Adhyaya 67
ययातिना पूरौ राज्याभिषेकः, दिक्प्रदानं, तृष्णा-वैराग्योपदेशः, वनप्रवेशः च
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯୟାତି ସମବେତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ଅବଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରତିକୂଳ ସ୍ୱଭାବ ହେତୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଦୁ ରାଜ୍ୟପଦ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ପିତୃମାତୃ ଆଜ୍ଞାପାଳକ ପୁରୁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ବର ଉଲ୍ଲେଖ କରି—ଆଜ୍ଞାକାରୀ ପୁତ୍ର ହିଁ ରାଜ୍ୟଭାର ବହିବ—ବୋଲି ସର୍ବସମ୍ମତିରେ ପୁରୁଙ୍କୁ ସିଂହାସନେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ପରେ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି ଦିଗନୁସାରେ ରାଜ୍ୟବିଭାଗ କରନ୍ତି—ତୁର୍ବସୁକୁ ଆଗ୍ନେୟ, ଯଦୁକୁ ଦକ୍ଷିଣ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁକୁ ପଶ୍ଚିମ/ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦିଅନ୍ତି। ତାପରେ ଯୟାତିଙ୍କ ଗାଥାରେ ଉପଦେଶ—ଭୋଗରେ ତୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏନି, ଘିଅ ପଡ଼ିଲେ ଅଗ୍ନି ପରି ବଢ଼େ; ବ୍ରହ୍ମଲାଭର ଲକ୍ଷଣ—ମନ-ବାକ୍-କର୍ମରେ ଅହିଂସା, ଅଦ୍ୱେଷ, ନିର୍ଭୟତା; ଦେହ ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ଅଜର। ଶେଷରେ ଯୟାତି ରାଣୀ ସହ ବନପ୍ରବେଶ କରି ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗେ ତପ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ-କୀର୍ତ୍ତନରେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଶିବଲୋକ ମହିମା ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षट्षष्टितमो ऽध्यायः ययाति रेलोअदेद् ययातिरुवाच ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ସତଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଯୟାତି କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ମୋ କଥା ଶୁଣ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ।
Verse 2
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः प्रतिकूलमतिश्चैव न स पुत्रः सतां मतः
ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଦୁ ମୋ ନିୟୋଗ ପାଳନ କଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲା; ତେଣୁ ସତ୍ଜନମତେ ସେ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ।
Verse 3
मातापित्रोर्वचनकृत् सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते स पुत्रः पुत्रवद् यस् तु वर्तते मातृपितृषु
ମାତାପିତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରୁଥିବାକୁ ସତ୍ଜନମାନେ ପୁତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଯେ ମାତାପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁତ୍ରୋଚିତ ଭକ୍ତି ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଆଚରଣ କରେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ପୁତ୍ର।
Verse 4
यदुनाहमवज्ञातस् तथा तुर्वसुनापि च द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्
ଯଦୁ ମୋତେ ଅବମାନ କଲା; ସେପରି ତୁର୍ବସୁ ମଧ୍ୟ। ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ମୋ ପ୍ରତି ଭାରି ଅବଜ୍ଞା କଲେ।
Verse 5
पुरुणा च कृतं वाक्यं मानितश् च विशेषतः कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम
ପୁରୁଙ୍କ କଥା କାର୍ଯ୍ୟକର ହେଲା ଏବଂ ସେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ମୋର କନିଷ୍ଠ ଦାୟାଦ—ଯେ ମୋ ଜରାକୁ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଧାରିଥିଲା—ସେ ଅପେକ୍ଷିତ ହେଲା।
Verse 6
शुक्रेण मे समादिष्टा देवयान्याः कृते जरा प्रार्थितेन पुनस्तेन जरा संचारिणी कृता
ଶୁକ୍ର ମୋତେ ଆଦେଶ ଦେଲେ—ଦେବୟାନୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୋ ଉପରେ ଜରା ଆରୋପିତ ହେଉ। ପୁନଃ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରେ ସେଇ ଜରା ସଞ୍ଚାରିଣୀ—ଏକ ଦେହରୁ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଇପାରୁଥିବା—କରାଗଲା।
Verse 7
शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति
କାବ୍ୟ ଉଶନସ୍—ସ୍ୱୟଂ ଶୁକ୍ର—ଏହି ବର ଦେଲେ: “ଯେ ପୁତ୍ର ତୁମ ଧର୍ମ ଓ ଆଜ୍ଞାକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରିବ, ସେଇ ତୁମ ରାଜ୍ୟର ଧାରକ ହେବ।”
Verse 8
भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते प्रकृतय ऊचुः यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा
“ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମତି ଦିଅନ୍ତୁ—ପୂରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉ।” ଏପରି କହି ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ: “ଯେ ପୁତ୍ର ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସଦା ମାତାପିତାଙ୍କ ହିତରେ ନିବିଷ୍ଟ, ସେଇ ଯୋଗ୍ୟ।”
Verse 9
सर्वमर्हति कल्याणं कनीयान् अपि स प्रभुः अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतो वाक्यकृत्तव
ସେ କନିଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଭୁସ୍ୱରୂପ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ରାଜ୍ୟ ନ୍ୟାୟତଃ ପୂରୁଙ୍କର—ତୁମ ପୁତ୍ର, ଯେ ତୁମ ବଚନ ପାଳନକାରୀ।
Verse 10
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं कर्तुमन्यथा ययाति दिस्त्रिबुतेस् थे किन्ग्दोम् सूत उवाच एवं जानपदैस्तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा
ଶୁକ୍ରଙ୍କ ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରୁ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ସମ୍ଭବ ନ ଥିଲା। ତେଣୁ ଯୟାତି ରାଜ୍ୟକୁ ବିଭାଜନ କଲେ। ସୂତ କହିଲେ—ଜନପଦବାସୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏମିତି କହିଲେ, ସେତେବେଳେ ନହୁଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବର ଓ କର୍ମପାଶରେ ରାଜଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧିତ; ସତ୍ୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପତି ଶିବଙ୍କର।
Verse 11
अभिषिच्य ततो राज्यं पूरुं स सुतम् आत्मनः दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत्
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ପୁତ୍ର ପୂରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗର ଶାସନ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
Verse 12
दक्षिणायामथो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् प्रतीच्यामुत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च तावुभौ
ତାପରେ ରାଜା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କ୍ରମେ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏଭଳି ଦିଗର ରକ୍ଷା ଲୋକଶାସନର ଆଦର୍ଶ ହେଲା, ଯାହା ପରମ ପତି ଶିବଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଅଧୀନତାରେ।
Verse 13
सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् व्यभजच्च त्रिधा राज्यं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा
ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି, ତାପରେ ରାଜ୍ୟକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 14
पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु हर्षनिर्भरमानसः प्रीतिमानभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु
ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ପରେ ରାଜା ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ନେହୀ ହେଲେ; ଶାସନଭାର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ନ୍ୟସ୍ତ କଲେ।
Verse 15
अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वतो ऽङ्गानि कूर्मवत्
ଏଠାରେ ପୁରା ମହାରାଜ ଯୟାତି ଗାଇଥିବା ଗାଥା ଅଛି—ଯାହାଦ୍ୱାରା କୂର୍ମ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି କାମ-ବେଗକୁ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପଶୁ (ଜୀବ)କୁ ପତି ଶିବରେ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 16
ताभिर् एव नरः श्रीमान् नान्यथा कर्मकोटिकृत् न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति
ଏହି ଉପାୟ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ନାହିଁ; ଶ୍ରୀମାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ କୋଟି କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ—ବିଷୟଭୋଗରେ କାମ କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 17
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः
ହବିଷ୍ (ଆହୁତି) ଦ୍ୱାରା ତାହା ପୁନଃପୁନଃ ବଢ଼େ—ଯେପରି କଳା, ଭଲଭାବେ ଚାଲିତ ପଥ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ତେଣୁ ପୃଥିବୀରେ ଧାନ-ଯବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ପଶୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ—ଅର୍ଥାତ୍ ସମୃଦ୍ଧି—ଜନ୍ମେ।
Verse 18
नालमेकस्य तत्सर्वम् इति मत्वा शमं व्रजेत् यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम्
ଏ ସବୁ ଏକଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି ଶମ (ଅନ୍ତଃଶାନ୍ତି)କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପାପକ, ହାନିକର ଭାବ ନ କରିଲେ ମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
Verse 19
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा यदा परान्न बिभेति परे चास्मान्न बिभ्यति
କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମ-ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ କାହାକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ। ପାଶ-ବନ୍ଧନ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇ ପତି-ପରମେଶ୍ୱରରେ ସ୍ଥିର ପଶୁ-ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ ଏହି ନିର୍ଭୟତା।
Verse 20
यदा न निन्देन्न द्वेष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् यानजीर्यति जीर्यतः
ଯେତେବେଳେ ସେ ନ ନିନ୍ଦା କରେ, ନ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମ-ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଦୁର୍ମତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଠିନ ଯେ ଅନ୍ତର୍ବୃତ୍ତି, ଦେହ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ।
Verse 21
यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस् तां तृष्णां त्यजतः सुखम् जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः
ସେଇ ତୃଷ୍ଣା ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ରୋଗ; ଯେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ପାଏ। କାଳ ସହ କେଶ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; କାଳ ସହ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ଜୀର୍ଣ୍ଣତା ସହ ସବୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
Verse 22
चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका निरुपद्रवा जीर्यन्ति देहिनः सर्वे स्वभावादेव नान्यथा
ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; କେବଳ ତୃଷ୍ଣା ମାତ୍ର ନିରୁପଦ୍ରବ ଭାବେ ଅକ୍ଷୟ ପରି ରହିଯାଏ। ସମସ୍ତ ଦେହୀ ସ୍ୱଭାବତଃ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
Verse 23
जीविताशा धनाशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यते यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम्
ଜୀବନର ଆଶା ଓ ଧନର ଆଶା, ଦେହ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ଏବଂ ଲୋକରେ ଯେ କାମସୁଖ ଅଛି, ଯେ ଦିବ୍ୟ ମହାସୁଖ କୁହାଯାଏ—(ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ)।
Verse 24
तृष्णाक्षयसुखस्यैतत् कलां नार्हति षोडशीम् एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद्वनम्
ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷୟଜନିତ ସୁଖର ଷୋଡଶମ ଭାଗର ଏକ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଷୟସୁଖ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏମିତି କହି ସେ ରାଜର୍ଷି ପତ୍ନୀସହ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 25
भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः साधयित्वा त्वनशनं सदारः स्वर्गमाप्तवान्
ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ସେ ତପସ୍ ତପିଲେ; ସେଇ ମହାଯଶସ୍ବୀ ପୁରୁଷ ତଥାଏବ ଅନଶନ ବ୍ରତ ସାଧି ପତ୍ନୀସହ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 26
तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव मरीचिभिः
ତାଙ୍କଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ବଂଶ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ପୁଣ୍ୟମୟ, ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣମାନଙ୍କ ପରି ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 27
धनी प्रजावान् आयुष्मान् कीर्तिमांश् च भवेन्नरः ययातिचरितं पुण्यं पठञ्छृण्वंश् च बुद्धिमान्
ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଚରିତକୁ ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଧନୀ, ପ୍ରଜାବାନ୍, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ।
Verse 28
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते
ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ।
Frequently Asked Questions
Because Yadu is described as not following the niyoga/command and possessing a contrary disposition, whereas Puru is portrayed as the son who honors parental words and therefore becomes eligible to uphold rajadharma.
That desire is not pacified by enjoyment; it increases like fire fed by ghee. True peace comes from restraint, non-harming, and the inner abandonment of craving—presented as a route to brahman-attainment and, by the chapter’s phalaśruti, exaltation in Shiva-loka.