Adhyaya 31
देवदारुवनौकसां प्रति ब्रह्मोपदेशः—लिङ्गलक्षण-प्रतिष्ठा-विधिः, शिवमायारूपदर्शनं, स्तुतिः
ସନତ୍କୁମାର ଦେବଦାରୁବନର ଋଷିମାନେ ଶିବକୃପାରେ କିପରି ଶରଣ ପାଇଲେ ବୋଲି ପଚାରନ୍ତି। ଉତ୍ତରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ମହାଦେବ ହିଁ ପରମେଶ୍ୱର; ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ। ପ୍ରଳୟେ ସେ କାଳରୂପ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ପରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ଲକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାବିଧି କୁହାଯାଏ—ବୃତ୍ତ, ଚତୁରସ୍ର, ଅଷ୍ଟକୋଣ, ଷୋଡଶକୋଣ ଆକାରରେ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ, ପ୍ରମାଣସମ୍ମତ ବେଦିକା, ଗୋମୁଖୀ ନିଷ୍କାସନ, ଚାରିପାଖେ ପଟ୍ଟିକା, ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚୟନ, ମଧ୍ୟରେ କଳଶ ସ୍ଥାପନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ-ପ୍ରୋକ୍ଷଣ। ଋଷିମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ତପ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି; ବସନ୍ତରେ ଶିବ ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଦିଗମ୍ବର, ଅଗ୍ନିଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ ବିଚିତ୍ର ଆଚରଣର ରୂପେ ଆସି ଯୋଗମାୟା ଦେଖାନ୍ତି। ସେମାନେ ପରିବାରସହ ପୂଜା କରି ଦେହ-ବାକ୍-ମନ ଦୋଷ ସ୍ୱୀକାର କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ତ୍ରିନେତ୍ର ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ କରାନ୍ତି—ବିନୟ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଉପାସନା ପରେ ଦର୍ଶନପ୍ରାପ୍ତିର କ୍ରମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे त्रिंशो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच कथं भवप्रसादेन देवदारुवनौकसः प्रपन्नाः शरणं देवं वक्तुमर्हसि मे प्रभो
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଦେବଦାରୁବନବାସୀମାନେ କିପରି ଶରଣାଗତ ହୋଇ ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
शैलादिरुवाच तानुवाच महाभागान् भगवान् आत्मभूः स्वयम् देवदारुवनस्थांस्तु तपसा पावकप्रभान्
ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମଭୂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଦାରୁବନରେ ଥିବା ସେହି ମହାଭାଗ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେମାନେ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଅଗ୍ନିସମ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 3
पितामह उवाच एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः न तस्मात्परमं किंचित् पदं समधिगम्यते
ପିତାମହ କହିଲେ—ଏହି ଦେବ ହିଁ ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର; ଜ୍ଞେୟ ମଧ୍ୟ ଏହିଁ। ତାଙ୍କଠାରୁ ପରେ କୌଣସି ପରମ ପଦ, ଲକ୍ଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଧାମ ପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 4
देवानां च ऋषीनां च पितॄणां चैव स प्रभुः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनः
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଦେବମାନଙ୍କ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ପରମ ପ୍ରଭୁ (ପତି); ସହସ୍ର ଯୁଗାନ୍ତ ପ୍ରଳୟେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଗତିକୁ ସେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।
Verse 5
संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा
ଏହି ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର କାଳରୂପ ହୋଇ ଜଗତକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି—ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର ପତି।
Verse 6
एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः योगी कृतयुगे चैव त्रेतायां क्रतुर् उच्यते
ସେ ଚକ୍ର ଓ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶୁଭ ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ଚିହ୍ନରେ ଲକ୍ଷିତ। କୃତଯୁଗେ ସେ ପରମ ଯୋଗୀ, ତ୍ରେତାଯୁଗେ ‘କ୍ରତୁ’—ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 7
द्वापरे चैव कालाग्निर् धर्मकेतुः कलौ स्मृतः रुद्रस्य मूर्तयस्त्वेता ये ऽभिध्यायन्ति पण्डिताः
ଦ୍ୱାପରେ ସେ ‘କାଳାଗ୍ନି’ ଏବଂ କଳିଯୁଗେ ‘ଧର୍ମକେତୁ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ। ଏଗୁଡ଼ିକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
Verse 8
चतुरस्रं बहिश्चान्तर् अष्टास्रं पिण्डिकाश्रये वृत्तं सुदर्शनं योग्यम् एवं लिङ्गं प्रपूजयेत्
ଲିଙ୍ଗକୁ ଏହିପରି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ରୂପରେ ପୂଜା କର: ବାହାରେ ଚତୁରସ୍ର, ଭିତରେ ଅଷ୍ଟାସ୍ର; ପିଣ୍ଡିକାରେ ସୁଦୃଢ଼ ଆଶ୍ରୟ; ଏବଂ ବୃତ୍ତାକାର, ସୁଦର୍ଶନ, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ—ଏମିତି ଲିଙ୍ଗର ବିଧିବତ୍ ପୂଜନ କର।
Verse 9
तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुः प्रकाशकम् मूर्तिरेका स्थिता चास्य मूर्तयः परिकीर्तिताः
ତମସ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ରଜସ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ପ୍ରକାଶକ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ। ତଥାପି ତାଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ଓ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର; ଏହି ତିନିଟି ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ମୂର୍ତ୍ତି ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 10
यत्र तिष्ठति तद्ब्रह्म योगेन तु समन्वितम् तस्माद्धि देवदेवेशम् ईशानं प्रभुमव्ययम्
ଯେଉଁଠାରେ ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମ—ଯୋଗ ସହ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ। ତେଣୁ ଦେବଦେବେଶ, ଈଶାନ, ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 11
आराधयन्ति विप्रेन्द्रा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः लिङ्गं कृत्वा यथान्यायं सर्वलक्षणसंयुतम्
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି—ବିଧିଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି (ଶିବଙ୍କ) ଆରାଧନା କରନ୍ତି।
Verse 12
अङ्गुष्ठमात्रं सुशुभं सुवृत्तं सर्वसंमतम् समनाभं तथाष्टास्रं षोडशास्रम् अथापि वा
ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗୁଠାମାତ୍ର—ସୁଶୋଭିତ, ସୁବୃତ୍ତ ଓ ସର୍ବସମ୍ମତ—କରାଯାଇପାରେ। ମଧ୍ୟରେ ନାଭିସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ରହିବ; ଏହା ଅଷ୍ଟାସ୍ର କିମ୍ବା ଷୋଡଶାସ୍ର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
Verse 13
सुवृत्तं मण्डलं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम् वेदिका द्विगुणा तस्य समा वा सर्वसंमता
ସୁବୃତ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତାହାର ବେଦିକା (ଆଧାର-ପୀଠ) ତାହାଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ—କିମ୍ବା ସମାନ—ହେବ; ଏହି ନିୟମ ସର୍ବସମ୍ମତ।
Verse 14
गोमुखी च त्रिभागैका वेद्या लक्षणसंयुता पट्टिका च समन्ताद्वै यवमात्रा द्विजोत्तमाः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବେଦୀକୁ ଗୋମୁଖୀ ରୂପରେ, ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ବିଧି-ଲକ୍ଷଣସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଚାରିପାଖେ ଏକ ଯବ-ମାତ୍ରା ପଟ୍ଟିକା ରଖିବା ଉଚିତ।
Verse 15
सौवर्णं राजतं शैलं कृत्वा ताम्रमयं तथा वेदिकायाश् च विस्तारं त्रिगुणं वै समन्ततः
ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ଶିଳା ଏବଂ ତାମ୍ରରେ ପବିତ୍ର ଆଧାରଶିଳା ତିଆରି କରି, ବେଦିକାର ବିସ୍ତାରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାହାର ମାପର ତିନିଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 16
वर्तुलं चतुरस्रं वा षडस्रं वा त्रिरस्रकम् समन्तान्निर्व्रणं शुभ्रं लक्षणैस्तत् सुलक्षितम्
ଶିବଲିଙ୍ଗ ବୃତ୍ତ, ଚତୁରସ୍ର, ଷଡସ୍ର କିମ୍ବା ତ୍ରିରସ୍ର ହୋଇପାରେ; ତାହା ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଦୋଷରହିତ, ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର୍ହ ଓ ସୁଲକ୍ଷିତ।
Verse 17
प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं पूजालक्षणसंयुतम् कलशं स्थापयेत्तस्य वेदिमध्ये तथा द्विजाः
ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଓ ପୂଜା-ଲକ୍ଷଣସହିତ ସଜାଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ କଳଶକୁ ବେଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
सहिरण्यं सबीजं च ब्रह्मभिश् चाभिमन्त्रितम् सेचयेच्च ततो लिङ्गं पवित्रैः पञ्चभिः शुभैः
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପବିତ୍ର ବୀଜ ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା; ପରେ ପାଞ୍ଚ ଶୁଭ ପବିତ୍ର ଉପଚାର/ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସେଚନ/ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 19
पूजयेच्च यथालाभं ततः सिद्धिमवाप्स्यथ समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः
ଯେତେ ସାଧନ ମିଳେ ସେତେ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ତେବେ ସିଦ୍ଧି ଲଭିବ। ମନ ସମାହିତ କରି, ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁସହ ଆରାଧନା କର।
Verse 20
सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यत ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶୂଳପାଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। ତାପରେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବ—ଅକୃତାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଯିଏ ଦୁର୍ଦର୍ଶ।
Verse 21
यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानम् अधर्मश् च प्रणश्यति ततः प्रदक्षिणं कृत्वा ब्रह्माणममितौजसम्
ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅଧର୍ମ ନଶିଯାଏ। ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲା।
Verse 22
सम्प्रस्थिता वनौकास्ते देवदारुवनं ततः आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा
ତାପରେ ସେଇ ବନବାସୀମାନେ ଦେବଦାରୁବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 23
स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च
ବିଚିତ୍ର ପବିତ୍ର ସ୍ଥଣ୍ଡିଳରେ, ପର୍ବତର ଗୁହାରେ, ଏବଂ ନଦୀର ଏକାନ୍ତ ଶୁଭ ପୁଲିନରେ—ସେଠାରେ (ବାସ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ)।
Verse 24
शैवालशोभनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः केचिद्दर्भावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिताः
କେତେକ (ଜୀବ) ଶୈବାଳରେ ଶୋଭିତ, କେତେକ ଜଳର ଭିତରେ ଶୟିତ; କେତେକ ଦର୍ଭ-ଘାସର ଅବକାଶରେ ବସନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ମହାପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠର ଅଗ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏହା ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁ-ଜୀବଙ୍କ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥା, ପତିଙ୍କ ପ୍ରକଟ ସୃଷ୍ଟିରେ ବିଚରେ।
Verse 25
दन्तोलूखलिनस्त्वन्ये अश्मकुट्टास् तथा परे स्थानवीरासनास्त्वन्ये मृगचर्यारताः परे
କେତେକ (ଶୈବ ତପସ୍ବୀ) ନିଜ ଦାନ୍ତକୁ ଉଖଳ କରି ଆହାର ପିଷନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ପଥରରେ କୁଟନ୍ତି। କେତେକ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ବୀରାସନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଆଉ କେତେକ ମୃଗଚର୍ୟା-ବ୍ରତରେ ରତ—ସମସ୍ତେ ପାଶମୋଚକ ପତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦାର୍ଥେ ତପ କରନ୍ତି।
Verse 26
कालं नयन्ति तपसा पूजया च महाधियः एवं संवत्सरे पूर्णे वसन्ते समुपस्थिते
ମହାଧୀ ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ପୂଜାରେ କାଳ କଟାଇଲେ। ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
Verse 27
ततस्तेषां प्रसादार्थं भक्तानाम् अनुकम्पया देवः कृतयुगे तस्मिन् गिरौ हिमवतः शुभे
ତାପରେ ସେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ଦେବା ପାଇଁ, ଅନୁକମ୍ପାବଶତଃ, ଦେବ ତାହିଁ କୃତଯୁଗରେ ହିମବାନଙ୍କ ଶୁଭ ପର୍ବତରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।
Verse 28
देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः भस्मपांसूपदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः
ପ୍ରସନ୍ନ ପରମେଶ୍ୱର ଦେବଦାରୁବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭସ୍ମ ଓ ଧୂଳିରେ ଲେପିତ; ସେ ଦିଗମ୍ବର, ବାହ୍ୟତଃ ବିଚିତ୍ର ଲକ୍ଷଣଧାରୀ ଭାବେ ଦିଶୁଥିଲେ।
Verse 29
उल्मुकव्यग्रहस्तश् च रक्तपिङ्गललोचनः क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद्गायति विस्मितः
ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍ମୁକ ଧରି, ରକ୍ତ-ପିଙ୍ଗଳ ନୟନଧାରୀ ସେ କେବେ ରୁଦ୍ରସଦୃଶ ରୌଦ୍ର ହାସ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି।
Verse 30
क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारं क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः आश्रमे ह्यटते भैक्ष्यं याचते च पुनः पुनः
କେବେ ଶୃଙ୍ଗାରଭାବେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, କେବେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ କାନ୍ଦନ୍ତି। ଆଶ୍ରମେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଘୁରି ପୁନଃପୁନଃ ଯାଚନା କରନ୍ତି—ବାହ୍ୟେ ବିଚିତ୍ର, ଅନ୍ତରେ ପାଶାତୀତ ପତି ଶିବେ ଅଚଳ।
Verse 31
मायां कृत्वा तथारूपां देवस्तद्वनम् आगतः ततस्ते मुनयः सर्वे तुष्टुवुश् च समाहिताः
ଦିବ୍ୟ ମାୟାଦ୍ୱାରା ସେହିପରି ରୂପ ଗଢ଼ି ଦେବ ତାହିଁ ବନକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ସମାହିତଚିତ୍ତ ସମସ୍ତ ମୁନି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 32
अद्भिर् विविधमाल्यैश् च धूपैर्गन्धैस्तथैव च सपत्नीका महाभागाः सपुत्राः सपरिच्छदाः
ଜଳ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ଧୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା; ପତ୍ନୀସହ, ପୁତ୍ରସହ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦସହିତ ସେଇ ମହାଭାଗ ଭକ୍ତମାନେ (ଲିଙ୍ଗର) ପୂଜା କରିବେ।
Verse 33
मुनयस्ते तथा वाग्भिर् ईश्वरं चेदम् अब्रुवन् अज्ञानाद्देवदेवेश यदस्माभिर् अनुष्ठितम्
ତାପରେ ସେଇ ମୁନିମାନେ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—“ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଆମେ ଯାହା କିଛି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛୁ…”
Verse 34
कर्मणा मनसा वाचा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च
କର୍ମରେ, ମନରେ, ବାଣୀରେ ଯେ କିଛି ଅପରାଧ ହୋଇଥାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ସବୁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା ଅଦ୍ଭୁତ, ଗୁହ୍ୟ ଓ ଅତି ଗହନ।
Verse 35
ब्रह्मादीनां च देवानां दुर्विज्ञेयानि ते हर अगतिं ते न जानीमो गतिं नैव च नैव च
ହେ ହର! ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ‘ଅଗତି’—ସର୍ବପଥାତୀତ ପରାତ୍ପରତା—ଜାଣୁନାହିଁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ‘ଗତି’—ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଲୀଳା-ପ୍ରବାହ—ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହିଁ।
Verse 36
विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते स्तुवन्ति त्वां महात्मानो देवदेवं महेश्वरम्
ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ମହାଦେବ! ଆପଣ ଯେମିତି ଅଛନ୍ତି, ସେମିତି ହିଁ ଅଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମହାତ୍ମାମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
Verse 37
नमो भवाय भव्याय भावनायोद्भवाय च अनन्तबलवीर्याय भूतानां पतये नमः
ଭବ—ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶୁଭ-ଭବସ୍ୱରୂପ—ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭାବନାଶକ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଭବର କାରଣ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନନ୍ତ ବଳ-ବୀର୍ଯ୍ୟ ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 38
संहर्त्रे च पिशङ्गाय अव्ययाय व्ययाय च गङ्गासलिलधाराय आधाराय गुणात्मने
ସଂହର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପିଶଙ୍ଗବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ବ୍ୟୟରୂପ ସଂହାର କରାଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଗଙ୍ଗାଜଳଧାରା ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ, ସର୍ବାଧାରଙ୍କୁ, ଏବଂ ଗୁଣାତ୍ମ—ଗୁଣଲୀଳାର ଅଧିଷ୍ଠାତା—ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 39
त्र्यंबकाय त्रिनेत्राय त्रिशूलवरधारिणे कन्दर्पाय हुताशाय नमो ऽस्तु परमात्मने
ପରମାତ୍ମା ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବରଦହସ୍ତଧାରୀ; କାମସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପାଶବନ୍ଧନ-ଦାହକ ଅନ୍ତର୍ହୁତାଶନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 40
शङ्कराय वृषाङ्काय गणानां पतये नमः दण्डहस्ताय कालाय पाशहस्ताय वै नमः
ବୃଷାଙ୍କଧାରୀ, ଗଣମାନଙ୍କ ପତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମଃ। ଦଣ୍ଡହସ୍ତ କାଳସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପାଶହସ୍ତଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ।
Verse 41
वेदमन्त्रप्रधानाय शतजिह्वाय वै नमः भूतं भव्यं भविष्यं च स्थावरं जङ्गमं च यत्
ବେଦମନ୍ତ୍ରସାର-ପ୍ରଧାନ, ଶତଜିହ୍ୱ (ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ। ଭୂତ-ଭବ୍ୟ-ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
Verse 42
तव देहात्समुत्पन्नं देव सर्वमिदं जगत् पासि हंसि च भद्रं ते प्रसीद भगवंस्ततः
ହେ ଦେବ! ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ତୁମ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ଏହାକୁ ପାଳନ କର ଏବଂ ତୁମେ ଏହାକୁ ଲୟ କର। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତେଣୁ ହେ ଭଗବନ୍, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।
Verse 43
अज्ञानाद्यदि विज्ञानाद् यत् किंचित् कुरुते नरः तत्सर्वं भगवानेव कुरुते योगमायया
ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା (ସୀମିତ) ଜ୍ଞାନରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା କିଛି କରେ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଯୋଗମାୟାରେ କରାନ୍ତି।
Verse 44
एवं स्तुत्वा तु मुनयः प्रहृष्टैरन्तरात्मभिः याचन्त तपसा युक्ताः पश्यामस्त्वां यथापुरा
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି, ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ହେ ଶମ୍ଭୋ, ପୂର୍ବବତ୍ ଆମକୁ ପୁନଃ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ।”
Verse 45
ततो देवः प्रसन्नात्मा स्वमेवास्थाय शङ्करः रूपं त्र्यक्षं च संद्रष्टुं दिव्यं चक्षुरदात्प्रभुः
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଶଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ନିଜ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଯଥାର୍ଥ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 46
लब्धदृष्ट्या तया दृष्ट्वा देवदेवं त्रियंबकम् पुनस्तुष्टुवुरीशानं देवदारुवनौकसः
ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରି ଦେବଦେବ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବଦାରୁବନବାସୀମାନେ ପୁନଃ ପାଶବିମୋଚକ ପଶୁପତି ଈଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Frequently Asked Questions
The chapter lists auspicious Linga shapes and profiles—round (suvrtta/vrtta), square (caturasra), and multi-angled forms such as aṣṭāśra and ṣoḍaśāra—emphasizing that worship should be done only after crafting a linga that is properly proportioned and ‘sarvalakṣaṇa-saṁyuta’ (endowed with correct marks).
Install the linga according to rule, construct a proportionate vedika with gomukhi outlet and surrounding pattika, place a kalasha in the middle of the altar, consecrate with mantras, and sprinkle/perform abhisheka using five pure (pavitra) substances; worship with water, garlands, incense, and fragrances, culminating in surrender to Shulapani and pradakshina.
The text frames it as yogamaya: Shiva adopts a paradoxical, ascetic, ash-smeared, naked guise to test surface judgments, dissolve the sages’ ignorance, and redirect them from mere external certainty to repentance, devotion, and true recognition of the Lord beyond conventional appearances.