି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଆସେ, କିମ୍ବା ପଚା ଚର୍ବି ପରି ଗନ୍ଧ ହୁଏ—ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି; ସେ ଅର୍ଧମାସରୁ ଅଧିକ ଜୀବେ ନାହିଁ।

Verse 13

यस्य वै स्नातमात्रस्य हृदयं परिशुष्यति धूमं वा मस्तकात्पश्येद् दशाहान्न स जीवति

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରିମାତ୍ରେ ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ଲାଗେ, କିମ୍ବା ନିଜ ମସ୍ତକରୁ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖେ—ସେ ଦଶ ଦିନରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 14

संभिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत तस्य मृत्युरुपस्थितः

ଯାହାର ପ୍ରାଣବାୟୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ମର୍ମସ୍ଥାନକୁ କାଟୁଥିବା ପରି ଲାଗେ, ଏବଂ ଜଳସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷ ହୁଏ ନାହିଁ—ତାହାର ନିକଟେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 15

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशां च दक्षिणाम् गायन्नृत्यन् व्रजेत् स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः

ଯଦି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଗାଇ ନାଚି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଏ—ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 16

कृष्णांबरधरा श्यामा गायन्ती वाप्यथाङ्गना यं नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सो ऽपि न जीवति

ଯଦି ସ୍ୱପ୍ନରେ କଳା ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଶ୍ୟାମା ନାରୀ ଗାଇ ଗାଇ କାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ—ସେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 17

छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्

ଯଦି କେହି ପୁରୁଷ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ କଣ୍ଠରେ ଛିଦ୍ର ଦେଖେ, କିମ୍ବା ନଗ୍ନ ଶ୍ରମଣକୁ ଦେଖେ—ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣ। ଏପରି ନିମିତ୍ତରେ ବନ୍ଧିତ ପଶୁଜୀବ ସ୍ମରଣ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପତି—ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଉ; ଭୟ ଓ ମରଣତାର ପାଶ ଢିଲା କରନ୍ତି କେବଳ ପ୍ରଭୁ।

Verse 18

आ मस्तकतलाद्यस् तु निमज्जेत्पङ्कसागरे दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति

ଯଦି କେହି ମସ୍ତକଶିଖରରୁ ତଳକୁ ପଙ୍କସାଗରରେ ଡୁବୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏମିତି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜୀବିତ ରହେନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ଶୀଘ୍ର ଆସେ।

Verse 19

भस्माङ्गारांश् च केशांश् च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान् पश्येद्यो दशरात्रं तु न स जीवति तादृशः

ଯେ କେହି ଦଶରାତ୍ରି ଧରି ଭସ୍ମ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର, ଛିଟିଯାଇଥିବା କେଶ, ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ଓ ଭୁଜଙ୍ଗ ଦେଖେ, ସେ ଜୀବିତ ରହେନାହିଁ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମୃତ୍ୟୁସୂଚକ ଶକୁନ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 20

कृष्णैश् च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति

ସ୍ୱପ୍ନରେ କଳା ଓ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷମାନେ ଉଦ୍ୟତ ଆୟୁଧ ସହ ପାଷାଣରେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବିତ ରହେନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ଶୀଘ୍ର ଆସେ।

Verse 21

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः क्रोशन्त्यभिमुखं प्रेत्य स गतायुर्भवेन्नरः

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟର ପ୍ରତ୍ୟୁଷରେ, ଯାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଶିବଗଣ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ କ୍ରୋଶ କରନ୍ତି, ସେ ନର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ‘ଗତାୟୁ’—ଯାହାର ଆୟୁ ଶେଷ—ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 22

यस्य वा स्नातमात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम् जायते दन्तहर्षश् च तं गतायुषमादिशेत्

ସ୍ନାନ କରିମାତ୍ରେ ଯାହାର ହୃଦୟ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡିତ ହୁଏ ଏବଂ ଦାନ୍ତ କମ୍ପନ (କଟକଟ) ହୁଏ, ତାକୁ ‘ଗତାୟୁ’—ଆୟୁ ଶେଷ—ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 23

भूयोभूयस्त्रसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा दीपगन्धं च नाघ्राति विद्यान्मृत्युम् उपस्थितम्

ଯେ ଲୋକ ରାତି କିମ୍ବା ଦିନେ ପୁନଃପୁନଃ ହଠାତ୍ ଭୟରେ କମ୍ପିଉଠେ ଏବଂ ଦୀପର ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଜାଣୁ—ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 24

रात्रौ चेन्द्रधनुः पश्येद् दिवा नक्षत्रमण्डलम् परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति

ଯଦି କେହି ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖେ, କିମ୍ବା ଦିନେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଦେଖେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଚକ୍ଷୁରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନ ଦେଖିପାରେ—ସେ ଅଧିକ ଜୀବିତ ରହେ ନାହିଁ।

Verse 25

नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः वक्रा च नासा भवति विज्ञेयो गतजीवितः

ଯାହାର ଗୋଟିଏ ଆଖିରୁ ସ୍ରାବ ହୁଏ, କାନ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ସରିଯାଏ, ନାକ ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଏ—ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 26

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पद्माभासं च वै मुखम् गण्डे वा पिण्डिकारक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः

ଯାହାର ଜିଭ କଳା ଓ ଖରା ହୋଇଯାଏ, ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି ଫିକା ଦିଶେ, କିମ୍ବା ଗାଲ ଫୁଲା ଗଠି ପରି ଲାଲ ହୁଏ—ତାହାର ନିକଟେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 27

मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन्नृत्यंश् च यो नरः याम्यामभिमुखं गच्छेत् तदन्तं तस्य जीवितम्

ଯେ ନର ମୁକ୍ତକେଶ ହୋଇ ହସି, ଗାଇ, ନାଚି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ (ଯମଦିଗ) ଅଭିମୁଖେ ଯାଏ—ସେଠାରେ ତାହାର ଜୀବନର ସୀମା, ସେଠାରେ ତାହାର ଅନ୍ତ।

Verse 28

यस्य श्वेतघनाभासा श्वेतसर्षपसंनिभा श्वेता च मूर्तिर्ह्यसकृत् तस्य मृत्युरुपस्थितः

ଯେ ଜଣେ ପୁନଃପୁନଃ ଶ୍ୱେତ ମେଘସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଶ୍ୱେତ ସରିଷ ଦାଣାସଦୃଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶ୍ୱେତ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖେ, ତାହାର ସମ୍ମୁଖେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 29

उष्ट्रा वा रासभा वाभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः यस्य सो ऽपि न जीवेत्तु दक्षिणाभिमुखो गतः

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଉଷ୍ଟ୍ର କିମ୍ବା ରାସଭ ରଥରେ ଯୋଡ଼ା ଦେଖାଯାଏ—ରଥ ଶୁଭ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ (ଯମଦିଗ) ଗତିର ଚିହ୍ନ।

Verse 30

द्वे वाथ परमे ऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत् घोषं न शृणुयात्कर्णे ज्योतिर् नेत्रे न पश्यति

ପରମ ଅରିଷ୍ଟ (ମହାବିପଦ) ଆସିଲେ ଦୁଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଶକ୍ତି ଏକୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ; କାନରେ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ଆଖିରେ ଜ୍ୟୋତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 31

श्वभ्रे यो निपतेत्स्वप्ने द्वारं चापि पिधीयते न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात् तदन्तं तस्य जीवितम्

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କେହି ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସେ ଗହ୍ୱରରୁ ଉଠିପାରେ ନାହିଁ—ତେବେ ତାହାକୁ ତାହାର ଜୀବନର ଶେଷସୀମା କୁହାଯାଏ।

Verse 32

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्तमाना /* मुखस्य शोषः सुषिरा च नाभिरत्युष्णमूत्रो विषमस्थ एव

ଦୃଷ୍ଟି ଉପରକୁ ଅଟକିଯାଏ ଓ ଦେହରେ ସ୍ଥିରତା ରହେ ନାହିଁ, ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁରେ; ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ନାଭି ଶୂନ୍ୟ ପରି ଲାଗେ, ମୂତ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ ଉଷ୍ଣ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ସମ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋର ଅରିଷ୍ଟଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 33

दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रत्यक्षं यो निहन्यते हन्तारं न च पश्येच्च स गतायुर्न जीवति

ଦିନେ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯଦି କେହି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ହତ ହୁଏ ଏବଂ ହନ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖେ, ତେବେ ଜାଣ—ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁ ଶେଷ; ସେ ଆଉ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 34

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम्

ସ୍ୱପ୍ନାନ୍ତେ ଯେ ମାନବ ନିଜକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖେ ଏବଂ ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ମୃତି ନ ପାଏ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ତାହାର ଜୀବନର ସୀମା କୁହାଯାଏ; ପତି ଶିବାରାଧନା ବିନା ଏହା ପଶୁର ପ୍ରାରବ୍ଧ-କ୍ଷୟ ସମୀପର ନିମିତ୍ତ।

Verse 35

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः कृष्णं रक्तमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः

ଯେ ମାନବ ନିଜ ପୋଷାକକୁ ଶ୍ୱେତ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତାହା କଳା କିମ୍ବା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦିଶେ, ତାହା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପ; ଏହା କାଳ ଦ୍ୱାରା ପାଶ ଶିଥିଳ ହେବାର ନିମିତ୍ତ, ପଶୁ ପତି ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 36

प्रेपरतिओन् फ़ोर् देअथ् अरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन्काल उपस्थिते त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः

ଦେହରେ ମୃତ୍ୟୁ-ସୂଚକ ଅରିଷ୍ଟ ଦେଖାଦେଇ ଯେତେବେଳେ ସେଇ କାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନର ଖେଦ ଓ ବିଷାଦ ତ୍ୟାଗ କରି ଉଦାସୀନ ରହି, ମନକୁ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 37

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः समे ऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जन्तुवर्जिते

ଶୁଚି ହୋଇ ପୂର୍ବଦିଗକୁ—କିମ୍ବା ଉତ୍ତରଦିଗକୁ—ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରି, ସମ, ଦୃଢ଼, ବିବିକ୍ତ ଓ ଜନ୍ତୁବର୍ଜିତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଉ; ଏହା ସାଧକ ପାଇଁ ପତି ଶିବ-ଉପାସନା ଓ ପାଶ-ଶିଥିଳତାର ଯୋଗ୍ୟ ଭୂମି।

Verse 38

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थश् चाचान्त एव च स्वस्तिकेनोपविष्टस्तु नमस्कृत्वा महेश्वरम्

ଉତ୍ତରମୁଖ କିମ୍ବା ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ଦେହକୁ ସ୍ଥିର ରଖି ଆଚମନ କରି, ସ୍ୱସ୍ତିକାସନରେ ବସିବ। ପରେ ପଶୁର ପାଶ ଶିଥିଳ କରୁଥିବା ପତି ମହେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଭକ୍ତିରେ ବନ୍ଦନ କରିବ।

Verse 39

समकायशिरोग्रीवो धारयन् नावलोकयेत् यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता

ଦେହ, ଶିର ଓ ଗ୍ରୀବାକୁ ସମ ଓ ସ୍ଥିର ରଖି, ସାଧକ ଚିତ୍ତକୁ ବାହାରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦେବ ନାହିଁ। ଯେପରି ନିର୍ବାତ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପ ନ ଡୋଲେ, ସେପରି ପତି ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ-ସମାଧିର ସ୍ଥିରତା ଉପମା ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 40

प्रागुदक्प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्रवित् कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे तथा

ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଓ ଜଳ ଦିଗକୁ ଢାଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିତ୍ ଯୋଗରେ ନିୟୁକ୍ତ ହେବ। କାମ, ବିତର୍କ, ପ୍ରୀତି/ଆସକ୍ତି ଏବଂ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଉଭୟକୁ ନିଗ୍ରହ କରିବ—ଯେପରି ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁ ପାଶ ଶିଥିଳ କରି ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗେ ମୁଖ କରେ।

Verse 41

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत् घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा

ମନସା ସମସ୍ତକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ଶୁକ୍ଲ (ଶୁଦ୍ଧ) ଧ୍ୟାନକୁ ନିତ୍ୟ ଅନୁସ୍ମରଣ କରିବ। ଘ୍ରାଣ, ରସନା, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଓ ସ୍ପର୍ଶ—ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ସଦା ସଂଯମ କରିବ; ତେବେ ପାଶ ଶିଥିଳ ହୋଇ ପଶୁ ପତି ଶିବରେ ନିଷ୍ଠିତ ହେବ।

Verse 42

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत् कालकर्माणि विज्ञाय समूहेष्वेव नित्यशः

ଶ୍ରୋତ୍ର, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ (ଶିବ-ଚେତନା) ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ତାହାକୁ ବକ୍ଷ/ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଧାରଣ କରିବ। କାଳାଧୀନ କର୍ମମାନଙ୍କୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ସମୂହ ଓ କାର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ରଖିବ।

Verse 43

द्वादशाध्यात्ममित्येवं योगधारणमुच्यते शतमर्धशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत्

ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାସନ ଆଧାରିତ ଏହାକୁ ଯୋଗ-ଧାରଣା କୁହାଯାଏ। ସାଧକ ମସ୍ତକ-ଶିଖର (ସହସ୍ରାର) ରେ ଏହି ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଶତ ଗଣନା କିମ୍ବା ଅର୍ଧଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରୁ।

Verse 44

खिन्नस्य धारणायोगाद् वायुरूर्ध्वं प्रवर्तते ततश्चापूरयेद् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः

ସାଧକ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ ଧାରଣା-ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣବାୟୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ହୁଏ। ତାପରେ ଓଁକାର ନାଦ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ସେହି ପ୍ରାଣରେ ଦେହକୁ ପୂରଣ କର—ପାଶକୁ ଶିଥିଲ କରି ପଶୁକୁ ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କର।

Verse 45

तथौंकारमयो योगी अक्षरे त्वक्षरी भवेत् ओंकार अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओङ्कारप्राप्तिलक्षणम्

ଏହିପରି ଓଁକାରମୟ ଯୋଗୀ ଅକ୍ଷରତତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଅକ୍ଷରୀ ହୁଏ। ଏବେ ପରେ ମୁଁ ଓଁକାର-ପ୍ରାପ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ କହିବି।

Verse 46

एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र चेश्वरः प्रथमा विद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता

ଏହି ଈଶ୍ୱର ତ୍ରିମାତ୍ର (ତିନି ମାତ୍ରାଯୁକ୍ତ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ସେଇ ‘ବ୍ୟଞ୍ଜନ’—ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା—ମଧ୍ୟ। ପ୍ରଥମ ମାତ୍ରା ବିଦ୍ୟୁତ୍-ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମୟ; ଦ୍ୱିତୀୟ ତାମସୀ—ଆବରଣକାରୀ—ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 47

तृतीयां निर्गुणां चैव मात्रामक्षरगामिनीम् गान्धारी चैव विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा

ତୃତୀୟ ମାତ୍ରା ନିର୍ଗୁଣ—ଗୁଣାତୀତ—ଏବଂ ଅକ୍ଷରରେ ଗମନ କରୁଥିବା ମାତ୍ରା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେଇ ମାତ୍ରା ଗାନ୍ଧାରୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞେୟ, ଯାହା ଗାନ୍ଧାର ସ୍ୱରରୁ ସମ୍ଭବ।

Verse 48

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते यथा प्रयुक्त ओङ्कारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि

ଯଥା ଯଥାବିଧି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ମୂର୍ଧ୍ନିରେ ପିପୀଳିକା ଗତିର ସ୍ପର୍ଶ ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତଥା ସମ୍ୟକ୍ ଉଚ୍ଚାରିତ ଓଁକାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ମୂର୍ଧ୍ନିରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହା ପ୍ରାଣର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ପତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ସୂଚାଏ।

Verse 49

तथौंकारमयो योगी त्व् अक्षरी त्वक्षरी भवेत् प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्मलक्षणमुच्यते

ଏଭଳି ପ୍ରଣବମୟ ଯୋଗୀ ଅକ୍ଷରରୂପ ହୋଇ ଅକ୍ଷରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ପ୍ରଣବ ଧନୁ, ଆତ୍ମା ଶର—ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 50

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ओमित्येकाक्षरं ह्येतद् गुहायां निहितं पदम्

ଅପ୍ରମାଦରେ ଶର ପରି (ଅନ୍ତର୍ସତ୍ୟକୁ) ବେଧିବା ଉଚିତ; ତେବେ ସେ ତଦ୍ମୟ ହୁଏ। କାରଣ ‘ଓମ୍’ ଏହି ଏକାକ୍ଷର ପଦ ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ନିହିତ ଗୁହ୍ୟ ଅବସ୍ଥା।

Verse 51

ओमित्येतत्त्रयो लोकास् त्रयो वेदास्त्रयो ऽग्नयः विष्णुक्रमास्त्रयस्त्वेते ऋक्सामानि यजूंषि च

‘ଓମ୍’—ଏହି ଏକାକ୍ଷରରେ ତିନି ଲୋକ, ତିନି ବେଦ ଓ ତିନି ଅଗ୍ନିର ସାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି କ୍ରମ—ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁଃ—ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରେ ଏକତ୍ର; ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ପତି ଶିବଙ୍କ ପରମ ଲିଙ୍ଗଚିହ୍ନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବୈଦିକ ତ୍ରୟକୁ ଏକ କରେ।

Verse 52

मात्रा चार्धं च तिस्रस्तु विज्ञेयाः परमार्थतः तत्प्रयुक्तस्तु यो योगी तस्य सालोक्यमाप्नुयात्

ପରମାର୍ଥତଃ ତିନି ମାତ୍ରା ଓ ଅର୍ଧମାତ୍ରାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯେ ଯୋଗୀ ସେହି ମାପଯୁକ୍ତ ଜପ-ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରେ, ସେ ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ପାଶରୁ ମୋଚନ କରୁଥିବା ପତି ଶିବଙ୍କ ସାଲୋକ୍ୟ ପାଏ।

Verse 53

अकारो ह्यक्षरो ज्ञेय उकारः सहितः स्मृतः मकारसहितौंकारस् त्रिमात्र इति संज्ञितः

‘ଅ’ ଅକ୍ଷରକୁ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ଜାଣ; ତାହା ସହ ‘ଉ’ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ‘ମ’ ଯୋଗେ ‘ଓଁ’ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହା ତ୍ରିମାତ୍ର କୁହାଯାଏ।

Verse 54

अकारस् त्वेष भूर्लोक उकारो भुव उच्यते सव्यञ्जनो मकारस्तु स्वर्लोक इति गीयते

‘ଅ’ କୁ ଭୂର୍ଲୋକ ବୋଲି ଗାଯାଏ; ‘ଉ’ କୁ ଭୁବର୍ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନାଦ-ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ‘ମ’ କୁ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ବୋଲି ଗୀତ କରାଯାଏ।

Verse 55

ओङ्कारस्तु त्रयो लोकाः शिरस्तस्य त्रिविष्टपम् भुवनाङ्गं च तत्सर्वं ब्राह्मं तत्पदमुच्यते

ଓଁକାର ହିଁ ତିନି ଲୋକ; ତାହାର ଶିର ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)। ସମସ୍ତ ଭୁବନ ତାହାର ଅଙ୍ଗ; ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମ ଅବସ୍ଥା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ପଦ କୁହାଯାଏ।

Verse 56

मात्रापादो रुद्रलोको ह्य् अमात्रं तु शिवं पदम् एवं ज्ञानविशेषेण तत्पदं समुपास्यते

ମାତ୍ରା-ରୂପ ପାଦ ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଲୋକ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦ ଅମାତ୍ର—ମାପରୁ ଅତୀତ। ଏଭଳି ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ-ବିବେକରେ ସେହି ପଦ ଉପାସିତ ହୁଏ।

Verse 57

तस्माद्ध्यानरतिर्नित्यम् अमात्रं हि तदक्षरम् उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं सुखमिच्छता

ଏହିହେତୁ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ରତି ରଖ; କାରଣ ସେହି ଅକ୍ଷର ଅମାତ୍ର—ଅଖଣ୍ଡ। ଯେ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ତାହାର ଉପାସନା କରୁ।

Verse 58

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा त्वनन्तरम् ततः प्लुतवती चैव तृतीया चोपदिश्यते

ହ୍ରସ୍ୱ ମାତ୍ରା ପ୍ରଥମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ମାତ୍ରା। ତାପରେ ପ୍ଲୁତ (ଅତିଦୀର୍ଘ) ମାତ୍ରା ତୃତୀୟ ବୋଲି ଉପଦେଶ ହୁଏ।

Verse 59

एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः यावदेव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि

ଏହି ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବତ୍ କ୍ରମକ୍ରମେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯେତେଦୂର ସତ୍ୟରେ ସମ୍ଭବ, ସେତେଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ସାଧନା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मनि यः सदा अर्धं तन्मात्रम् अपि चेच् छृणु यत् फलमाप्नुयात्

ଯେ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ଏକାଗ୍ର କରେ—ଶୁଣ, ସେ ଯଦି ସେହି ମାତ୍ରାର ଅର୍ଧ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ କରେ, ତେବେ କେଉଁ ଫଳ ପାଏ।

Verse 61

मासे मासे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः तेन यत्प्राप्यते पुण्यं मात्रया तदवाप्नुयात्

ଯେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାସେ ମାସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, ତାହାରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏହି ସାଧନାର ଏକ ମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 62

न तथा तपसोग्रेण न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः यत्फलं प्राप्यते सम्यङ् मात्रया तदवाप्नुयात्

ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ନିୟତ ମାତ୍ରାରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେ ଫଳ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଭଳି ମିଳେ ନାହିଁ, ନା ଅଧିକ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ; ସେହି ଯଥାଯଥ ମାତ୍ରାରେ ହିଁ ସେଇ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 63

तत्र चैषा तु या मात्रा प्लुता नामोपदिश्यते एषा एव भवेत्कार्या गृहस्थानां तु योगिनाम्

ଏଠାରେ ଯେ ମାତ୍ରା ‘ପ୍ଲୁତ’ (ଦୀର୍ଘ ଉଚ୍ଚାରଣ) ନାମେ ଉପଦିଷ୍ଟ, ସେଇ ମାତ୍ରା ଗୃହସ୍ଥ-ଯୋଗୀମାନେ ଅବଶ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ; ନିୟମିତ ଦୀର୍ଘ ଜପରେ ମନ ପଶୁଭାବ ଛାଡ଼ି ପତି ଶ୍ରୀଶିବରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ।

Verse 64

एषां चैव विशेषेण ऐश्वर्ये ह्यष्टलक्षणे अणिमाद्ये तु विज्ञेया तस्माद्युञ्जीत तां द्विजाः

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଅଷ୍ଟଲକ୍ଷଣ—ଅଣିମା ଆଦି—ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେହି ଯୋଗନିୟମରେ ନିଜକୁ ଯୁକ୍ତ କର, କାରଣ ତାହା ପତି-ଅଧୀନ ଯୋଗେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱମାର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 65

एवं हि योगसंयुक्तः शुचिर् दान्तो जितेन्द्रियः आत्मानं विद्यते यस्तु स सर्वं विन्दते द्विजाः

ଏଭଳି ଯୋଗସଂଯୁକ୍ତ, ଶୁଚି, ଦାନ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଯେ ଆତ୍ମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ, ସେ ସବୁକିଛି ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାଶ ଛିଣ୍ଡେ ଏବଂ ପଶୁ ପତି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 66

तस्मात्पाशुपतैर्योगैर् आत्मानं चिन्तयेद्बुधः आत्मानं जानते ये तु शुचयस्ते न संशयः

ଏହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପାଶୁପତ ଯୋଗାନୁଶାସନରେ ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ; ଯେମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଚି ହୁଅନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 67

ऋचो यजूंषि सामानि वेदोपनिषदस् तथा योगज्ञानादवाप्नोति ब्राह्मणो ऽध्यात्मचिन्तकः

ଅଧ୍ୟାତ୍ମଚିନ୍ତକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦମାନଙ୍କ ସାର ପାଏ; ପାଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ପରମ ପତି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ସମୀପ କରେ।

Verse 68

सर्वदेवमयो भूत्वा अभूतः स तु जायते योनिसंक्रमणं त्यक्त्वा याति वै शाश्वतं पदम्

ସେ ସର୍ବଦେବମୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଅଭୂତ ରହେ; ସତ୍ୟାନୁଭୂତିରେ ତାହାକୁ ‘ଜନ୍ମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯୋନିସଂକ୍ରମଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶାଶ୍ୱତ ପଦ—ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଧାମ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 69

यथा वृक्षात् फलं पक्वं पवनेन समीरितम् नमस्कारेण रुद्रस्य तथा पापं प्रणश्यति

ଯେପରି ଗଛରୁ ପକ୍କ ଫଳ ପବନର ଝୋକାରେ ଖସିପଡ଼େ, ସେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 70

यत्र रुद्रनमस्कारः सर्वकर्मफलो ध्रुवः अन्यदेवनमस्कारान् न तत्फलमवाप्नुयात्

ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ରନମସ୍କାର ହୁଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କର୍ମର ଧ୍ରୁବ ଫଳ ମିଳେ। ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କେବଳ ନମସ୍କାର କଲେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 71

तस्मात्त्रिःप्रवणं योगी उपासीत महेश्वरम् दशविस्तारकं ब्रह्म तथा च ब्रह्मविस्तरैः

ଏହିହେତୁ ଯୋଗୀ ତ୍ରିବାର ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁ। ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦଶବିସ୍ତାର ରୂପେ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ବିଭିନ୍ନ ବିସ୍ତାରରେ ଧ୍ୟାନ କରୁ—ଏବଂ ସେସବୁର ଅନ୍ତଃସତ୍ୟ ଭାବେ ଏକମାତ୍ର ପତି, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣୁ।

Verse 72

एवं ध्यानसमायुक्तः स्वदेहं यः परित्यजेत् स याति शिवसायुज्यं समुद्धृत्य कुलत्रयम्

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ୟକ୍ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ କୁଲତ୍ରୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 73

अथवारिष्टमालोक्य मरणे समुपस्थिते अविमुक्तेश्वरं गत्वा वाराणस्यां तु शोधनम्

ଅପଶକୁନ ଦେଖି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପ ବୋଲି ଜାଣି, ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ବାରାଣସୀରେ ନିଶ୍ଚୟ (ଜୀବର) ଶୋଧନ ହୁଏ।

Verse 74

येन केनापि वा देहं संत्यजेन् मुच्यते नरः श्रीपर्वते वा विप्रेन्द्राः संत्यजेत्स्वतनुं नरः

ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମଣିଷ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରୁ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶ୍ରୀପର୍ବତରେ ଯେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 75

स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा अविमुक्तं परं क्षेत्रं जन्तूनां मुक्तिदं सदा

ସେ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ; ଏଠାରେ ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଅବିମୁକ୍ତ ହେଉଛି ପରମ କ୍ଷେତ୍ର, ଯାହା ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ସଦା ମୁକ୍ତି ଦିଏ।

Verse 76

सेवेत सततं धीमान् विशेषान्मरणान्तिके

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ସେବା-ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ।