Adhyaya 75

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवलिङ्गभेदसंस्थापनादिवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः निष्कलो निर्मलो नित्यः सकलत्वं कथं गतः वक्तुमर्हसि चास्माकं यथा पूर्वं यथा श्रुतम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଶିବଲିଙ୍ଗର ଭେଦ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପନାଦି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯେ ପ୍ରଭୁ ନିଷ୍କଳ, ନିର୍ମଳ ଓ ନିତ୍ୟ, ସେ କିପରି ‘ସକଳ’ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି ଓ ଆମେ ଯେପରି ଶୁଣିଛୁ, ସେହିପରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच परमार्थविदः केचिद् ऊचुः प्रणवरूपिणम् विज्ञानमिति विप्रेन्द्राः श्रुत्वा श्रुतिशिरस्यजम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ! ବେଦଶିରସରୁ ଜନିତ ସେହି ପତିଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶୁଣି କେତେକ ପରମାର୍ଥବିଦ କହିଲେ—ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପରମ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସ୍ୱରୂପ।

Verse 3

शब्दादिविषयं ज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते तज्ज्ञानं भ्रान्तिरहितम् इत्यन्ये नेति चापरे

ଶବ୍ଦ ଆଦି ବିଷୟକ ଯେ ବୋଧ, ତାହାକୁ ‘ଜ୍ଞାନ’ କୁହାଯାଏ। କେତେକ କହନ୍ତି—ଭ୍ରାନ୍ତିରହିତ ବୋଧ ହିଁ ଜ୍ଞାନ; ଅନ୍ୟେ ‘ନେତି’ ବୋଲି ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ କହନ୍ତି।

Verse 4

यज्ज्ञानं निर्मलं शुद्धं निर्विकल्पं निराश्रयम् गुरुप्रकाशकं ज्ञानम् इत्यन्ये मुनयो द्विजाः

ଯେ ଜ୍ଞାନ ନିର୍ମଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ (ପତି-ଶିବଙ୍କ ପ୍ରକାଶକ ଭାବେ) ପ୍ରକାଶିତ କରେ—ଅନ୍ୟ ମୁନି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହାକୁ ଜ୍ଞାନ କହନ୍ତି।

Verse 5

ज्ञानेनैव भवेन्मुक्तिः प्रसादो ज्ञानसिद्धये उभाभ्यां मुच्यते योगी तत्रानन्दमयो भवेत्

ମୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରପ୍ରସାଦ ଆବଶ୍ୟକ। ଉଭୟ ଥିଲେ ଯୋଗୀ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦମୟ ହୁଏ।

Verse 6

वदन्ति मुनयः केचित् कर्मणा तस्य संगतिम् कल्पनाकल्पितं रूपं संहृत्य स्वेच्छयैव हि

କେତେକ ମୁନି କହନ୍ତି—କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାଙ୍କର (ଦେହଧାରଣ ସହ) ସଙ୍ଗତି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ କଳ୍ପନାରେ ଗଢ଼ା ରୂପକୁ ସଂହାର କରି, କେବଳ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 7

द्यौर्मूर्धा तु विभोस्तस्य खं नाभिः परमेष्ठिनः सोमसूर्याग्नयो नेत्रे दिशः श्रोत्रं महात्मनः

ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମସ୍ତକ ଦ୍ୟୌଲୋକ; ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କର ନାଭି ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ନେତ୍ର; ଦିଗମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣ।

Verse 8

चरणौ चैव पातालं समुद्रस्तस्य चांबरम् देवास्तस्य भुजाः सर्वे नक्षत्राणि च भूषणम्

ପାତାଳ ତାଙ୍କର ଚରଣ; ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଭୁଜା; ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ।

Verse 9

प्रकृतिस्तस्य पत्नी च पुरुषो लिङ्गमुच्यते वक्त्राद्वै ब्राह्मणाः सर्वे ब्रह्मा च भगवान्प्रभुः

ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବୋଲି କଥିତ; ପୁରୁଷକୁ ଲିଙ୍ଗ—ପରମ ଚିହ୍ନ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସେଠାରୁ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ।

Verse 10

इन्द्रोपेन्द्रौ भुजाभ्यां तु क्षत्रियाश् च महात्मनः वैश्याश्चोरुप्रदेशात्तु शूद्राः पादात्पिनाकिनः

ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଭୁଜାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଊରୁ-ପ୍ରଦେଶରୁ ବୈଶ୍ୟ; ପିନାକୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 11

पुष्करावर्तकाद्यास्तु केशास्तस्य प्रकीर्तिताः वायवो घ्राणजास्तस्य गतिः श्रौतं स्मृतिस् तथा

ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତ ଆଦି ଘୂର୍ଣ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର କେଶ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ତାଙ୍କର ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ବାୟୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗତି ଶ୍ରୌତ-ବିଧାନାନୁସାରେ; ସ୍ମୃତି-ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ତଦନୁରୂପ।

Verse 12

अथानेनैव कर्मात्मा प्रकृतेस्तु प्रवर्तकः पुंसां तु पुरुषः श्रीमान् ज्ञानगम्यो न चान्यथा

ଏହିପରି ସେଇ କର୍ମାତ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିର ଗତି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁରୁଷ (ପତି) କେବଳ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ଲଭ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 13

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस् तपोयज्ञो विशिष्यते तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

କର୍ମୟଜ୍ଞର ସହସ୍ରଗୁଣ ଠାରୁ ତପୋୟଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ସହସ୍ର ତପୋୟଜ୍ଞ ଠାରୁ ଜପୟଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଶିବନାମ-ଜପ ହିଁ ପଶୁଜୀବ ପାଇଁ ପତିଶିବଙ୍କ ଦିଗରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ଉପାସନା।

Verse 14

जपयज्ञसहस्रेभ्यो ध्यानयज्ञो विशिष्यते ध्यानयज्ञात्परो नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम्

ସହସ୍ର ଜପୟଜ୍ଞ ଠାରୁ ଧ୍ୟାନୟଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧ୍ୟାନୟଜ୍ଞ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ ଧ୍ୟାନ ହିଁ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନର ସାଧନ।

Verse 15

यदा समरसे निष्ठो योगी ध्यानेन पश्यति ध्यानयज्ञरतस्यास्य तदा संनिहितः शिवः

ଯେତେବେଳେ ଯୋଗୀ ସମରସ ଭାବରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନୟଜ୍ଞରେ ରତ ଏହି ସାଧକଙ୍କ ପାଖରେ ଶିବ ସନ୍ନିହିତ—ସାକ୍ଷାତ୍—ହୋଇ ରହନ୍ତି।

Verse 16

नास्ति विज्ञानिनां शौचं प्रायश्चित्तादि चोदना विशुद्धा विद्यया सर्वे ब्रह्मविद्याविदो जनाः

ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୌଚ କିମ୍ବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଦି ବିଷୟରେ କୌଣସି ବିଧି-ଚୋଦନା ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାବିଦ୍ ଜନମାନେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

नास्ति क्रिया च लोकेषु सुखं दुःखं विचारतः धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानिनां संनिधिः सदा

ଯଥାର୍ଥ ବିଚାରରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି କ୍ରିୟା ସ୍ୱଭାବତଃ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଧର୍ମାଧର୍ମ, ଜପ ଓ ହୋମ—ଏସବୁ ଧ୍ୟାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ସଦା ସନ୍ନିଧିରେ ଥାଏ; କାରଣ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ଧ୍ୟାନ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ପତି-ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରେ।

Verse 18

परानन्दात्मकं लिङ्गं विशुद्धं शिवमक्षरम् निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

ଲିଙ୍ଗକୁ ପରମାନନ୍ଦ-ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଜାଣ—ଅତିଶୟ ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂ ଶିବ, ଅକ୍ଷର ତତ୍ତ୍ୱ। ଏହା ନିଷ୍କଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଂସ୍ଥିତ।

Verse 19

लिङ्गं तु द्विविधं प्राहुर् बाह्यमाभ्यन्तरं द्विजाः बाह्यं स्थूलं मुनिश्रेष्ठाः सूक्ष्ममाभ्यन्तरं द्विजाः

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି ଲିଙ୍ଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥୂଳ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଲିଙ୍ଗ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ଜଣାଯାଏ।

Verse 20

कर्मयज्ञरताः स्थूलाः स्थूललिङ्गार्चने रताः असतां भावनार्थाय नान्यथा स्थूलविग्रहः

ଯେମାନେ କର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଆସକ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥୂଳ ଓ ବାହ୍ୟମୁଖୀ, ସେମାନେ ସ୍ଥୂଳ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ଥାନ୍ତି। ଅପକ୍ୱ ଚିତ୍ତମାନଙ୍କରେ ଭକ୍ତିଭାବ ଓ ସଠିକ୍ ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥୂଳ ବିଗ୍ରହ ବିଧିତ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 21

आध्यात्मिकं च यल्लिङ्गं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् असौ मूढो बहिः सर्वं कल्पयित्वैव नान्यथा

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନ୍ତର୍ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ମୂଢ—ସେ ସବୁକିଛି ବାହାରେ ମାତ୍ର କଳ୍ପନା କରି ଧରେ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 22

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भवेत्प्रत्यक्षमव्ययम् यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିର୍ମଳ ଓ ଅବ୍ୟୟ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅଯୁକ୍ତ ଓ ଅସଂଯମୀମାନେ ତାହାକୁ ମାଟି, କାଠ ଆଦିରେ ଗଢ଼ା ସ୍ଥୂଳ ରୂପ ଭାବେ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି।

Verse 23

अर्थो विचारतो नास्तीत्य् अन्ये तत्त्वार्थवेदिनः निष्कलः सकलश्चेति सर्वं शिवमयं ततः

ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥବିଦ୍‌ମାନେ କହନ୍ତି—ବିଚାର କଲେ ପୃଥକ ‘ଅର୍ଥ’ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ନିଷ୍କଳ ହେଉ କି ସକଳ, ସବୁ ଶିବମୟ।

Verse 24

व्योमैकमपि दृष्टं हि शरावं प्रति सुव्रताः पृथक्त्वं चापृथक्त्वं च शङ्करस्येति चापरे

ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଏକ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ନିମିତ୍ତ କରି ବିଭକ୍ତ ଭଳି ଦିଶେ; ସେପରି କେହି କେହି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୃଥକ ଓ ଅପୃଥକ ଦୁହେଁ କହନ୍ତି।

Verse 25

प्रत्ययार्थं हि जगताम् एकस्थो ऽपि दिवाकरः एको ऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारेषु सुव्रताः

ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଜଗତମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟୟ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜଳପାତ୍ରମାନେ ଭିତରେ ଅନେକ ଭଳି ଦିଶେ।

Verse 26

जन्तवो दिवि भूमौ च सर्वे वै पाञ्चभौतिकाः तथापि बहुला दृष्टा जातिव्यक्तिविभेदतः

ଦିବି ହେଉ କି ଭୂମିରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ପଞ୍ଚଭୂତମୟ; ତଥାପି ଜାତି ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଭେଦରୁ ସେମାନେ ବହୁରୂପେ ଦିଶନ୍ତି।

Verse 27

दृश्यते श्रूयते यद्यत् तत्तद्विद्धि शिवात्मकम् भेदो जनानां लोके ऽस्मिन् प्रतिभासो विचारतः

ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ଓ ଯାହା ଶୁଣାଯାଏ—ସେ ସବୁକୁ ଶିବାତ୍ମକ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭେଦ ବିଚାରେ କେବଳ ପ୍ରତିଭାସମାତ୍ର।

Verse 28

स्वप्ने च विपुलान् भोगान् भुक्त्वा मर्त्यः सुखी भवेत् दुःखी च भोगं दुःखं च नानुभूतं विचारतः

ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଭୋଗ ‘ଭୋଗି’ ମର୍ତ୍ୟ ସୁଖୀ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ବିଚାରେ ଜଣାପଡ଼େ—ନ ଭୋଗ, ନ ଦୁଃଖ ସତ୍ୟରେ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 29

एवमाहुस्तथान्ये च सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः हृदि संसारिणां साक्षात् सकलः परमेश्वरः

ଏହିପରି କହନ୍ତି—ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ବେଦାର୍ଥତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ସମସ୍ତେ: ସଂସାରବନ୍ଧ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପରମେଶ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍ ସକଳରୂପେ ବିରାଜମାନ।

Verse 30

योगिनां निष्कलो देवो ज्ञानिनां च जगन्मयः त्रिविधं परमेशस्य वपुर्लोके प्रशस्यते

ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବ ନିଷ୍କଳ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଜଗନ୍ମୟ। ଏହିପରି ଲୋକରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ତ୍ରିବିଧ ରୂପ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 31

निष्कलं प्रथमं चैकं ततः सकलनिष्कलम् तृतीयं सकलं चैव नान्यथेति द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପ୍ରଥମଟି ଏକ ନିଷ୍କଳ; ପରେ ସକଳ-ନିଷ୍କଳ; ତୃତୀୟଟି ସକଳ ହିଁ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 32

अर्चयन्ति मुहुः केचित् सदा सकलनिष्कलम् सर्वज्ञं हृदये केचिच् छिवलिङ्गे विभावसौ

କେହି କେହି ସଦା ସକଳ-ନିଷ୍କଳ ଦୁଇ ରୂପରେ ଥିବା ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। କେହି ହୃଦୟସ୍ଥ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ଆଉ କେହି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଶିବଲିଙ୍ଗରୂପେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 33

सकलं मुनयः केचित् सदा संसारवर्तिनः एवमभ्यर्चयन्त्येव सदाराः ससुता नराः

ହେ ମୁନିମାନେ, କେହି କେହି ଋଷି—ସଦା ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଚଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ପ୍ରକାରେ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। ସେପରି ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ନିରନ୍ତର ଲିଙ୍ଗରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 34

यथा शिवस् तथा देवी यथा देवी तथा शिवः तस्मादभेदबुद्ध्यैव सप्तविंशत्प्रभेदतः

ଶିବ ଯେପରି, ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ଦେବୀ ଯେପରି, ଶିବ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ତେଣୁ, ସତାଇଶ ପ୍ରକାର ଭେଦରେ କଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଅଭେଦ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

यजन्ति देहे बाह्ये च चतुष्कोणे षडस्रके दशारे द्वादशारे च षोडशारे त्रिरस्रके

ସେମାନେ ଦେହର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି—ଚତୁଷ୍କୋଣ (ବର୍ଗ), ଷଡସ୍ର, ଦଶାର, ଦ୍ୱାଦଶାର, ଷୋଡଶାର ଏବଂ ତ୍ରିରସ୍ର (ତ୍ରିଭୁଜ) ମଣ୍ଡଳରେ ଶିବଙ୍କୁ ଯଜନ୍ତି।

Verse 36

स स्वेच्छया शिवः साक्षाद् देव्या सार्धं स्थितः प्रभुः संतारणार्थं च शिवः सदसद्व्यक्तिवर्जितः

ନିଜ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସଂତରଣ (ମୁକ୍ତି) କରାଇବା ପାଇଁ ଶିବ ସତ୍-ଅସତ୍ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 37

तमेकमाहुर्द्विगुणं च केचित् केचित्तमाहुस्त्रिगुणात्मकं च ऊचुस् तथा तं च शिवं तथान्ये संसारिणं वेदविदो वदन्ति

ବେଦବିଦ୍‌ମାନେ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ କହନ୍ତି—କେହି ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଏକ ବୋଲି, କେହି ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବୋଲି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ସଂସାରରେ ଚଳିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି—ନିଜ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଅନୁସାରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏମିତି କହନ୍ତି।

Verse 38

भक्त्या च योगेन शुभेन युक्ता विप्राः सदा धर्मरता विशिष्टाः यजन्ति योगेशम् अशेषमूर्तिं षडस्रमध्ये भगवन्तमेव

ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଭ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ, ସଦା ଧର୍ମରେ ରତ ବିଶିଷ୍ଟ ବିପ୍ର ଋଷିମାନେ—ଷଟ୍କୋଣ ଯନ୍ତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଅଶେଷ ଓ ସେ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 39

ये तत्र पश्यन्ति शिवं त्रिरस्रे त्रितत्त्वमध्ये त्रिगुणं त्रियक्षम् ते यान्ति चैनं न च योगिनो ऽन्ये तया च देव्या पुरुषं पुराणम्

ଯେମାନେ ସେଠାରେ (ଯୋଗସ୍ଥାନରେ) ତ୍ରିକୋଣ-ସ୍ୱରୂପ, ତ୍ରିତତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତ୍ରିଗୁଣରେ ପ୍ରକାଶିତ, ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି—ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ସେଇ ଦେବୀ (ଶକ୍ତି)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ବିନା ସେ ନିତ୍ୟ ପୁରାଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।