Adhyaya 74

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ब्रह्मप्रोक्तलिङ्गार्चनविधिर् नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः सूत उवाच देइत्य् => लिङ्ग लिङ्गानि कल्पयित्वैवं स्वाधिकारानुरूपतः विश्वकर्मा ददौ तेषां नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ବ୍ରହ୍ମପ୍ରୋକ୍ତ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନବିଧି’ ନାମକ ଚତୁର୍ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ନିଜ-ନିଜ ଅଧିକାରାନୁରୂପେ ବିଭିନ୍ନ ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 2

इन्द्रनीलमयं लिङ्गं विष्णुना पूजितं सदा पद्मरागमयं शक्रो हैमं विश्रवसः सुतः

ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ପୂଜନ୍ତି। ପଦ୍ମରାଗମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶ୍ରବସଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ। ଏପରି ଲିଙ୍ଗତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ପଶୁପତି ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ପାଶବନ୍ଧନରୁ ପଶୁକୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 3

विश्वेदेवास् तथा रौप्यं वसवः कान्तिकं शुभम् आरकूटमयं वायुर् अश्विनौ पार्थिवं सदा

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ରୌପ୍ୟମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୂଜନ୍ତି; ବସୁମାନେ ଶୁଭ ଓ କାନ୍ତିମୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ। ବାୟୁ ଆରକୂଟ (ତାମ୍ର-ମିଶ୍ରଧାତୁ) ମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ସଦା ପାର୍ଥିବ (ମୃତ୍ତିକାମୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି। ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟବିଧାନ ଦେବଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପତି ଶିବସେବାରେ ନିୟୁକ୍ତ।

Verse 4

स्फाटिकं वरुणो राजा आदित्यास्ताम्रनिर्मितम् मौक्तिकं सोमराड् धीमांस् तथा लिङ्गमनुत्तमम्

ରାଜା ବରୁଣ ସ୍ଫଟିକମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତାମ୍ରନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଏବଂ ଧୀମାନ୍ ସୋମରାଜ ମୌକ୍ତିକମୟ ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ପ୍ରତୀକରେ ସେମାନେ ପରମ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

Verse 5

अनन्ताद्या महानागाः प्रवालकमयं शुभम् दैत्या ह्ययोमयं लिङ्गं राक्षसाश् च महात्मनः

ଅନନ୍ତ ଆଦି ମହାନାଗମାନେ ଶୁଭ ପ୍ରବାଳମୟ ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଲୋହମୟ ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଏବଂ ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ସମସ୍ତେ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

Verse 6

त्रैलोहिकं गुह्यकाश् च सर्वलोहमयं गणाः चामुण्डा सैकतं साक्षान् मातरश् च द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟର ଗଣମାନେ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଲୋହାରେ ଗଢ଼ା ମନେହେଉଥିବା ଗଣସମୂହ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଚାମୁଣ୍ଡା, ସୈକତମାନେ ଓ ମାତୃକାମାନେ—ସମସ୍ତେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 7

दारुजं नैरृतिर् भक्त्या यमो मारकतं शुभम् नीलाद्याश् च तथा रुद्राः शुद्धं भस्ममयं शुभम्

ଭକ୍ତିସହ ନୈଋତି (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିକ୍ପାଳ) କାଠଜନିତ ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଯମ ଶୁଭ ମରକତବର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ପାଏ। ନୀଳ ଆଦି ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 8

लक्ष्मीवृक्षमयं लक्ष्मीर् गुहो वै गोमयात्मकम् मुनयो मुनिशार्दूलाः कुशाग्रमयम् उत्तमम्

ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବୃକ୍ଷରୂପେ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) କୁ ଗୋମୟରେ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳମାନେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ପ୍ରତୀକ କୁଶାଗ୍ରରୁ ତିଆରି ଉତ୍ତମ ରୂପେ ସ୍ଥାପନୀୟ।

Verse 9

वामाद्याः पुष्पलिङ्गं तु गन्धलिङ्गं मनोन्मनी सरस्वती च रत्नेन कृतं रुद्रस्य वाग्भवा

ବାମା ଆଦି ଶକ୍ତିମାନେ ପୁଷ୍ପଲିଙ୍ଗ ଅର୍ପଣ କଲେ; ମନୋନ୍ମନୀ ଗନ୍ଧଲିଙ୍ଗ ସମର୍ପଣ କଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବାଗ୍ଭବା ସରସ୍ୱତୀ ରତ୍ନନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ପୂଜାର୍ଥେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 10

दुर्गा हैमं महादेवं सवेदिकमनुत्तमम् उग्रा पिष्टमयं सर्वे मन्त्रा ह्याज्यमयं शुभम्

ଦୁର୍ଗା ବେଦିକାସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଅନୁତ୍ତମ ମହାଦେବ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଉଗ୍ରା ଦେବୀ ସମଗ୍ର ବିଧାନକୁ ପିଷ୍ଟମୟ (ଗୁଁଥା ମାଁଡ) ଦ୍ୱାରା ରଚିଲେ; ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଘୃତସହ ଅର୍ପିତ ହେଲା।

Verse 11

वेदाः सर्वे दधिमयं पिशाचाः सीसनिर्मितम् लेभिरे च यथायोग्यं प्रसादाद्ब्रह्मणः पदम्

ସମସ୍ତ ବେଦ ଦଧିମୟ ପଦ ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ପିଶାଚମାନେ ସୀସା-ନିର୍ମିତ ପଦ ପାଇଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ନିୟତ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 12

बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत् शिवलिङ्गं समभ्यर्च्य स्थितमत्र न संशयः

ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ? ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସ୍ଥିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 13

त्य्पेस् ओफ़् लिङ्गस् अच्च्। तो मतेरिअल् षड्विधं लिङ्गमित्याहुर् द्रव्याणां च प्रभेदतः तेषां भेदाश्चतुर्युक्तचत्वारिंशदिति स्मृताः

ଦ୍ରବ୍ୟଭେଦ ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ଷଡ୍ବିଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାର ଉପଭେଦ ସ୍ମୃତିରେ ମୋଟ ଚୁଆଳିଶ ବୋଲି ସ୍ମରଣ ହୁଏ।

Verse 14

शैलजं प्रथमं प्रोक्तं तद्धि साक्षाच्चतुर्विधम् द्वितीयं रत्नजं तच्च सप्तधा मुनिसत्तमाः

ପ୍ରଥମେ ଶୈଳଜ (ପାଷାଣଜନ୍ୟ) ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ସାକ୍ଷାତ୍ ଚାରି ପ୍ରକାର। ଦ୍ୱିତୀୟ ରତ୍ନଜ ଲିଙ୍ଗ; ତାହା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସାତ ପ୍ରକାର।

Verse 15

तृतीयं धातुजं लिङ्गम् अष्टधा परमेष्ठिनः तुरीयं दारुजं लिङ्गं तत्तु षोडशधोच्यते

ତୃତୀୟ ଧାତୁଜ (ଧାତୁନିର୍ମିତ) ଲିଙ୍ଗ; ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ମତେ ତାହା ଅଷ୍ଟବିଧ। ଚତୁର୍ଥ ଦାରୁଜ (କାଠନିର୍ମିତ) ଲିଙ୍ଗ; ତାହା ଷୋଡଶବିଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 16

मृन्मयं पञ्चमं लिङ्गं द्विधा भिन्नं द्विजोत्तमाः षष्ठं तु क्षणिकं लिङ्गं सप्तधा परिकीर्तितम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପଞ୍ଚମ ମୃଣ୍ମୟ (ମାଟିର) ଲିଙ୍ଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଭିନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଷଷ୍ଠ କ୍ଷଣିକ (ଅସ୍ଥାୟୀ) ଲିଙ୍ଗ ସପ୍ତବିଧ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 17

श्रीप्रदं रत्नजं लिङ्गं शैलजं सर्वसिद्धिदम् धातुजं धनदं साक्षाद् दारुजं भोगसिद्धिदम्

ରତ୍ନନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରୀ—ମଙ୍ଗଳମୟ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଶୈଳଜ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧି ଦେଏ। ଧାତୁଜ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧନ ଦେଏ, ଦାରୁଜ ଲିଙ୍ଗ ଭୋଗସିଦ୍ଧି କରାଏ।

Verse 18

मृन्मयं चैव विप्रेन्द्राः सर्वसिद्धिकरं शुभम् शैलजं चोत्तमं प्रोक्तं मध्यमं चैव धातुजम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ମୃଣ୍ମୟ (ମାଟିର) ଲିଙ୍ଗ ଶୁଭ ଏବଂ ସର୍ବସିଦ୍ଧିକର। ଶୈଳଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଇଛି, ଧାତୁଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 19

बहुधा लिङ्गभेदाश् च नव चैव समासतः मूले ब्रह्मा तथा मध्ये विष्णुस्त्रिभुवनेश्वरः

ଲିଙ୍ଗର ଭେଦ ଅନେକ; କିନ୍ତୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନବ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତାହାର ମୂଳେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟେ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି।

Verse 20

रुद्रोपरि महादेवः प्रणवाख्यः सदाशिवः लिङ्गवेदी महादेवी त्रिगुणा त्रिमयांबिका

ରୁଦ୍ରର ଉପରେ ମହାଦେବ—ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଦାଶିବ। ଏବଂ ମହାଦେବୀ ହିଁ ଲିଙ୍ଗବେଦୀ; ସେ ତ୍ରିଗୁଣା, ତ୍ରିମୟୀ ଅମ୍ବିକା।

Verse 21

तया च पूजयेद्यस्तु देवी देवश् च पूजितौ शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम्

ଯେ ଏହି ବିଧିରେ ପୂଜା କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଓ ଦେବ—ଦୁହେଁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଶୈଳଜ, ରତ୍ନଜ, ଧାତୁଜ କିମ୍ବା ଦାରୁଜ—ଯେକୌଣସି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିପାରେ।

Verse 22

मृन्मयं क्षणिकं वापि भक्त्या स्थाप्य फलं शुभम् सुरेन्द्राम्भोजगर्भाग्नियमाम्बुपधनेश्वरैः

ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିରେ ମୃଣ୍ମୟ—ଯଦିଓ କ୍ଷଣିକ—ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରେ, ତେବେ ସେଇ ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଇନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର ଓ ଈଶାନ—ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।

Verse 23

सिद्धविद्याधराहीन्द्रैर् यक्षदानवकिन्नरैः स्तूयमानः सुपुण्यात्मा देवदुन्दुभिनिःस्वनैः

ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ଦାନବ, କିନ୍ନରମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେଇ ପରମ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିର ଘନ ନିନାଦ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 24

भूर्भूवःस्वर्महर्लोकान् क्रमाद् वै जनतः परम् तपः सत्यं पराक्रम्य भासयन् स्वेन तेजसा

ସେ କ୍ରମେ ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ ଓ ମହର୍ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଜନଃ, ତପଃ, ସତ୍ୟଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ପାର କରି, ପରମ ପତିଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରଭା ସମାନ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।

Verse 25

लिङ्गस्थापनसन्मार्गनिहितस्वायतासिना आशु ब्रह्माण्डमुद्भिद्य निर्गच्छन्निर्विशङ्कया

ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାପନର ସନ୍ମାର୍ଗରେ ନିଜ ସ୍ୱୟଂ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଖଡ୍ଗକୁ ନିହିତ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆବରଣକୁ ଭେଦି, ନିର୍ବିଶଙ୍କ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 26

शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम् मृन्मयं क्षणिकं त्यक्त्वा स्थापयेत्सकलं वपुः

ପାଷାଣ, ରତ୍ନ, ଧାତୁ କିମ୍ବା କାଠରେ ନିର୍ମିତ (ଲିଙ୍ଗ) ଯେକୌଣସି ହେଉ—ନଶ୍ୱର ମୃଣ୍ମୟ କ୍ଷଣିକ ଲିଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୂଜାର୍ଥେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ‘ସକଳ-ବପୁ’ ଅର୍ଥାତ୍ ସାକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

विधिना चैव कृत्वा तु स्कन्दोमासहितं शुभम् कुन्दगोक्षीरसंकाशं लिङ्गं यः स्थापयेन्नरः

ଯେ ନର ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଉମା ସହିତ ଶୁଭ, କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଏବଂ ଗୋକ୍ଷୀର ସଦୃଶ ଶ୍ୱେତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରେ।

Verse 28

नृणां तनुं समास्थाय स्थितो रुद्रो न संशयः दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य लभन्ते निर्वृतिं नराः

ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ରୁଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଲୋକେ ନିର୍ବୃତି, ଗଭୀର ଶାନ୍ତି, ପାଆନ୍ତି।

Verse 29

तस्य पुण्यं मया वक्तुं सम्यग्युगशतैरपि शक्यते नैव विप्रेन्द्रास् तस्माद् वै स्थापयेत् तथा

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେହି କର୍ମର ପୁଣ୍ୟ ମୁଁ ଶତ ଯୁଗ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେହିପରି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

सर्वेषामेव मर्त्यानां विभोर्दिव्यं वपुः शुभम् सकलं भावनायोग्यं योगिनामेव निष्कलम्

ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଦେହ ‘ସକଳ’—ଭାବନା-ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ପ୍ରଭୁ ‘ନିଷ୍କଳ’—ନିର୍ଗୁଣ, ଅଖଣ୍ଡ—ରୂପେ ଅନୁଭୂତ।