Adhyaya 46

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पातालवर्णनं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तद्वीपा तथा पृथ्वी नदीपर्वतसंकुला समुद्रैः सप्तभिश्चैव सर्वतः समलंकृता

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ପାତାଳବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ପୃଥିବୀ ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ଯୁକ୍ତ, ନଦୀ ଓ ପର୍ବତରେ ସଂକୁଳ, ଏବଂ ସାତ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ସର୍ବତଃ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 2

जम्बूः प्लक्षः शाल्मलिश् च कुशः क्रौञ्चस्तथैव च शाकः पुष्करनामा च द्वीपास्त्वभ्यन्तरे क्रमात्

ଅଭ୍ୟନ୍ତର କ୍ରମରେ (କେନ୍ଦ୍ରରୁ ବାହାରକୁ) ଜମ୍ବୂ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଶାଲ୍ମଲି, କୁଶ, କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଶାକ ଏବଂ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପମାନେ କ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 3

सप्तद्वीपेषु सर्वेषु साम्बः सर्वगणैर्वृतः नानावेषधरो भूत्वा सान्निध्यं कुरुते हरः

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଉମାସହିତ ସାମ୍ବ ଶିବ, ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସଦା ନିଜ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 4

क्षारोदेक्षुरसोदश् च सुरोदश् च घृतोदधिः दध्यर्णवश् च क्षीरोदः स्वादूदश्चाप्यनुक्रमात्

ଅନୁକ୍ରମେ ସମୁଦ୍ରମାନେ—କ୍ଷାର ସମୁଦ୍ର, ଇକ୍ଷୁରସ ସମୁଦ୍ର, ସୁରା ସମୁଦ୍ର, ଘୃତ ସମୁଦ୍ର, ଦଧି ସମୁଦ୍ର, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ମଧୁର ଜଳ ସମୁଦ୍ର—ଏହିପରି କ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 5

समुद्रेष्विह सर्वेषु सर्वदा सगणः शिवः जलरूपी भवः श्रीमान् क्रीडते चोर्मिबाहुभिः

ଏଠାର ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ସଦା ଗଣସହିତ ଭଗବାନ ଶିବ, ଜଳରୂପୀ ମଙ୍ଗଳ ‘ଭବ’ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ ଭାବେ ତରଙ୍ଗ-ଭୁଜାଦ୍ୱାରା କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 6

क्षीरार्णवामृतमिव सदा क्षीरार्णवे हरिः शेते शिवज्ञानधिया साक्षाद्वै योगनिद्रया

କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରରେ ଅମୃତ ସଦୃଶ, ହରି ସଦା ସେହି କ୍ଷୀରାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶୟନ କରନ୍ତି—ସାକ୍ଷାତ୍ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ—ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଶିବଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ ରହେ।

Verse 7

यदा प्रबुद्धो भगवान् प्रबुद्धमखिलं जगत् यदा सुप्तस्तदा सुप्तं तन्मयं च चराचरम्

ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ (ପତି) ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଜଗତ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୁଅନ୍ତି, ତେତେବେଳେ ଚରାଚର ସବୁ ତାଙ୍କମୟ ହୋଇ ସୁପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

तेनैव सृष्टमखिलं धृतं रक्षितमेव च संहृतं देवदेवस्य प्रसादात्परमेष्ठिनः

ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ସୃଷ୍ଟ, ଧୃତ, ରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଶେଷେ ସଂହୃତ ହୁଏ—ଦେବଦେବ ପରମେଷ୍ଠି, ପରମ ପତିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ।

Verse 9

सुषेणा इति विख्याता यजन्ते पुरुषर्षभम् अनिरुद्धं मुनिश्रेष्ठाः शङ्खचक्रगदाधरम्

‘ସୁଷେଣା’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପୁରୁଷର୍ଷଭ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଯଜନ୍ତି।

Verse 10

ये चानिरुद्धं पुरुषं ध्यायन्त्यात्मविदां वराः नारायणसमाः सर्वे सर्वसंपत्समन्विताः

ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେ ପରମ ପୁରୁଷ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣସମାନ ହୋଇ ସର୍ବସମ୍ପଦ୍‌ସମନ୍ୱିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 11

सनन्दनश् च भगवान् सनकश् च सनातनः वालखिल्याश् च सिद्धाश् च मित्रावरुणकौ तथा

ଭଗବାନ୍ ସନନ୍ଦନ, ସନକ ଓ ସନାତନ; ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ; ଏବଂ ମିତ୍ର-ବରୁଣ—ଏହି ପୂଜ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେହି ପବିତ୍ର ସଭାରେ) ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 12

यजन्ति सततं तत्र विश्वस्य प्रभवं हरिम् सप्तद्वीपेषु तिष्ठन्ति नानाशृङ्गा महोदयाः

ସେଠାରେ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭବ ହରିଙ୍କୁ ସତତ ଯଜନ୍ତି। ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ନାନା ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ମହୋଦୟ—ଉନ୍ନତ ଓ ଶୁଭ—ପର୍ବତଶିଖରମାନେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 13

आसमुद्रायताः केचिद् गिरयो गह्वरैस् तथा धरायाः पतयश्चासन् बहवः कालगौरवात्

କେତେକ ପର୍ବତ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ଥିଲେ; କେତେକ ମହାଗହ୍ବରରେ ଭରିଥିଲେ। କାଳର ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ପ୍ରଭାବରୁ ଅନେକେ ଧରାର ‘ପତି’ ହୋଇ ଭାରୀ ଅଧିକାର ପାଇଲେ।

Verse 14

सामर्थ्यात्परमेशानाः क्रौञ्चारेर्जनकात्प्रभोः मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

କ୍ରୌଞ୍ଚାରିଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଜନକ ଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟରୁ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ—ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ—ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରକାଶ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 15

प्रवक्ष्यामि धरेशान् वो वक्ष्ये स्वायंभुवे ऽन्तरे मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेषु च

ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଧରାର ଅଧୀଶମାନଙ୍କୁ କହିବି; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ—ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ—ମଧ୍ୟ।

Verse 16

तुल्याभिमानिनश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः स्वायंभुवस्य च मनोः पौत्रास्त्वासन्महाबलाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଅଭିମାନୀ ଓ ସମାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ମହାବଳୀ ପୌତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 17

प्रियव्रतात्मजा वीरास् ते दशेह प्रकीर्तिताः आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश् च मेधा मेधातिथिर्वसुः

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ଏହି ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ ଏଠାରେ ଦଶଜଣ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ—ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି ଓ ବସୁ ଆଦି। ଏହି ବଂଶଗଣନା ସର୍ବଭୂତାଧିପ ପତି-ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧୀନ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମର ଅଂଶ; ସେ ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁସଦୃଶ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିୟମନ କରନ୍ତି।

Verse 18

ज्योतिष्मान्द्युतिमान् हव्यः सवनः पुत्र एव च प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चत्तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान्

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ସବନ ଏବଂ ପୁତ୍ର ପ୍ରିୟବ୍ରତ—ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସାତ ବିଭାଗରେ ସେହି ସାତଜଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଧର୍ମ ଓ ଶିବପତି-ପରାୟଣ ଯଜ୍ଞବ୍ରତ ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସୁଶାସନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 19

जम्बूद्वीपेश्वरं चक्रे आग्नीध्रं सुमहाबलम् प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः

ସେ ମହାବଳୀ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା।

Verse 20

शाल्मलेश् च वपुष्मन्तं राजानमभिषिक्तवान् ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्नृपः

ଶାଲ୍ମଲୀଦ୍ୱୀପରେ ବପୁଷ୍ମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ।

Verse 21

द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत् शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः

ପ୍ରିୟବ୍ରତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୟୁତିମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଭାବେ ହବ୍ୟଙ୍କୁ କଲେ।

Verse 22

पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं चापि सुव्रताः पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत्

ସୁବ୍ରତଧାରୀମାନେ ସବନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରର ଅଧିପତି କଲେ; ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ସବନଙ୍କର ମହାବୀତ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 23

धातकी चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः

ଧାତକୀ ଓ ଅନ୍ୟଜନ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ସନ୍ତାନବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ‘ମହାବୀତ’ ନାମକ ବର୍ଷ (ଦେଶ) ସ୍ମୃତ।

Verse 24

नाम्ना तु धातकेश्चैव धातकीखण्डमुच्यते हव्यो ऽप्यजनयत् पुत्राञ् छाकद्वीपेश्वरः प्रभुः

ଧାତକଙ୍କ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ‘ଧାତକେଶ’ ବୋଲି ପରିଚିତ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ‘ଧାତକୀ-ଖଣ୍ଡ’ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ଶାକଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ହବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 25

जलदं च कुमारं च सुकुमारं मणीचकम् कुसुमोत्तरमोदाकी सप्तमस्तु महाद्रुमः

‘ଜଲଦ’, ‘କୁମାର’, ‘ସୁକୁମାର’, ‘ମଣୀଚକ’; ଏବଂ ‘କୁସୁମୋତ୍ତର’, ‘ମୋଦାକୀ’—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ। ସପ୍ତମ ନାମ ‘ମହାଦ୍ରୁମ’।

Verse 26

अलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते कुमारस्य तु कौमारं द्वितीयं परिकीर्तितम्

ଜଲଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଥମଟି ‘ବର୍ଷ’ (ବର୍ଷାରୂପ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କୁମାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ‘କୌମାର’ (ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥା) ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 27

सुकुमारं तृतीयं तु सुकुमारस्य कीर्त्यते मणीचकं चतुर्थं तु माणीचकमिहोच्यते

ତୃତୀୟଟି ‘ସୁକୁମାର’—ସୁକୁମାର ନାମରେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ଚତୁର୍ଥଟି ‘ମଣୀଚକ’—ଏଠାରେ ‘ମାଣୀଚକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 28

कुसुमोत्तरस्य वै वर्षं पञ्चमं कुसुमोत्तरम् मोदकं चापि मोदाकेर् वर्षं षष्ठं प्रकीर्तितम्

ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷ ‘କୁସୁମୋତ୍ତର’ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଏବଂ ‘ମୋଦାକ’ର ଷଷ୍ଠ ବର୍ଷ ‘ମୋଦକ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 29

महाद्रुमस्य नाम्ना तु सप्तमं तन्महाद्रुमम् तेषां तु नामभिस्तानि सप्त वर्षाणि तत्र वै

ସପ୍ତମ ଅଞ୍ଚଳ ‘ମହାଦ୍ରୁମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସାତଟି ବର୍ଷ ନିଜ-ନିଜ ନାମରେ ହିଁ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 30

क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रा द्युतिमतस्तु वै कुशलो मनुगश्चोष्णः पीवरश्चान्धकारकः

କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଈଶ୍ୱର ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—କୁଶଳ, ମନୁଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର ଓ ଅନ୍ଧକାରକ—ଥିଲେ।

Verse 31

मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सुता द्युतिमतस्तु वै तेषां स्वनामभिर् देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः

ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର; କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଶୁଭ ଦେଶମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 32

कुशलदेशः कुशले मनुगस्य मनोनुगः उष्णस्योष्णः स्मृतो देशः पीवरः पीवरस्य च

କୁଶଳଙ୍କ ପାଇଁ ‘କୁଶଳଦେଶ’ ଯଥୋଚିତ; ମନୁଗଙ୍କ ପାଇଁ ‘ମନୋନୁଗ’—ମନକୁ ଅନୁଗତ। ଉଷ୍ଣ ସ୍ୱଭାବୀ ପାଇଁ ‘ଉଷ୍ଣ’ ଦେଶ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ପୀବର ପାଇଁ ‘ପୀବର’ ଦେଶ।

Verse 33

अन्धकारस्य कथितो देशो नाम्नान्धकारकः मुनेर्देशो मुनिः प्रोक्तो दुन्दुभेर् दुन्दुभिः स्मृतः

ଅନ୍ଧକାର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦେଶ ‘ଅନ୍ଧକାରକ’ ନାମରେ କଥିତ। ମୁନିଙ୍କର ସ୍ଥାନ ‘ମୁନି’ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ; ଦୁନ୍ଦୁଭି (ନଗାଡ଼ା) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟଟି ‘ଦୁନ୍ଦୁଭି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 34

एते जनपदाः सप्त क्रौञ्चद्वीपेषु भास्वराः ज्योतिष्मन्तः कुशद्वीपे सप्त चासन्महौजसः

ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ସାତ ଜନପଦ—ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ। ଏହିପରି କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ମହାଓଜସ୍‌ସମ୍ପନ୍ନ ସାତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

Verse 35

उद्भिदो वेणुमांश्चैव द्वैरथो लवणो धृतिः षष्ठः प्रभाकरश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः

କ୍ରମେ ସ୍ମରଣୀୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ—ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ, ଦ୍ୱୈରଥ, ଲବଣ ଓ ଧୃତି। ଷଷ୍ଠଟି ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମଟି କପିଲ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 36

उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम् तृतीयं द्वैरथं चैव चतुर्थं लवणं स्मृतम्

ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ‘ଉଦ୍ଭିଦ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ବେଣୁମଣ୍ଡଳ’; ତୃତୀୟ ‘ଦ୍ୱୈରଥ’; ଚତୁର୍ଥ ‘ଲବଣ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 37

पञ्चमं धृतिमत् षष्ठं प्रभाकरम् अनुत्तमम् सप्तमं कपिलं नाम कपिलस्य प्रकीर्तितम्

ପଞ୍ଚମଟି ‘ଧୃତିମତ୍’—ଧୈର୍ଯ୍ୟସ୍ଥିର—ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଷଷ୍ଠଟି ଅନୁତ୍ତମ ‘ପ୍ରଭାକର’—ଆଲୋକଦାତା। ସପ୍ତମଟି ‘କପିଲ’ ନାମରେ, କପିଲଙ୍କ ବଂଶରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 38

शाल्मलस्येश्वराः सप्त सुतास्ते वै वपुष्मतः श्वेतश् च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस् तथा

ଶାଲ୍ମଲୀ ବୃକ୍ଷର ସପ୍ତ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବପୁଷ୍ମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ ଓ ରୋହିତ ଆଦି।

Verse 39

वैद्युतो मानसश्चैव सुप्रभः सप्तमस् तथा श्वेतस्य देशः श्वेतस्तु हरितस्य च हारितः

ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ ଏବଂ ସୁପ୍ରଭ—ସୁପ୍ରଭ ସପ୍ତମ। ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଦେଶ ‘ଶ୍ୱେତ’ ନାମରେ, ହରିତଙ୍କ ଦେଶ ‘ହାରିତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 40

जीमूतस्य च जीमूतो रोहितस्य च रोहितः वैद्युतो वैद्युतस्यापि मानसस्य च मानसः

ଜୀମୂତଙ୍କ (ଦେଶ) ‘ଜୀମୂତ’, ରୋହିତଙ୍କ ‘ରୋହିତ’; ବୈଦ୍ୟୁତଙ୍କ ‘ବୈଦ୍ୟୁତ’ ଏବଂ ମାନସଙ୍କ ‘ମାନସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 41

सुप्रभः सुप्रभस्यापि सप्त वै देशलाञ्छकाः प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि जम्बूद्वीपादनन्तरम्

ସୁପ୍ରଭ ଏବଂ ‘ସୁପ୍ରଭ’ ନାମକ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସପ୍ତ ଦେଶ-ଲାଞ୍ଛନ। ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ ବର୍ଣ୍ଣନା ପରେ ମୁଁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ କଥା କହିବି।

Verse 42

सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरा नृपाः ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां सप्तवर्षाणि तानि वै

ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସପ୍ତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ରାଜା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତଭୟ; ଏବଂ ସେହି ଭୂଭାଗ ସତ୍ୟରେ ସପ୍ତ ‘ବର୍ଷ’ (ଉପଭୂମି) ଅଟେ।

Verse 43

तस्माच्छान्तभयाच्चैव शिशिरस्तु सुखोदयः आनन्दश् च शिवश्चैव क्षेमकश् च ध्रुवस् तथा

ଏହିହେତୁ ସେ ‘ଭୟ-ଶାନ୍ତକର’ ଏବଂ ‘ଶିଶିର’—ଶୀତଳ, ସୁଖର ଉଦୟ କରାଉଥିବା—ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ସେଇ ଶିବ—ମଙ୍ଗଳମୟ; ସେଇ କ୍ଷେମଦାତା ଓ ଧ୍ରୁବ, ଅଚଳ-ଅବ୍ୟୟ ପତି।

Verse 44

तानि तेषां तु नामानि सप्तवर्षाणि भागशः निवेशितानि तैस्तानि पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे

ସେମାନଙ୍କର ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ଭାଗଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ସାତ ବର୍ଷ—ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ନିୟତ ଜଗତ୍କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।

Verse 45

मेधातिथेस्तु पुत्रैस्तैः प्लक्षद्वीपनिवासिभिः वर्णाश्रमाचारयुताः प्रजास्तत्र निवेशिताः

ତାପରେ ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ—ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପନିବାସୀ—ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଆଚାରରେ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବସାଇଲେ, ଯେପରି ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହେ।

Verse 46

प्लक्षद्वीपादिवर्षेषु शाकद्वीपान्तिकेषु वै ज्ञेयः पञ्चसु धर्मो वै वर्णाश्रमविभागशः

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଧର୍ମକୁ ବର୍ଣ୍ଣ-ଆଶ୍ରମ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 47

सुखमायुः स्वरूपं च बलं धर्मो द्विजोत्तमाः पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधारणं स्मृतम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସୁଖ, ଆୟୁ, ଦେହ-ସ୍ୱରୂପ, ବଳ ଓ ଧର୍ମ—ଏହି ସବୁ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 48

रुद्रार्चनरता नित्यं महेश्वरपरायणाः अन्ये च पुष्करद्वीपे प्रजाताश् च प्रजेश्वराः

ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ ଓ ମହେଶ୍ୱରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଣାଗତ ଥିଲେ। ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜେଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ—ସୃଷ୍ଟିଧାରକ, ପରମ ପତିରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 49

प्रजापतेश् च रुद्रस्य भावामृतसुखोत्कटाः

ପ୍ରଜାପତି ସନ୍ଦର୍ଭରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେଇ ଭାବସ୍ଥିତିମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ—ଅନ୍ତର୍ଭାବର ଅମୃତରସ ଓ ତାହାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଆନନ୍ଦରେ ତୀବ୍ର।