Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे योगिप्रशंसा नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच कथं जघान राजानं क्षुपं पादेन सुव्रत दधीचः समरे जित्वा देवदेवं जनार्दनम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଯୋଗିପ୍ରଶଂସା’ ନାମ ଚଉତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତ, ଦଧୀଚି ସମରରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ରାଜା କ୍ଷୁପକୁ ପାଦଦ୍ୱାରା କିପରି ନିପାତ କଲେ?

Verse 2

वज्रास्थित्वं कथं लेभे महादेवान्महातपाः वक्तुमर्हसि शैलादे जितो मृत्युस्त्वया यथा

ହେ ଶୈଲାଦ, ମହାତପସ୍ବୀ! ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ବଜ୍ରସଦୃଶ ଅଚଳ ସ୍ଥୈର୍ୟ କିପରି ପାଇଲ? ଯେପରି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କଲ, ସେ କଥା କହିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 3

शैलादिरुवाच ब्रह्मपुत्रो महातेजा राजा क्षुप इति स्मृतः अभून्मित्रो दधीचस्य मुनीन्द्रस्य जनेश्वरः

ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ‘କ୍ଷୁପ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ। ସେ ଜନେଶ୍ୱର ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ଦଧୀଚି ଋଷିଙ୍କ ମିତ୍ର ହେଲେ।

Verse 4

चिरात्तयोः प्रसंगाद्वै वादः क्षुपदधीचयोः अभवत् क्षत्रियश्रेष्ठो विप्र एवेति विश्रुतः

ଦୀର୍ଘକାଳ ସହବାସରୁ କ୍ଷୁପ ଓ ଦଧୀଚିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା—“ଏହିଜଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠ” କି “ଏହିଜଣ ସତ୍ୟରେ ବିପ୍ର (ବ୍ରାହ୍ମଣ)”—ଏହିପରି ତାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 5

अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः तस्मादिन्द्रो ह्ययं वह्निर् यमश् च निरृतिस् तथा

ହେ ରାଜନ୍, ନୃପ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟ ଲୋକପାଳଙ୍କ ତେଜୋମୟ ଦେହକୁ ଧାରଣ କରେ। ତେଣୁ ଶାସନରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ନିରୃତି ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ଅଧିକାରକାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 6

वरुणश्चैव वायुश् च सोमो धनद एव च ईश्वरो ऽहं न संदेहो नावमन्तव्य एव च

“ମୁଁ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ, ବାୟୁ ମଧ୍ୟ, ସୋମ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଧନଦ (କୁବେର) ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ଈଶ୍ୱର—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋତେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 7

महती देवता या सा महतश्चापि सुव्रत तस्मात्त्वया महाभाग च्यावनेय सदा ह्यहम्

ଯେ ଦେବତା ସତ୍ୟରେ ‘ମହାନ’, ସେଇ ପରମ ମହତ୍ତ୍ୱ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ତେଣୁ ହେ ମହାଭାଗ ଚ୍ୟାବନେୟ, ମୋତେ ସଦା ତୁମ ମାଧ୍ୟମରେ—ଉପାୟରୂପେ—ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

नावमन्तव्य एवेह पूजनीयश् च सर्वथा श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुपस्य मुनिसत्तमः

ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ସର୍ବଥା ପୂଜନୀୟ। ତପସ୍ବୀ କ୍ଷୁପଙ୍କ ସେହି ମତ ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାକୁ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ମାନିଲେ।

Verse 9

दधीचश् च्यावनिश् चोग्रो गौरवादात्मनो द्विजः अताडयत्क्षुपं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टिना चिछेद वज्रेण च तं दधीचं बलवान् क्षुपः

ଚ୍ୟାବନଙ୍କ ଉଗ୍ର ପୁତ୍ର ଦଧୀଚି, ନିଜ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷୁପଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ। ତାପରେ ଦଧୀଚି ବାମ ମୁଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବଳବାନ କ୍ଷୁପ ବଜ୍ରସଦୃଶ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଛେଦି ପକାଇଲେ।

Verse 10

ब्रह्मलोके पुरासौ हि ब्रह्मणः क्षुतसंभवः लब्धं वज्रं च कार्यार्थं वज्रिणा चोदितः प्रभुः

ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କ୍ଷୁଧାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ପ୍ରଭୁ, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାର୍ଥେ, ବଜ୍ରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବଜ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 11

स्वेच्छयैव नरो भूत्वा नरपालो बभूव सः तस्माद्राजा स विप्रेन्द्रम् अजयद्वै महाबलः

ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ—ରାଜା—ହେଲେ। ତେଣୁ ସେହି ମହାବଳୀ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କଲେ।

Verse 12

यथा वज्रधरः श्रीमान् बलवांस्तमसान्वितः पपात भूमौ निहतो वज्रेण द्विजपुङ्गवः

ଯେପରି ବଜ୍ରଧର ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବଳବାନ୍ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତମସାବୃତ ହୁଏ, ସେପରି ସେ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ ବଜ୍ରାଘାତରେ ନିହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 13

सस्मार च तदा तत्र दुःखाद्वै भार्गवं मुनिम् शुक्रो ऽपि संधयामास ताडितं कुलिशेन तम्

ତେବେ ସେଠାରେ ଦୁଃଖପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଭାର୍ଗବ ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ବଜ୍ରାଘାତପ୍ରାପ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଧାନ କରି ସୁସ୍ଥ କରିଦେଲେ।

Verse 14

योगादेत्य दधीचस्य देहं देहभृतांवरः संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः

ଯୋଗବଳରେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଦେହ ପାଖକୁ ଆସି, ଦଧୀଚିଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସନ୍ଧାନ କରିଦେଲେ।

Verse 15

भो दधीच महाभाग देवदेवमुमापतिम् सम्पूज्य पूज्यं ब्रह्माद्यैर् देवदेवं निरञ्जनम्

ହେ ମହାଭାଗ ଦଧୀଚି! ଉମାପତି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କର; ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ, ଦେବଦେବ ଓ ନିରଞ୍ଜନ।

Verse 16

अवध्यो भव विप्रर्षे प्रसादात्त्र्यम्बकस्य तु मृतसंजीवनं तस्माल् लब्धमेतन्मया द्विज

ହେ ବିପ୍ରର୍ଷେ! ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ; କାରଣ ତାଙ୍କ କୃପାରୁ ମୋତେ ଏହି ମୃତସଂଜୀବନୀ—ଜୀବନଦାୟି ବିଦ୍ୟା—ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 17

नास्ति मृत्युभयं शंभोर् भक्तानामिह सर्वतः मृतसंजीवनं चापि शैवमद्य वदामि ते

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକରେ ସର୍ବତ୍ର ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ‘ମୃତସଂଜୀବନ’ ନାମକ ଶୈବ-ଗୁହ୍ୟ କହୁଛି—ପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣରୁ ଜୀବନଶକ୍ତି ଜାଗେ।

Verse 18

त्रियंबकं यजामहे त्रैलोक्यपितरं प्रभुम् त्रिमण्डलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

ଆମେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ—ତ୍ରିନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଯଜୁଛୁ; ସେ ତ୍ରିଲୋକର ପ୍ରଭୁ ଓ ପିତା, ତ୍ରିମଣ୍ଡଳର ପିତା, ଏବଂ ତ୍ରିଗୁଣାଧିଷ୍ଠିତ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 19

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश् च त्रिधाभूतस्य सर्वतः त्रिवेदस्य महादेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्

ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ—ସେ ତ୍ରିତତ୍ତ୍ୱର ଆଧାର, ତ୍ରିବିଧ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଅଧୀଶ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ତ୍ରିଧାଭୂତର ମୂଳ; ତ୍ରିବେଦସାର, ମଙ୍ଗଳ-ସୁଗନ୍ଧି ଓ ପୁଷ୍ଟିବର୍ଧକ।

Verse 20

सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणे प्रकृतौ तथा इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च

ସେ ସର୍ବତ୍ର, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ତ୍ରିଗୁଣମୟ ପ୍ରକୃତିରେ ମଧ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ; ଦେବମାନେ ଓ ଗଣସମୂହରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 21

पुष्पेषु गन्धवत्सूक्ष्मः सुगन्धिः परमेश्वरः पुष्टिश् च प्रकृतिर्यस्मात् पुरुषस्य द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ପରମେଶ୍ୱର ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କରେ ଗନ୍ଧ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମଭାବେ ବିରାଜନ୍ତି—ସେଇ ସୁଗନ୍ଧି। ଏବଂ ସେ ଯେହେତୁ ପୁରୁଷର ପୁଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତି, ତେଣୁ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃସାର ହୋଇ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 22

महदादिविशेषान्तविकल्पस्यापि सुव्रत विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने

ହେ ସୁବ୍ରତ! ମହତ୍‌ରୁ ବିଶେଷାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମସ୍ତ ବିକଳ୍ପ-ପ୍ରପଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଗଣନାର ଅତୀତ; ବିଷ୍ଣୁ, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାମୁନେ, ଏହିପରି। ତେଣୁ ପରମ ପତି ଶିବ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମନୋବିକଳ୍ପର ଅତୀତ।

Verse 23

इन्द्रस्यापि च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्धनः तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसा तथा

ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଷ୍ଟି ଓ ବଳ ବଢ଼ାଇବାଳା। ସେଇ ଅମର ଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କର୍ମ ଓ ତପସ୍‌ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च यजामहे सत्येनानेन मुक्षीयान् मृत्युपाशाद् भवः स्वयम्

ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ଯୋଗସାଧନା ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯଜୁଛୁ। ଏହି ସତ୍ୟର ବଳରେ ସ୍ୱୟଂ ଭବ (ଶିବ) ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

Verse 25

बन्धमोक्षकरो यस्माद् उर्वारुकमिव प्रभुः मृतसंजीवनो मन्त्रो मया लब्धस्तु शङ्करात्

ଯେହେତୁ ପ୍ରଭୁ ବନ୍ଧନମୋକ୍ଷକାରୀ—ପକ୍କା ଉର୍ବାରୁକ (କାକୁଡ଼ି) ଡାଣ୍ଡାରୁ ସହଜେ ଛୁଟିଯାଏ ପରି—ତେଣୁ ମୃତସଂଜୀବନୀ ମନ୍ତ୍ର ମୋତେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଠାରୁ ଲଭିଲା।

Verse 26

जप्त्वा हुत्वाभिमन्त्र्यैवं जलं पीत्वा दिवानिशम् लिङ्गस्य संनिधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं द्विज

ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ହୋମ କରି, ଏଭଳି ଜଳକୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ତାହାକୁ ଦିନରାତି ପିଇବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଶିବଲିଙ୍ଗର ସନ୍ନିଧିରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନାହିଁ।

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तपसाराध्य शङ्करम् वज्रास्थित्वम् अवध्यत्वम् अदीनत्वं च लब्धवान्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା; ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ ଦେହ, ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ ଓ ଅଦୀନ—ଅଚଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟ—ଲାଭ କଲା।

Verse 28

एवमाराध्य देवेशं दधीचो मुनिसत्तमः प्राप्यावध्यत्वमन्यैश् च वज्रास्थित्वं प्रयत्नतः

ଏଭଳି ଦେବେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି ଦୃଢ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ ହେବାର ବର ପାଇଲେ; ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ବଜ୍ରସମ କଠୋର ହେଲା।

Verse 29

अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्धनि क्षुपो दधीचं वज्रेण जघानोरसि च प्रभुः

ତେବେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ପାଦତଳ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କଲା; ଏବଂ ଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ଦଧୀଚି ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା (ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀର) ବକ୍ଷରେ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 30

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः प्रभावात्परमेशस्य वज्रबद्धशरीरिणः

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ବଜ୍ରବଦ୍ଧ ଶରୀର ଥିବା ମହାତ୍ମା ଦଧୀଚିଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ବଜ୍ର ନାଶର କାରଣ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 31

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च क्षुपो दधीचस्य तदा प्रभावम् आराधयामास हरिं मुकुन्दम् इन्द्रानुजं प्रेक्ष्य तदांबुजाक्षम्

ଦଧୀଚିଙ୍କ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ, ଅଦୀନତା ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି କ୍ଷୁପ ତେବେ ପଦ୍ମନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରାନୁଜ, ମୁକ୍ତିଦାତା ମୁକୁନ୍ଦ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।