Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भरतवर्षकथनं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः सुत उवाच मेरु अस्य द्वीपस्य मध्ये तु मेरुर् नाम महागिरिः नानारत्नमयैः शृङ्गैः स्थितः स्थितिमतां वरः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଭାରତବର୍ଷକଥନ’ ନାମକ ସପ୍ତଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ‘ମେରୁ’ ନାମକ ମହାଗିରି ଅଛି; ନାନାରତ୍ନମୟ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ, ଅଚଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 2

चतुरशीतिसाहस्रम् उत्सेधेन प्रकीर्तितः प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् विस्तृतः षोडशैव तु

ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାଶି ହଜାର (ମାପ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହା ତଳକୁ ଷୋଳ (ମାପ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ଏବଂ ବିସ୍ତାରରେ ମଧ୍ୟ ଷୋଳ (ମାପ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ।

Verse 3

शराववत् संस्थितत्वाद् द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः विस्तारात् त्रिगुणश् चास्य परिणाहो ऽनुमण्डलः

ଶରାବ (ପାତ୍ର) ପରି ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ତାହାର ଶିରୋଭାଗ ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶ (ମାପ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଏବଂ ତାହାର ବୃତ୍ତାକାର ପରିଧି ବିସ୍ତାରର ତ୍ରିଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ଅନୁପାତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରମାଣ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସୂଚାଏ।

Verse 4

हैमीकृतो महेशस्य शुभाङ्गस्पर्शनेन च धत्तूरपुष्पसंकाशः सर्वदेवनिकेतनः

ମହେଶଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶର ଶୁଭତାରେ ସେ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହେଲା, ଧତ୍ତୂର ପୁଷ୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ନିକେତନ ହେଲା।

Verse 5

क्रीडाभूमिश् च देवानाम् अनेकाश्चर्यसंयुतः लक्षयोजन आयामस् तस्यैवं तु महागिरेः

ଏହିପରି ସେ ମହାଗିରି ଦେବମାନଙ୍କର କ୍ରୀଡାଭୂମି ହେଲା, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ; ତାହାର ଆୟାମ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଥିଲା।

Verse 6

ततः षोडशसाहस्रं योजनानि क्षितेरधः शेषं चोपरि विप्रेन्द्रा धरायास्तस्य शृङ्गिणः

ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ପୃଥିବୀର ତଳେ ଷୋଳହ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରେ ଶେଷ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ସେଇ ଶୃଙ୍ଗଧାରୀର ଉପରେ ଏହି ଧରା ଭରସା କରି ଅଛି।

Verse 7

मूलायामप्रमाणं तु विस्तारान् मूलतो गिरेः ऊचुर्विस्तारमस्यैव द्विगुणं मूलतो गिरेः

ସେମାନେ କହିଲେ: ପର୍ବତର ପାଦମୂଳରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରସ୍ଥ ହିଁ ମୂଳ-ଆୟାମର ପ୍ରମାଣ; ଏବଂ ଏହାର ବିସ୍ତାର ପାଦମୂଳ ପ୍ରମାଣର ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 8

पूर्वतः पद्मरागाभो दक्षिणे हेमसन्निभः पश्चिमे नीलसंकाश उत्तरे विद्रुमप्रभः

ପୂର୍ବଦିଗରେ ତାହା ପଦ୍ମରାଗ (ମାଣିକ୍ୟ) ପରି ଦୀପ୍ତ ଥିଲା, ଦକ୍ଷିଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ, ପଶ୍ଚିମେ ନୀଳ ପରି, ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ପ୍ରଭାରେ ଜ୍ୱଳିତ ଥିଲା।

Verse 9

अमरावती अमरावती पूर्वभागे नानाप्रासादसंकुला नानादेवगणैः कीर्णा मणिजालसमावृता

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅମରାବତୀ ନାମକ ପୁରୀ ବିରାଜିତ ଥିଲା। ନାନା ପ୍ରାସାଦରେ ସଂକୁଳ, ବିଭିନ୍ନ ଦେବଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଣିଜାଳରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 10

गोपुरैर्विविधाकारैर् हेमरत्नविभूषितैः तोरणैर् हेमचित्रैस्तु मणिकॢप्तैः पथि स्थितैः

ପଥରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ। ହେମଚିତ୍ରିତ ତୋରଣ ଓ ମଣିଖଚିତ ଅଳଙ୍କାର ପଥକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କରି, ପତି-ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ପ୍ରବେଶ ଭାବ ଦେଉଥିଲା।

Verse 11

संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारविनम्रैश् च मदघूर्णितलोचनैः

ସେମାନେ ମଧୁର ସଂଲାପ ଓ କ୍ରୀଡାଭାଷାରେ କୁଶଳ, ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ବିଭୂଷିତ। ସ୍ତନଭାରରେ ନମ୍ର ଓ ମଦରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ନୟନଯୁକ୍ତ—ଏହି ଲୋକମୋହ ପଶୁକୁ ପାଶବନ୍ଧନେ ବାନ୍ଧି ପତି-ଶିବ ଶରଣରୁ ଦୂର କରେ।

Verse 12

स्त्रीसहस्रैः समाकीर्णा चाप्सरोभिः समन्ततः दीर्घिकाभिर्विचित्राभिः फुल्लाम्भोरुहसंकुलैः

ସେ ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତଦିଗରେ ସହସ୍ର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କରେ ଘନୀଭୂତ ଥିଲା। ବିଚିତ୍ର ଦୀର୍ଘିକାମାନେ ଫୁଲିଥିବା ଅମ୍ଭୋରୁହରେ ସଂକୁଳ—ଏହି ମଙ୍ଗଳ ଶୋଭା ପତି-ଶିବଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଲୋକର ପରମ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଦର୍ଶାଇଥିଲା।

Verse 13

हेमसोपानसंयुक्तैर् हेमसैकतराशिभिः नीलोत्पलैश्चोत्पलैश् च हैमैश्चापि सुगन्धिभिः

ସେଠାରେ ହେମ ସୋପାନ ଥିଲା, ହେମ ବାଲୁକାର ରାଶି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ନୀଳୋତ୍ପଳ, ଉତ୍ପଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେମପୁଷ୍ପରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ଧାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 14

एवंविधैस्तटाकैश् च नदीभिश् च नदैर्युता विराजते पुरी शुभ्रा तयासौ पर्वतः शुभः

ଏପରି ତଟାକ, ନଦୀ ଓ ଝରଣାରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶୁଭ୍ର ପୁରୀ ଦୀପ୍ତିମାନ; ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହୁଏ।

Verse 15

ओथेर् चितिएस् अत् म्त्। मेरु तेजस्विनी नाम पुरी आग्नेय्यां पावकस्य तु अमरावतीसमा दिव्या सर्वभोगसमन्विता

ମେରୁପର୍ବତରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ‘ତେଜସ୍ୱିନୀ’ ନାମକ ପୁରୀ; ଏହା ଅମରାବତୀ ସମ, ଦିବ୍ୟ ଓ ସର୍ବଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 16

वैवस्वती दक्षिणे तु यमस्य यमिनां वराः भवनैरावृता दिव्यैर् जांबूनदमयैः शुभैः

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମରାଜଙ୍କ ‘ବୈବସ୍ୱତୀ’ ନାମକ ପୁରୀ ଅଛି; ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜାମ୍ବୂନଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ ଭବନରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ବସନ୍ତି।

Verse 17

नैरृते कृष्णवर्णा च तथा शुद्धवती शुभा तादृशी गन्धवन्ती च वायव्यां दिशि शोभना

ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ସେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ; ଏବଂ ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସୁଗନ୍ଧମୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭେ।

Verse 18

महोदया चोत्तरे च ऐशान्यां तु यशोवती पर्वतस्य दिगन्तेषु शोभते दिवि सर्वदा

ଉତ୍ତରେ ମହୋଦୟା, ଏବଂ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଯଶୋବତୀ। ପର୍ବତର ଦିଗାନ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ସଦା ଦିବି ଶୋଭନ୍ତି—ସର୍ବଦିକ୍ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ।

Verse 19

ब्रह्मविष्णुमहेशानां तथान्येषां निकेतनम् सर्वभोगयुतं पुण्यं दीर्घिकाभिर्नगोत्तमम्

ସେଠା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ନିକେତନ। ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟ, ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଭୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ପବିତ୍ର ସରୋବରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ।

Verse 20

सिद्धैर्यक्षैस्तु सम्पूर्णं गन्धर्वैर्मुनिपुङ्गवैः तथान्यैर्विविधाकारैर् भूतसंघैश् चतुर्विधैः

ସେ ସ୍ଥାନ ସିଦ୍ଧ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହା ସହ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଚତୁର୍ବିଧ ଭୂତସଂଘମାନେ ପ୍ରଭୁ-ପତିଙ୍କ ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସମବେତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 21

गिरेरुपरि विप्रेन्द्राः शुद्धस्फटिकसन्निभम् सहस्रभौमं विस्तीर्णं विमानं वामतः स्थितम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ପର୍ବତର ଉପରେ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ବିଶାଳ ବିମାନ ଥିଲା—ସହସ୍ର ଭୂମିତଳଯୁକ୍ତ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ—ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁର ବନ୍ଧନ ଶିଥିଳ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ-ପତିଙ୍କ କୃପାମହିମାର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିହ୍ନ।

Verse 22

तस्मिन्महाभुजः शर्वः सोमसूर्याग्निलोचनः सिंहासने मणिमये देव्यास्ते षण्मुखेन च

ସେଠାରେ ମହାଭୁଜ ଶର୍ବ—ଯାହାଙ୍କ ନେତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି—ମଣିମୟ ସିଂହାସନରେ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ବିରାଜିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ଷଣ୍ମୁଖ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 23

हरेस्तदर्धं विस्तीर्णं विमानं तत्र सो ऽपि च पद्मरागमयं दिव्यं पद्मजस्य च दक्षिणे

ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ବିମାନର ଅର୍ଧ ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଆଉ ଏକ ବିମାନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସେହିଟି ଦିବ୍ୟ, ପଦ୍ମରାଗମୟ (ମାଣିକ୍ୟ-ନିର୍ମିତ) ଏବଂ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ/ଦାହିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 24

तस्मिन् शक्रस्य विपुलं पुरं रम्यं यमस्य च सोमस्य वरुणस्याथ निरृतेः पावकस्य च

ସେଇ ଲୋକରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଯମ, ସୋମ, ବରୁଣ ଏବଂ ନିରୃତି ଓ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କର ବିଶାଳ ଓ ରମ୍ୟ ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।

Verse 25

वायोश्चैव तु रुद्रस्य शर्वालयसमन्ततः तेषां तेषां विमानेषु दिव्येषु विविधेषु च

ଶର୍ବ (ରୁଦ୍ର)ଙ୍କ ଆଳୟର ଚାରିପାଖରେ—ଏବଂ ସେହିପରି ବାୟୁଙ୍କ ନିବାସର ଚାରିପାଖରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ନାନାପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ବିମାନ-ମନ୍ଦିର ଅଛି।

Verse 26

ईशान्यामीश्वरक्षेत्रे नित्यार्चा च व्यवस्थिता सिद्धेश्वरैश् च भगवाञ् छैलादिः शिष्यसंमतः

ଈଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଥିବା ଈଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିତ୍ୟାର୍ଚ୍ଚା ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହ ଶିଷ୍ୟସମ୍ମତ ଭଗବାନ୍ ଶୈଲାଦି ବିରାଜିତ।

Verse 27

सनत्कुमारः सिद्धैस्तु सुखासीनः सुरेश्वरः सनकश् च सनन्दश् च सदृशाश् च सहस्रशः

ସନତ୍କୁମାର ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖାସୀନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ସନକ, ସନନ୍ଦନ ଏବଂ ସେହି ଶ୍ରେଣୀର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 28

योगभूमिः क्वचित्तस्मिन् भोगभूमिः क्वचित्क्वचित् बालसूर्यप्रतीकाशं विमानं तत्र शोभनम्

ସେଇ ଲୋକରେ କେଉଁଠି ଯୋଗଭୂମି, କେଉଁଠି ଭୋଗଭୂମି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଉଦୟମାନ ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଶୋଭନ ବିମାନ ମଧ୍ୟ ଜଜ୍ଜ୍ୱଳିତ।

Verse 29

शैलादिनः शुभं चास्ति तस्मिन्नास्ते गणेश्वरः षण्मुखस्य गणेशस्य गणानां तु सहस्रशः

ଶୈଲାଦିରେ ସଦା ଶୁଭତା ବିରାଜେ; ସେଠାରେ ଗଣମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ଗଣେଶ୍ୱର ବସନ୍ତି। ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ଗଣେଶ ପାଇଁ ଗଣସମୂହ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅଛି।

Verse 30

सुयशायाः सुनेत्रायाः मातॄणां मदनस्य च तस्य जम्बूनदी नाम मूलमावेष्ट्य संस्थिता

ସୁୟଶା ଓ ସୁନେତ୍ରା, ମାତୃଗଣ ଏବଂ ମଦନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ସେଠାରେ ‘ଜମ୍ବୂନଦୀ’ ନାମକ ପବିତ୍ର ସନ୍ନିଧି ମୂଳକୁ ଆବେଷ୍ଟିତ କରି କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 31

तस्य दक्षिणपार्श्वे तु जम्बूवृक्षः सुशोभनः अत्युच्छ्रितः सुविस्तीर्णः सर्वकालफलप्रदः

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅତି ଶୋଭନ ଜମ୍ବୂବୃକ୍ଷ ଅଛି—ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ, ସୁବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ—ଯେ ସର୍ବକାଳେ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 32

इलावृत मेरोः समन्ताद्विस्तीर्णं शुभं वर्षमिलावृतम् तत्र जम्बूफलाहाराः केचिच्चामृतभोजनाः

ମେରୁର ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିସ୍ତୃତ ଶୁଭ ବର୍ଷ ‘ଇଲାବୃତ’ ଅଛି। ସେଠାରେ କେହି ଜମ୍ବୂଫଳ ଆହାର କରନ୍ତି, କେହି ଅମୃତ-ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

Verse 33

जांबूनदसमप्रख्या नानावर्णाश् च भोगिनः मेरुपादाश्रितो विप्रा द्वीपो ऽयं मध्यमः शुभः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମେରୁର ପାଦଦେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଏହି ଶୁଭ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ଜାମ୍ବୂନଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ନାନାବର୍ଣ୍ଣର ଭୋଗୀ—ନାଗାଧିପତି—ବସନ୍ତି।

Verse 34

नववर्षान्वितश्चैव नदीनदगिरीश्वरैः नववर्षं तु वक्ष्यामि जंबूद्वीपं यथातथम्

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ ନବବର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ନଦୀ-ଉପନଦୀ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ସେହି ନବବର୍ଷକୁ ଯଥାତଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 35

विस्तारान्मण्डलाच्चैव योजनैश् च निबोधत

ଯୋଜନ ମାପରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଓ ମଣ୍ଡଳାକାର ପରିମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।