Adhyaya 76
स्वेच्छाविग्रहसंभव-प्रतिष्ठाफलवर्णनम् (विविधशिवमूर्तिप्रतिष्ठा, लोक-फल, शिवसायुज्य)
ସୂତ ପୂର୍ବଭାଗର ଶିବକେନ୍ଦ୍ରିକ ଉପଦେଶକୁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରୁ ଆଚରଣ-ବିଧିତତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଭକ୍ତି ଓ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛାପ୍ରକଟ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଫଳ କହନ୍ତି—ସ୍କନ୍ଦ-ଉମା ସହିତ ସ୍ଥାପନାରୁ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ, ନାନା ଲୋକରେ ଭୋଗ ଓ ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ। ପରେ ଧ୍ୟାନରେ ଶିବଦେହକୁ ତତ୍ତ୍ୱ-ଭୂତମାତୃକା ଭାବେ—ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ତନ୍ମାତ୍ରା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ ଶିବଲୀଳାରୂପ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଦର୍ଶାନ୍ତି। ତାପରେ ନନ୍ଦି ସହିତ, ଦିଗମ୍ବର ଶ୍ୱେତ କପାଳଧାରୀ, ଉଗ୍ର-ରକ୍ଷକ ରୂପ, ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର, ଗୁରୁରୂପ ଲକୁଳୀଶ୍ୱର, ଭସ୍ମଲିପ୍ତ କପାଳଧାରୀ ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତିବିଧାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରସାଧନା, ବିଶେଷତଃ “ଓଂ ନମୋ ନୀଳକଣ୍ଠାୟ” ଉଲ୍ଲେଖ। ଶେଷରେ ଜାଲନ୍ଧରାନ୍ତକ ଓ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଥାପନାସହ ଲିଙ୍ଗ-କୌସ୍ମୋଗ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ଶିବଲୋକ ଓ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି; ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୈବ ଆଚାର ପାଇଁ ଭୂମିକା ତିଆରି ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवाद्वैतकथनं नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः सूत उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वेच्छाविग्रहसंभवम् प्रतिष्ठायाः फलं सर्वं सर्वलोकहिताय वै
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ “ଶିବାଦ୍ୱୈତକଥନ” ନାମକ ଛଅସତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏହା ପରେ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରୁ ପ୍ରକଟିତ ବିଗ୍ରହ-ସମ୍ଭବକୁ, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳକୁ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 2
स्कन्दोमासहितं देवम् आसीनं परमासने कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଉମା ସହିତ ପରମାସନରେ ଆସୀନ ଦେବଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ତିଆରି କରି, ଭକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 3
स्कन्दोमासहितं देवं सम्पूज्य विधिना सकृत् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि यथाश्रुतम्
ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଉମାସହିତ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଏକଥର ମାତ୍ର ସମ୍ପୂଜା କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ତାହା ମୁଁ ଯଥାଶ୍ରୁତ ଏବେ କହୁଛି।
Verse 4
सूर्यकोटिप्रतिकाशैर् विमानैः सार्वकामिकैः रुद्रकन्यासमाकीर्णैर् गेयनाट्यसमन्वितैः
କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାବାନ, ସର୍ବକାମଦାୟକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ରୁଦ୍ରକନ୍ୟାମାନେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।
Verse 5
शिववत्क्रीडते योगी यावदाभूतसंप्लवम् तत्र भुक्त्वा महाभोगान् विमानैः सार्वकामिकैः
ଯୋଗୀ ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି କ୍ରୀଡ଼ା କରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ମହାପ୍ରଳୟ ନ ହୁଏ। ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗି ସର୍ବକାମଦାୟକ ବିମାନରେ ବିଚରେ।
Verse 6
औमं कौमारमैशानं वैष्णवं ब्राह्ममेव च प्राजापत्यं महातेजा जनलोकं महस् तथा
‘ଓଁ-ରୂପ, କୌମାର ଓ ଐଶାନ; ବୈଷ୍ଣବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମ; ଏବଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’—ହେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଜନଲୋକ ଓ ମହର୍ଲୋକ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ କହିଲା।
Verse 7
ऐन्द्रम् आसाद्य चैन्द्रत्वं कृत्वा वर्षायुतं पुनः भुक्त्वा चैव भुवर्लोके भोगान् दिव्यान् सुशोभनान्
ଐନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ଲାଭ କରି ସେ ପୁନଃ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଭୋଗ କରେ; ତାପରେ ଭୁବର୍ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ, ସୁଶୋଭନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
Verse 8
मेरुमासाद्य देवानां भवनेषु प्रमोदते एकपादं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं शूलसंयुतम्
ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଭବନରେ ପ୍ରମୋଦ କରନ୍ତି—ଏକପାଦ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁରୂପେ।
Verse 9
सृष्ट्वा स्थितं हरिं वामे दक्षिणे चतुराननम् अष्टाविंशतिरुद्राणां कोटिः सर्वाङ्गसुप्रभम्
ସୃଷ୍ଟିର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୃଜି ସେ ବାମେ ହରିଙ୍କୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ରୂପର ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଏକ କୋଟି ସମୂହ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 10
पञ्चविंशतिकं साक्षात् पुरुषं हृदयात्तथा प्रकृतिं वामतश्चैव बुद्धिं वै बुद्धिदेशतः
ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱରୂପ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରକୃତିକୁ, ବୁଦ୍ଧି-ଦେଶରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
अहङ्कारमहङ्कारात् तन्मात्राणि तु तत्र वै इन्द्रियाणीन्द्रियादेव लीलया परमेश्वरम्
ଅହଂକାରରୁ (ଭେଦାତ୍ମକ) ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହାରୁ ତନ୍ମାତ୍ରାମାନେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ତନ୍ମାତ୍ରାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି—ଏ ସବୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୀଳାରେ।
Verse 12
पृथिवीं पादमूलात्तु गुह्यदेशाज्जलं तथा नाभिदेशात् तथा वह्निं हृदयाद्भास्करं तथा
ପାଦମୂଳରୁ ପୃଥିବୀ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ, ଗୁହ୍ୟଦେଶରୁ ଜଳ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ, ନାଭିଦେଶରୁ ଅଗ୍ନି-ତତ୍ତ୍ୱକୁ, ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ଭାସ୍କର-ତେଜକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
कण्ठात्सोमं तथात्मानं भ्रूमध्यान्मस्तकाद्दिवम् सृष्टैवं संस्थितं साक्षाज् जगत्सर्वं चराचरम्
କଣ୍ଠରୁ ସେ ସୋମକୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରୁ ଓ ମସ୍ତକଶିଖରରୁ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚର ଓ ଅଚର—ସାକ୍ଷାତ୍ ତାଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରକାଶ ରୂପେ ଦୃଶ୍ୟମାନ।
Verse 14
सर्वज्ञं सर्वगं देवं कृत्वा विद्याविधानतः प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାବିଧାନ (ମନ୍ତ୍ରବିଧି) ଅନୁସାରେ ରଚି, ଏବଂ ଯଥାନ୍ୟାୟ ବିଧିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ, ଉପାସକ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବସ୍ଥିତି ସହ ଏକତ୍ୱ—ଲାଭ କରେ।
Verse 15
त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृङ्गं द्विशीर्षकम् कृत्वा यज्ञेशमीशानं विष्णुलोके महीयते
ଯଜ୍ଞେଶ ଈଶାନଙ୍କୁ ତ୍ରିପାଦ, ସପ୍ତହସ୍ତ, ଚତୁଃଶୃଙ୍ଗ ଓ ଦ୍ୱିଶୀର୍ଷ ରୂପେ ରଚି/ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ସାଧକ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 16
तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पलक्षं सुखी नरः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् सर्वयज्ञान्तगो भवेत्
ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗ କରି, ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖୀ ରହି, ସେ ନର କ୍ରମେ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରି ଆସେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତ—ପରମପତି ଶିବରେ—ପହଞ୍ଚୁଥିବା ହୁଏ।
Verse 17
वृषारूढं तु यः कुर्यात् सोमं सोमार्धभूषणम् हयमेधायुतं कृत्वा यत्पुण्यं तद् अवाप्य सः
ଯେ କେହି ସୋମଙ୍କୁ ବୃଷାରୂଢ—ବୃଷଭବାହନ—ଏବଂ ସୋମାର୍ଧଭୂଷଣ (ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର-ଭୂଷିତ) ରୂପେ ସ୍ଥାପନ/ରଚନା କରେ, ସେ ଦଶହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 18
काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना गत्वा शिवपुरं दिव्यं तत्रैव स विमुच्यते
କିଙ୍କିଣୀଜାଳରେ ଶୋଭିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଶିବଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମୟ ପୁରକୁ ଯାଏ; ସେଠାରେଇ ପାଶବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 19
नन्दिना सहितं देवं साम्बं सर्वगणैर्वृतम् कृत्वा यत्फलमाप्नोति वक्ष्ये तद्वै यथाश्रुतम्
ନନ୍ଦୀ ସହିତ, ଶକ୍ତିସମେତ ସାମ୍ବ ଶିବ—ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଦେବଙ୍କୁ—ପୂଜା କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଶ୍ରୁତିପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଯଥାଶ୍ରୁତ ମୁଁ କହିବି।
Verse 20
सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर् वृषसंयुतैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः
ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନ—ବୃଷଭଯୁକ୍ତ—ଅପ୍ସରାଗଣରେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ; ଏମିତି ଯେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
Verse 21
नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैः सर्वतः सर्वशोभितैः गत्वा शिवपुरं दिव्यं गाणपत्यमवाप्नुयात्
ନୃତ୍ୟରତ ଅପ୍ସରାସଂଘମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସେ ଦିବ୍ୟ ଶିବପୁରକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଗାଣପତ୍ୟ—ଶିବଗଣପଦ—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 22
नृत्यन्तं देवदेवेशं शैलजासहितं प्रभुम् सहस्रबाहुं सर्वज्ञं चतुर्बाहुम् अथापि वा
ସେମାନେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟରତ ଦେଖିଲେ—ଶୈଳଜା (ପାର୍ବତୀ) ସହିତ—ସର୍ବଜ୍ଞ, ସହସ୍ରବାହୁ; କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 23
भृग्वाद्यैर्भूतसंघैश् च संवृतं परमेश्वरम् शैलजासहितं साक्षाद् वृषभध्वजमीश्वरम्
ଭୃଗୁ ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଭୂତସଂଘମାନେ ଯାହାକୁ ଘେରିଥିଲେ, ଶୈଲଜା (ପାର୍ବତୀ) ସହିତ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପରମେଶ୍ୱର—ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ଶିବଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।
Verse 24
ब्रह्मेन्द्रविष्णुसोमाद्यैः सदा सर्वैर्नमस्कृतम् मातृभिर् मुनिभिश्चैव संवृतं परमेश्वरम्
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ନମସ୍କୃତ, ମାତୃକା ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ପାଶୁପତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।
Verse 25
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य यत्फलं तद्वदाम्यहम् सर्वयज्ञतपोदानतीर्थदेवेषु यत् फलम्
ଭକ୍ତିରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି—ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବପୂଜାରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଏଠାରେ ଲଭ୍ୟ।
Verse 26
तत्फलं कोटिगुणितं लब्ध्वा याति शिवं पदम् तत्र भुक्त्वा महाभोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्
ସେଇ ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ଲଭି ଭକ୍ତ ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗ କରି ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।
Verse 27
सृष्ट्यन्तरे पुनः प्राप्ते मानवं पदमाप्नुयात् नग्नं चतुर्भुजं श्वेतं त्रिनेत्रं सर्पमेखलम्
ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିଚକ୍ର ଆସିଲେ ଜୀବ ମାନବ ପଦ ପାଏ; ତେବେ ସେ ନଗ୍ନ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ସର୍ପମେଖଳାଧାରୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ।
Verse 28
कपालहस्तं देवेशं कृष्णकुञ्चितमूर्धजम् कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्
କପାଳହସ୍ତ ଦେବେଶ, କୃଷ୍ଣ କୁଞ୍ଚିତ କେଶଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଗଢ଼ି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଭକ୍ତ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ (ପରମ ଏକତ୍ୱ) ପାଏ।
Verse 29
इभेन्द्रदारकं देवं सांबं सिद्धार्थदं प्रभुम् सुधूम्रवर्णं रक्ताक्षं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम्
ମୁଁ ସେଇ ଦେବ—ସାମ୍ବ ଶିବ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ; ଯିଏ ଇଭେନ୍ଦ୍ର (ଅହଂକାର-ଗଜ) ଦମନକର୍ତ୍ତା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥଦାତା, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରକ୍ତାକ୍ଷ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ।
Verse 30
काकपक्षधरं मूर्ध्ना नागटङ्कधरं हरम् सिंहाजिनोत्तरीयं च मृगचर्मांबरं प्रभुम्
ହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ମୁଣ୍ଡରେ କାକପକ୍ଷ-ଶିଖାଧାରୀ, ନାଗଟଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରଧାରୀ; ସିଂହାଜିନ ଉତ୍ତରୀୟ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧାରଣକାରୀ।
Verse 31
तीक्ष्णदंष्ट्रं गदाहस्तं कपालोद्यतपाणिनम् हुंफट्कारे महाशब्दशब्दिताखिलदिङ्मुखम्
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ, ଗଦାହସ୍ତ, କପାଳ ଉଦ୍ୟତ ପାଣି—‘ହୁଂ ଫଟ୍’ ମହାଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ମୁଖ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
Verse 32
पुण्डरीकाजिनं दोर्भ्यां बिभ्रन्तं कम्बुकं तथा हसन्तं च नदन्तं च पिबन्तं कृष्णसागरम्
ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ-ତନ୍ତୁ ସଦୃଶ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟ ଧରି; ହସି, ଗର୍ଜି, କୃଷ୍ଣ ସାଗରକୁ ପିଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 33
नृत्यन्तं भूतसंघैश् च गणसंघैस् त्वलंकृतम् कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य यथाविभवविस्तरम्
ଭୂତସଂଘ ଓ ଗଣସଂଘ ନୃତ୍ୟ କରି ସେବା କରୁଥିବା ପରି ଅଲଙ୍କୃତ ଲିଙ୍ଗରୂପକୁ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ବିସ୍ତାର ସହ ଭକ୍ତିରେ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 34
सर्वविघ्नान् अतिक्रम्य शिवलोके महीयते तत्र भुक्त्वा महाभोगान् यावदाभूतसंप्लवम्
ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭକ୍ତ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ। ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।
Verse 35
ज्ञानं विचारतो लब्ध्वा रुद्रेभ्यस्तत्र मुच्यते अर्धनारीश्वरं देवं चतुर्भुजमनुत्तमम्
ବିଚାର-ବିବେକରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ପରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅନୁତ୍ତମ ଦେବ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରେ।
Verse 36
वरदाभयहस्तं च शूलपद्मधरं प्रभुम् स्त्रीपुंभावेन संस्थानं सर्वाभरणभूषितम्
ବର ଓ ଅଭୟ ଦେଇଥିବା ହସ୍ତଯୁକ୍ତ, ଶୂଳ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁଂଭାବର ଏକତ୍ୱରେ ସଂସ୍ଥିତ ଓ ସର୍ବ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ।
Verse 37
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवलोके महीयते तत्र भुक्त्वा महाभोगान् अणिमादिगुणैर्युतः
ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ସେ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ। ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଅଣିମା ଆଦି ଗୁଣ (ସିଦ୍ଧି) ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 38
आचन्द्रतारकं ज्ञानं ततो लब्ध्वा विमुच्यते यः कुर्याद्देवदेवेशं सर्वज्ञं लकुलीश्वरम्
ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ଯେ ଜ୍ଞାନ, ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଲଭ୍ୟ; ତାହା ପାଇଲେ ଜୀବ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ଦେବଦେବେଶ, ସର୍ବଜ୍ଞ ପତି—ଲକୁଳୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ପାଶବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 39
वृतं शिष्यप्रशिष्यैश् च व्याख्यानोद्यतपाणिनम् कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवलोकं स गच्छति
ଶିଷ୍ୟ-ପ୍ରଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରିଥିବା, ଉପଦେଶ-ବ୍ୟାଖ୍ୟାନରେ ଉଦ୍ୟତ ହସ୍ତ ଥିବା ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସମ୍ମାନ କଲେ, ସାଧକ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 40
भुक्त्वा तु विपुलांस्तत्र भोगान् युगशतं नरः ज्ञानयोगं समासाद्य तत्रैव च विमुच्यते
ସେଠାରେ ଶତ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନଯୋଗକୁ ପାଏ; ଏବଂ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ପତି (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପାରେ ପାଶ ଛିନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 41
पूर्वदेवामराणां च यत्स्थानं सकलेप्सितम् कृतमुद्रस्य देवस्य चिताभस्मानुलेपिनः
ପୂର୍ବ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ସକଳ ଭାବେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ପରମ ଧାମ ହେଉଛି—ତ୍ୟାଗମୁଦ୍ରାଧାରୀ ଏବଂ ଚିତାଭସ୍ମ ଲେପିତ ସେ ଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ। ସେଇ ପତି (ଶିବ) ଲୋକାତୀତ ହୋଇ ବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।
Verse 42
त्रिपुण्ड्रधारिणस्तेषां शिरोमालाधरस्य च ब्रह्मणः केशकेनैकम् उपवीतं च बिभ्रतः
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି ଯିଏ ଶିରରେ ମାଳା ଧାରଣ କରି, କେଶଗୁଚ୍ଛରୁ ତିଆରି ଏକମାତ୍ର ଉପବୀତ ବିଭ୍ରତ କରନ୍ତି—ଏହା ଶୈବାଚାରର ଚିହ୍ନ।
Verse 43
बिभ्रतो वामहस्तेन कपालं ब्रह्मणो वरम् विष्णोः कलेवरं चैव बिभ्रतः परमेष्ठिनः
ସେ ଭଗବାନ ବାମହସ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କପାଳ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଲେବର ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଜ ପରମାଧିପତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
Verse 44
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य मुच्यते भवसागरात् ओंनमो नीलकण्ठाय इति पुण्याक्षराष्टकम्
ଭକ୍ତିରେ (ଲିଙ୍ଗକୁ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଭବସାଗରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। “ଓଁ ନମୋ ନୀଳକଣ୍ଠାୟ”—ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର।
Verse 45
मन्त्रमाह सकृद्वा यः पातकैः स विमुच्यते मन्त्रेणानेन गन्धाद्यैर् भक्त्या वित्तानुसारतः
ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତି ସହ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ (ଶିବଲିଙ୍ଗର) ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 46
सम्पूज्य देवदेवेशं शिवलोके महीयते जालन्धरान्तकं देवं सुदर्शनधरं प्रभुम्
ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ ଭକ୍ତ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ—ଜାଲନ୍ଧରାନ୍ତକ, ସୁଦର୍ଶନଧାରୀ ସେହି ପ୍ରଭୁଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି।
Verse 47
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य द्विधाभूतं जलंधरम् प्रयाति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି—ଯାହାରେ ଜାଲନ୍ଧର ଦ୍ୱିଧା ହେଲା—ଭକ୍ତ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ; ଏଥିରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
Verse 48
सुदर्शनप्रदं देवं साक्षात्पूर्वोक्तलक्षणम् अर्चमानेन देवेन चार्चितं नेत्रपूजया
ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନକାରୀ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଚିହ୍ନିତ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ, ପୂଜାକାରୀ ଦେବ ‘ନେତ୍ର-ପୂଜା’ ବିଧିରେ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 49
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवलोके महीयते तिष्ठतो ऽथ निकुम्भस्य पृष्ठतश्चरणांबुजम्
ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ। ପରେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପଛେ ଦାଁଡ଼ି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣର ଶରଣ ଲଭେ।
Verse 50
वामेतरं सुविन्यस्य वामे चालिङ्ग्य चाद्रिजाम् शूलाग्रे कूर्परं स्थाप्य किङ्किणीकृतपन्नगम्
ଡାହାଣ ଭୁଜାକୁ ସୁବିନ୍ୟସ୍ତ କରି, ବାମ ଭୁଜାରେ ଅଦ୍ରିଜା (ଗିରିଜା)ଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶୂଳାଗ୍ରରେ କୂର୍ପର ରଖିଲେ—ଆଭୂଷଣ ସର୍ପ କିଙ୍କିଣୀ ପରି ଝଙ୍କାର କଲା।
Verse 51
सम्प्रेक्ष्य चान्धकं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं स्थितम् रूपं कृत्वा यथान्यायं शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଦେଖି, (ପ୍ରଭୁ) ଶାସ୍ତ୍ରନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ଧକ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବ ସହ ଏକତ୍ୱ—ଲଭିଲା।
Verse 52
यः कुर्याद्देवदेवेशं त्रिपुरान्तकमीश्वरम् धनुर्बाणसमायुक्तं सोमं सोमार्धभूषणम्
ଯେ କେହି ଦେବଦେବେଶ, ପରମେଶ୍ୱର ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କୁ—ଧନୁର୍ବାଣ ସହିତ ସଜ୍ଜ, ସୋମ ସମ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଭୂଷଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା—ରୂପେ ଗଢ଼େ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କରେ।
Verse 53
रथे सुसंस्थितं देवं चतुराननसारथिम् तदाकारतया सो ऽपि गत्वा शिवपुरं सुखी
ରଥରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେବଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ସାରଥି ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେଖି ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରୂପ ଧାରି ଶିବପୁରକୁ ଗଲା ଓ ପରମସୁଖୀ ହେଲା।
Verse 54
क्रीडते नात्र संदेहो द्वितीय इव शङ्करः तत्र भुक्त्वा महाभोगान् यावद् इच्छा द्विजोत्तमाः
ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେଠାରେ ଶଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିବ ପରି କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଇଚ୍ଛା ଯାଏଁ ସେଠାରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
Verse 55
ज्ञानं विचारितं लब्ध्वा तत्रैव स विमुच्यते
ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାରରେ ପରିଶୋଧିତ ଜ୍ଞାନ ପାଇ ସେ ସେଠାରେଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 56
गङ्गाधरं सुखासीनं चन्द्रशेखरमेव च
ଗଙ୍ଗାଧର, ସୁଖାସୀନ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 57
गङ्गया सहितं चैव वामोत्सङ्गे ऽंबिकान्वितम् विनायकं तथा स्कन्दं ज्येष्ठं दुर्गां सुशोभनाम्
ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଦେଖିଲା; ତାଙ୍କ ବାମ ଉତ୍ସଙ୍ଗରେ ଅମ୍ବିକା ଅଧିଷ୍ଠିତ; ସହିତ ବିନାୟକ, ସ୍କନ୍ଦ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଏବଂ ସୁଶୋଭିତ ଦୁର୍ଗା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 58
भास्करं च तथा सोमं ब्रह्माणीं च महेश्वरीम् कौमारीं वैष्णवीं देवीं वाराहीं वरदां तथा
ଭକ୍ତ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମାତୃଶକ୍ତି—ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ ଦେବୀ, ବାରାହୀ ଓ ବରଦା (ବରପ୍ରଦାୟିନୀ)—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ମରଣ କରୁ।
Verse 59
इन्द्राणीं चैव चामुण्डां वीरभद्रसमन्विताम् विघ्नेशेन च यो धीमान् शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ଯେ ଧୀମାନ୍ ଭକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଓ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ଓ ବିଘ୍ନେଶ ସହିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧ୍ୟାନ କରେ—ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ ଏକତ୍ୱ ପାଏ।
Verse 60
लिङ्गमूर्तिं महाज्वालामालासंवृतम् अव्ययम् लिङ्गस्य मध्ये वै कृत्वा चन्द्रशेखरमीश्वरम्
ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଅବ୍ୟୟ, ମହାଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କର; ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଈଶ୍ୱର—ପଶୁକୁ ପାଶବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ପରମ ପତି—ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ଚିନ୍ତନ କର।
Verse 61
व्योम्नि कुर्यात् तथा लिङ्गं ब्रह्माणं हंसरूपिणम् विष्णुं वराहरूपेण लिङ्गस्याधस्त्वधोमुखम्
ଚେତନାର ବ୍ୟୋମରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଏଭଳି କଳ୍ପନା କର—ଉପରେ ହଂସରୂପ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ତଳେ ବରାହରୂପ ବିଷ୍ଣୁତତ୍ତ୍ୱ; ଲିଙ୍ଗର ଅଧୋଭାଗରେ ଅଧୋମୁଖ ଭାବେ ସ୍ଥିତ। ଏଭଳି ଲିଙ୍ଗକେନ୍ଦ୍ରିତ ବିଶ୍ୱକ୍ରମକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 62
ब्रह्माणं दक्षिणे तस्य कृताञ्जलिपुटं स्थितम् मध्ये लिङ्गं महाघोरं महाम्भसि च संस्थितम्
ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମା କୃତାଞ୍ଜଲି ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ମହାଘୋର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା, ସେହି ମହାଜଳରାଶିରେ ସ୍ଥିତ—ଭୟ-ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ପତି-ତତ୍ତ୍ୱ।
Verse 63
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात् क्षेत्रसंरक्षकं देवं तथा पाशुपतं प्रभुम्
ବିଧି କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, କ୍ଷେତ୍ର-ସଂରକ୍ଷକ ଦେବ ଓ ପାଶୁପତ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ସାଧକ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ।
Verse 64
कृत्वा भक्त्या यथान्यायं शिवलोके महीयते
ଭକ୍ତିରେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ନ୍ୟାୟରେ କଲେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
That faithful, rule-based consecration (pratiṣṭhā) of Shiva in specific forms—supported by pūjā and mantra—yields graded loka-phala and culminates in Shiva-sāyujya (mokṣa).
It presents a tattva-and-element emanation mapped onto Shiva’s body: from Shiva arise prakṛti, buddhi, ahaṅkāra, tanmātras and indriyas, and the elements (pṛthivī, jala, vahni, etc.), framing the cosmos as Shiva’s līlā.
“Oṁ namo nīlakaṇṭhāya” is praised as a meritorious eight-syllable formula; reciting it even once is said to free one from sins, and worship with it leads to honor in Shiva-loka.
Lakulīśvara appears as a teaching form of Shiva surrounded by disciples, linking iconography with jñāna-yoga and the Pāśupata-oriented ideal of liberation through instruction and practice.
They function as mythic-ritual archetypes: installing these victorious forms symbolizes the destruction of inner obstacles and demonic forces, promising Shiva-loka enjoyment and eventual liberation.